Кіріспе

Исландиялықтардың сагаларының бірі – Греттис сагасы Асмундарсон (қазіргі заманғы, қалпына келтірілген), сондай-ақ Гретла, Греттир сагасы немесе Греттир Мықтының сагасы деп белгілі. Ол Греттер Асмундарсонның өмірін баяндайды, ол соғысқұмар исландиялық заңнан тыс адам.

Шолу

Греттис сагасы Исландия сагаларының бірі болып саналады (Íslendingasögur), олар он үшінші және он төртінші ғасырларда жазылған және Исландияда тоғызыншы мен он бірінші ғасырлар арасында болған оқиғаларды баяндайды. Авторы белгісіз, бірақ сага Греттердің өмірі туралы Стурла Тордарсонның бұрынғы есебіне негізделген болуы мүмкін деп есептеледі. Автор кім болса да, ол басқа сағаларға сілтеме жасап, басқа мәтіндерде, мысалы, көне ағылшын тіліндегі Беовульфте, өздігінен пайда болатын герман халықтарының кең мәдени ортасынан тақырыптарды қарыз алу арқылы Исландия сагалары дәстүрін жақсы білетінін көрсетеді. Саганы үш негізгі бөлімге бөлуге болады: 1-13 тараулар, 14-85 тараулар және 86-93 тараулар. Саганың бірінші және соңғы бөлімдері Греттерге емес, оның отбасына назар аударады. 1-13 тараулар негізінен Греттердің викинг бабасы Онундур Ағаш аяқтың Норвегиядан, Норвегияның бірінші патшасы Харальд Пейрхейрге қарсы Хафрсфьорд шайқасында соғысқаннан кейін Исландияға қоныстанғанын баяндайды. 14-85 тараулар негізінен Греттердің өміріне, айыпталуына және өліміне арналған. 86-93 тараулар Греттердің туған інісі Торстейн Дромундтың Константинополь сотына кек алу үшін, сондай-ақ, өмірінің соңғы бөлігін Римдегі монастырьда өткізгенге дейін сарайлық махаббатты табу үшін жасаған сапарына назар аударады. Греттердің викинг/рейдкер бабасы да, оның ерлікпен айналысатын інісі де табысқа жетеді, ал Греттердің құбыжықтарды өлтіретін батыр болуға тырысуы оны заңнан тыс қылған адамға айналдырады. Шамамен 1000 жылы христиан діні Исландияда мемлекеттік дін болып қабылданды, және кейбір ғалымдар осы моральдық өзгеріс Греттердің тағдырының неліктен оның христианға дейінгі бабасының тағдырынан және оның соңынан христиан болған, ізгі ниетті інісінің тағдырынан өзгеше екенін түсіндіреді деп санайды. Бастапқыда Греттер кейбір сәттіліктерге қол жеткізеді, бірақ оның өмірі 35-тарауда тірі емес қойшы Ғламрмен кездескеннен кейін нашарлайды. Ғламрдың қарғысы нәтижесінде Греттер апатты бақытсыздыққа ұшырайды, тек әлсірейді/ешқашан күшеймейді, қараңғыдан қорқады және жалғыздыққа, заңнан тыс болуға және ерте өлімге ұшырайды. 38-тарауда Норвегияда Греттер кездейсоқ қораны өртеп, оның ішіндегілерді өлтіреді. 46-тарауда Исландияның Альтинги Греттерді өрт салдарынан болған өлімдерге байланысты заңнан тыс деп жариялайды. Бұл заңнан тыс болу Греттерді қоғамнан шетте өмір сүруге мәжбүр етеді және оны басқалардың аңшылық нысанына айналдырады. Ол бірнеше рет басқа заңнан тыс адамдардың сатқындығына ұшырайды және 19 жыл заңнан тыс өмір сүргеннен кейін 82-тараудағы Дранги аралында аңшылықта өледі. 77-тарауда Греттердің 20 жылдан кейін заңнан тыс болу тоқтағаны айтылады.

1-13 тараулар

1–13 тараулар Греттердің тууына дейін өтеді және оның әкесі Асмундар, оның атасы Торгрим Грей және оның арғы атасы Эундурға арналған. Греттердің арғы атасы Эундур викинг/шабуылшы болған. Екінші тарауда Эундур тізеден төменгі аяғын жоғалтып, Эундур Ағаш аяқ атанды, ол Хафрсфьорд шайқасында Норвегия патшасы Харальд Фэрхейрге қарсы кемеде шайқасқанда. Патша Харальд шайқаста жеңіске жетіп, Норвегияны біртұтас патшалыққа біріктірді. Үшінші тарауда Харальд патшаға қарсы күрескендер Норвегиядан Ұлыбритания мен Ирландияға қашқан. Бір кезде Эундур Ағаш аяқ Дублин маңындағы патша Кярвалға қарсы шайқасқан. Жетінші тарауда Эундур Ағаш аяқ туыстарын қолдау үшін Оңтүстік Норвегияға сапарлайды. Сегізінші тарауда ол Норвегиядан кетеді және тоғызыншы тарауда Исландияға қоныстану үшін келіп, орнығып қалады. Эундур қайтыс болып, он бірінші тарауда дөңгелек қабірге жерленеді, содан кейін сағаның назары оның ұлы Торгрим Грей басқа және оның ұлы Асмундар Грей шашқа ауысады. Он үшінші тарауда Асмундар Норвегияға сапарлағанда Торстейн Дромунды дүниеге келтіріп, содан кейін Исландияға оралады.

1485 тараулары

Греттердің өмірі басынан соңына дейін баяндалады. 14-тарауда Греттердің туыстары туралы айтылады. Асмундар Сұршашты және оның әйелі Асдис екі ұлға ие: 1) үлкен ағасы Атли тыныш және мейірімді, және 2) Греттер – көңілсіз, ашулы және ойыншыл. Ол қызыл шашты, сәл шекесінде күміс дақтары бар және көзінің айналасы кең екені айтылады. Олардың екі қызы бар: (3) Тордис және (4) Раннвейг. Осы тарауда Греттердің әкесі оған көп мән бермеген, бірақ анасы оны қатты жақсы көргені айтылады. Сондай-ақ, Греттердің күшті болғаны және оның поэзияға құштарлығы бар екені де мәлімделеді. 16-тарауда Греттер бірінші рет заңнан тыс деп жарияланады. Греттер әлі жас кезінде тамақ қабын ұрлап кеткен деп ойлап, бір адамды өлтіреді. Ол отбасына өтемақы төлеуге тырысқанына қарамастан, уақытша Исландиядан қуылды және үш жылға заңнан тыс деп жарияланды. Ол әкесінен кетер алдында қылыш сұрайды, бірақ әкесі бас тартады, ал анасы Асдис оған 17-тараудағы өз әулетінен қалған қылышты береді. Содан кейін ол алғаш рет Норвегияға барады. 18-тарауда Греттер өзінің алғашқы қарсыласы – қайта тірілген өлік немесе Карр инн гамли (Ескі Карр) атты адамның дрейгрмен күреседі. Карр өзінің жерлеу обасындағы қазынаны тонаушылардан қорғап отырды. Греттер Jökulsnautr (‘Жөкүлдің сыйы’) қылышын қолданып жеңіске жетеді (әрине, анасының әкесінен, яғни Жөкүл Ингмундарсоннан мұраға қалған). Дегенмен, қылыш 18-тараудан (49-беттен) бастап іске қосылғандығы индексте көрсетілген. Норвегияда да оның басқа табысты оқиғалары бар, ол аюлар мен берсеркерлерді өлтіреді. Ол 23 және 24-тарауларда қорлау үшін адамдарды өлтіргеннен кейін Норвегиядан Исландияға қашуға мәжбүр болады. Греттер Исландияға оралады. 32 және 33-тарауларда Торхалл есімді шаруа қойшыларын жоғалтады, себебі оның жайылымын бір жаратылыс мазалайды. Скапти есімді жергілікті ақсақалдың кеңесі бойынша Торхалл швед қойшысын жалдайды, ол Гламр деп аталады, ол қойшының ерекше күші мен дене бітімі оған жаратылысқа қарсы тұруға мүмкіндік береді деп үміттенеді. Бастапқыда Гламр сәттілікке жетеді, бірақ Йұлдыз түнде ораза ұстамағаны үшін, ол өз өмірін құрбан етіп, жаман жаратылысты қуып шығады және қарда мерт болып табылады. Ауыл тұрғындары Гламрды шіркеуге жерлеуге тырысады, бірақ оларға осы шаруа көтерілмейді, сондықтан ол жатқан жеріне жерленеді. Көп ұзамай Гламр қайта тіріліп, аймақты мазалай бастайды. 35-тарауда Греттер Гламрмен күресіп, оны жояды, бірақ дрейгр соңғы демімен оған қарғыс тастайды.

86-93-тараулар

Оның жартылай бауыры Торстейн Дромунд кейіннен Византия / Константинопольде оны жартылай комедиялық көріністе кек қайтарады, онда викингтер варягтар ретінде қызмет етеді. Константинопольде ол өзіне көмектесетін, Спес есімді үйленген әйелге ғашық болады. Торстейн Дромунд өзінің міндетін орындағаннан кейін, екеуі де қалған өмірін Римдегі монастырьларда өткізуге келіседі.

Жер-су атаулары

Греттер Асмундарсон Мидфьёрдурдағы Бьяргтен шыққан деген хабар бар. Бьяргте Греттер Асмундарсон әрқашан анасы Асдиспен қауіпсіздік тапқан. Бьярг маңындағы және округтің барлық аймағындағы көптеген жерлердің аттары заңнан тыс қалған адамның есімімен байланысты, мысалы, Арнарватндағы Гретишаф, Гретистак және Гретишёфди.