Кіріспе

Вождовац () – Белград қаласының муниципалитеті. 2022 жылғы халық санауының нәтижесі бойынша, муниципалитетте 174 864 адам тұрады. Муниципалитет Белград қалалық аймағының оңтүстік-орталық бөлігінде және кеңірек Белград қаласы аймағының орталық бөлігінде орналасқан. Ол меридиан бағытында (солтүстіктен оңтүстікке) шамамен созылып, Белградтың басқа муниципалитеттеріне қарағанда оңтүстікке қарай көбірек жайылады. Геометриялық пішініне байланысты ол басқа муниципалитеттермен салыстырғанда көбірек шектеседі: солтүстікте Врачар, солтүстік-шығыста Звездара, шығыста Гроцка, оңтүстікте Сопот, оңтүстік-батыста Бараево, батыста Чукарица және Раковица, ал солтүстік-батыста Савский Венац.

Тарих

Вождовац муниципалитеті 1904 жылдан бастау алады. 1945 жылы Белград аудандарға (режон) бөлінді, ал Вождовац VI ауданның құрамына кірді. 1952 жылы аудандар таратылып, муниципалитеттер қайта құрылды. Пашино Брдо муниципалитеті 1955 жылдың 1 қыркүйегінде Вождовацқа қосылды және қазір оның ең солтүстік бөлігін құрайды. Муниципалитет 1960 жылдардың басында Рипанж муниципалитеті Вождовацқа қосылған кезде аумақтық жағынан қалыптасты (кейіннен Велеки Мокри Луг ауылы бөлініп, Звездара муниципалитетіне қосылды). Дегенмен, осылай қалыптасқан соң, созылған муниципалитет оның оңтүстік бөлігінің тұрғындарына қиындық тудырады, себебі олар муниципалитет жиналысына баруға мәжбүр. Бөлімшелердегі (Бели Поток, Пиносава, Зуце, Рипанж) елді мекендерді бөліп, Грочка муниципалитетіне қарасты Врчин ауылымен бірге жаңа Авала аймағын (Авальский Венац) құру туралы идея бар, бірақ осы бағытта әзірге ешқандай ресми қадам жасалмады.

География

Муниципалитет Шумадия аймағының солтүстік бөлігінде ("Төменгі Шумадия") орналасқан. Оңтүстік бөлігі Липовичка шума орманының солтүстік бөлігін қамтиды және шамамен Пиносава мен Рипанж үстірттері арасында ағатын Топчидерка өзенінің аңғарымен сәйкес келеді. Орталық аймақты екі "Белград" тауының бірі – биік Авала (екіншісі Космай) алып жатыр. Солтүстік, қалалық бөлігінде Вождовац Белград салынған 32 төбенің бірнешеуін қамтиды, оның ішінде Торлак және Пашино Брдо. Топчидеркадан басқа, муниципалитеттің солтүстік бөлігінде көптеген кішкентай өзендер мен уақытша арналар ағады: Завойничка река, Врановац, Милошев поток, Бубань поток, Камена вода, Липица, Дреняк, Кумодрашский поток және Раковички потоктың, Болечица мен Железовацтың бір бөліктері. Бұрынғы Мокролушки потоктың бұлағы мен аңғары (қазір көбінесе жер астына өткізілген) да муниципалитет аумағында орналасқан. Қалалық емес бөлігінде үлкен орманды аумақтар болғанына қарамастан (Аваланың етегі, Липовичка шуманың солтүстік бөлігі, Степь Луга/Гай), қалалық аймақта тек бір ғана толыққанды саябақ – Šumice бар.

Демография

Халықтың үлкен өсімі 1980-ші жылдардың соңында тоқтатылды, бірақ Белградтың оңтүстік және оңтүстік-шығыс шеттеріндегі елді мекендер әлі де дамып келеді. Дегенмен, Вождовац тығыз халқы бар аудан болып қалады, әсіресе оңтүстіктегі кең аумақты қалалық емес жерлерге қатысты. Вождовац ауданының ресми халық санағы бойынша халқы (1991 жылдан бері жаңа әдістеме қолданылуда):

Орналасқан жері

Вождовац ауданы Белград қаласының оңтүстігінде, муниципалитеттің солтүстік бөлігіндегі төбеде орналасқан. Үш ұзын, шамалы параллель көшелер ауданды солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай созылған ұзынша пішінге келтіреді: батыс шекарасы Азаттық бульвары (Булевар Ослобођења) арқылы белгіленеді, ол сонымен қатар Савский Венац муниципалитетімен де шекара құрайды, шығысында Кумодрашка көшесі, ал арасында Войводе Степе көшесі созылып жатыр. Пішініне байланысты Вождовац көптеген басқа аудандармен шектеседі: солтүстікте Автокоманда, солтүстік-батыста Дипломаттар колониясы, батыста Банжица (және Банжица орман паркі), оңтүстік-батыста Трошарина және Банжица II, оңтүстікте Кумодраж (оның Кумодраж II және Торлак кішкентай аудандары), оңтүстік-шығыста Браће Јерковић II және Митрово Брдо, оңтүстікте Браће Јерковић және солтүстік-шығыста Душановац.

Атауы мен тарихы

Вождовац атауы "вожд" сөзінен шыққан, яғни көшбасшы (сөзбе-сөз, "герцог", "жоғарғы воевода"), Бірінші серб көтерілісінің көшбасшысы Караджордже Петрович қолданған атақтардың бірі. Ол 1806 жылы Белградты түріктерден азат етуге басшылық етті, ал ол операцияны бастаған жерде бүгін Вождовац шіркеуі (Voždovačka crkva) деп аталатын Қасиетті император Константин мен Еленаның шіркеуі тұр. Ол таңдаған жер "Лаудан орнының" сыртында, орндағы түріктерге серб жауынгерлерінің жиналып жатқанын байқауға тым алыс болған, бірақ шабуыл жасау үшін жеткілікті жақын еді. 1903 жылдан кейін, Сербия тағында Караджорджевичтер әулеті қалпына келтірілгеннен кейін, "Вождово преграде" – Вождьдің маңы деген бейресми атау тіркелген. 1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыста азат етілгеннен кейін Вождовац Белградтың әкімшілік билігіне бағынды. Белградтың шығыс шеттерін жаңа аудандар тізбегі қоршап алды, олардың аттарында көбінесе "қонысы" сөзі және патша отбасының бір мүшесінің аты болды. Бұл бастапқы атаулар кеңінен танымал болмады немесе Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жойылды да, басқа атаулармен алмастырылды. Ауданды жоспарлауға шабыт 1912 жылы Париждегі Rue Daviel#Bâtiments remarquables et lieux de mémoire көшесі бойында салынған кешен берді. Ол 40 бір қабатты үйден және бақтарынан тұрды, үйлер басты көшеден сәл ішке қарай орналасқан. Кейіннен пайда болған елді мекен Činovnička Kolonija (Чиновниктер колониясы) деп аталды. 1935 жылы "Бранислав Нушич" бастауыш мектебі салынды, ал аудан ресми түрде "Предграђе Краљице Марије" – Королева Марияның маңы, Югославияның жесір королевасы Марияның құрметіне аталды. Кейіннен тұрғындар Voždovac атауын жиі қолдана бастады, ол кеңінен таралып, ресми атау ретінде қабылданды.

Сипаттамалары

Бастапқыда тұрғын үй ауданы болған бұл жер, көршіліктің өсуімен және оңтүстікке қарай кеңеюімен бірге, әртүрлі ерекшеліктерге ие болды. Торлакқа қарай, Воеводе Степа көшесі бойындағы оңтүстік-батысқа қарайғы кеңейтім шамалы ауылдық сипатқа ие болды, ал Кумодраж II-ге қарайғы оңтүстік кеңейтім "Ескі Белградтың" ең өнеркәсіптік дамыған аймақтарының біріне айналды. Батыстағы Азат ету бульвары бойындағы аудан белгілі бір дәрежеде элиталық ауданға айналды. Ауданның ішінде Белград университетінің үш факультеті орналасқан: Менеджмент (FON), Саяси ғылымдар (FPN) және Көлік. 2002 жылы аудан халқы 22 516 адамды құраса, 2011 жылы 23 153 адамға жетті. Белградтағы Әулие Константин және Әулие Елена шіркеуі, көбінесе Вождовац шіркеуі деп аталады, ауданның маңызды ескерткіштерінің бірі болып табылады. Бірінші дүниежүзілік соғыста зақымданған, бірақ 1926 жылға дейін қайта жаңартылды. Жаңадан құрылыс жобасын архитектор жасады, ол сондай-ақ ескі шіркеудің орнына жаңа, үлкен шіркеуді жобалады. Жаңа шіркеу 1 желтоқсан 1970 жылы ашылды. Иконаларды Милич од Мачве суретшісі, ешқандай схемалық үлгіні немесе дәстүрлі стильді ескермей, ерекше стильде салған. Діни қызметкерлер үйі 2011 жылы киеленді. Ішкі әрлеу жұмыстарын Воислав Лукович жасады.

Спорт

ФК «Вождовац» – жергілікті жанкүйерлердің зор қолдауына ие көршілес команда. Олар «Вождовац» стадионында ойнайды. «Рад» – Белградтың Вождовац муниципалитетіндегі ең ірі клуб, барлық жергілікті клубтардың арасында ең бай тарихы бар және Еуропалық УЕФА турнирлеріне қатысқан. «Рад» 1980-ші жылдары Югославияның жоғары лигасында өнер көрсеткен.