Кіріспе

Джон Кракауэрдің 1996 жылғы құжаттамалық кітабы, Эрин Хантердің "Жабайыға" романы – Джон Кракауэрдің 1996 жылы жазған құжаттамалық кітабы. Бұл Кракауэрдің Крис МакКэндлесс туралы "Тәуелсіздің өлімі" атты 9000 сөздік мақаласының кеңейтілген нұсқасы, ол 1993 жылғы Outside журналының қаңтар айында жарияланған. Кітап 2007 жылы Шон Пенн режиссерлік еткен, МакКэндлесс рөлінде Эмиль Хирш ойнаған, сол аттас фильмге бейімделді. "Жабайыға" – 30 тілге аударылып, 173 нұсқада және форматта басылған халықаралық бестселлер. Кітап жоғары мектептер мен колледждердегі оқу бағдарламасында кеңінен қолданылады.

Өмірбаян

Кристофер Джонсон МакКэндлес Вирджиния штатының Аннандейл қалашығында өскен. 1990 жылы мамыр айында Эмори университетін үздік бағамен бітіргеннен кейін МакКэндлес отбасымен байланысын үзіп, колледжге арналған 24 500 долларын «Оксфам» қайырымдылық қорына берді және АҚШ-тың батысына саяхаттап бастады. Кейіннен 1982 жылғы «Datsun B210» көлігін су тасқынынан кейін тастап кетті. 1992 жылдың 28 сәуірінде МакКэндлес Аляскадағы «Stampede Trail» жолына автостоппен жетті. Ол қар басқан жолмен тек 4,5 килограмм күріш, .22 калибрлі мылтық, бірнеше қорап оқ-дәрі, камера және аймақтың жеуге жарамды өсімдіктері туралы анықтамалық – «Тана'ина Плантлор» сияқты кітаптармен ғана саяхатын бастады. Ол танысының жақсырақ киім мен жабдықтар сатып алу туралы ұсынысын қабылдамады. МакКэндлес 113 күн тіршілік еткеннен кейін 1992 жылдың 18 тамызына қарай қайтыс болды.

Қорытынды

1992 жылдың 6 қыркүйегінде Кристофер МакКендлстің денесі Аляскадағы Стампид жолындағы тастап кетілген автобустан табылды. Бір жыл өткен соң, автор Джон Кракауэр МакКендлесстің колледжді бітіргеннен Аляскада қаза болғанға дейінгі екі жыл ішіндегі жолын қайта басып шықты. МакКендлес саяхатының басында заңды атын тастап, У.Х. Дэвистің құрметіне "Александр Супертрамп" деген атты қабылдады. 1992 жылдың сәуірінде Аляскаға автостоппен аттанбас бұрын, ол Оңтүстік Дакота штатының Картаге қаласында Уэйн Вестербергке тиесілі астық көтеру қондырғысында бірнеше ай жұмыс істеді. Кракауэр МакКендлесстің өте қатал аскетикалық мінезін Генри Дэвид Торо мен МакКендлесстің сүйікті жазушысы Джек Лондонның еңбектерінің ықпалымен түсіндіреді. Ол МакКендлесстің тәжірибесі мен ынталары мен өзінің жастық шағындағы оқиғаларының ұқсастықтарын зерттейді, сондай-ақ Кракауэрдің Аляскадағы Devils Thumb тауына өрлеу әрекеті туралы толыққанды баяндайды. Кракауэр сонымен қатар Еверетт Русс және Карл Макканн сияқты жабайы табиғатқа жоғалған басқа жас жігіттердің тағдырларын да айтады. Бұған қоса, ол МакКендлесстің ата-анасының, қарындасы Кариннің және достарының күйреуі мен қызығушылығын кеңінен сипаттайды.

Өлім себебі

МакКендлес Алясканың жабайы даласында шамамен 113 күн өмір сүрді, жеуге жарамды тамырлар мен жидектер іздеді, түрлі-түрлі аңдарды атып өлтірді, оның ішінде қашанды да, күнделік жазбаларын жүргізді. Жазғы уақыттағы батпақты жерлер өте қиындық тудырды, сондықтан ол жол салушы компания қалдырған тозығы жеткен автобуста тұруға шешім қабылдады. Шілдеде ол қайта оралуға тырысты, бірақ қар суы еріген Текланика өзенінің күшті ағыны жолын кесті. 30 шілдеде МакКендлес күнделігіне: «Өте әлсіз. Картоп тұқымының кінәсі» деп жазды. Осы жазбаға сүйене отырып, Кракауэр МакКендлес жеуге жарамды өсімдіктің тамырын жегенін болжады – Hedysarum alpinum, көбінесе жабайы эскимо картобы деп аталатын, көктемде тәтті әрі қоректі, бірақ жазда жеуге тым қатты болатын өсімдік. Бұл, мүмкін, МакКендлесті H. alpinum тұқымын жеуге мәжбүрлеген болуы мүмкін. Кракауэр бастапқыда тұқымның іс жүзінде эскимо картобына емес, Hedysarum mackenzii немесе жабайы тәтті бұршаққа тән екенін болжады, онда уытты алкалоид, мүмкін суинсонин (локоин) немесе осыған ұқсас зат бар. Ол сондай-ақ, жүйке жүйесінің әлсіздігі мен координацияның жоғалуы сияқты белгілерден басқа, организмдегі қоректік заттардың метаболизмін тежеу арқылы аштыққа ұшыратады деді. Бірақ кейіннен Кракауэр МакКендлес екі өсімдікті шатастырмағанын және шын мәнінде H. alpinum жегенін айтты. Кракауэр H. alpinum тұқымын тексертті, нәтижесінде одан анықталмаған удың бар екені анықталды. Кракауэрдің сөзіне қарағанда, жақсы тамақтанған адам тұқымдарды жеп, тірі қалуы мүмкін, себебі организм өзінің глюкоза мен аминқышқылдарын уыттан тазару үшін пайдалана алады. МакКендлес күріш, майсыз ет және жабайы өсімдіктермен тамақтанып, қайтыс болған кезде денесінде 10%-дан да аз май болғандықтан, Кракауэр МакКендлес уытқа қарсы тұра алмады деген гипотезаны ұсынды. Алайда, автобустың маңынан алынған эскимо картобы Аляска университетінің Фэрбенкс қаласындағы зертханасында доктор Томас Клаусен тарапынан тексерілгенде, улар табылған жоқ. Кейіннен Кракауэр гипотезасын өзгертіп, Rhizoctonia leguminicola саңылауы МакКендлесстің өліміне себеп болуы мүмкін деп болжады. Rhizoctonia leguminicola малдың ас қорытуында қиындықтар тудырады және МакКендлесстің аштыққа ұшырауына әсер етуі мүмкін. Кракауэр Крис картоп тұқымын сақтаған қаптың ылғалды болғандықтан, тұқымдардың көктеп кеткенін болжады. Егер МакКендлес осы саңылаулы тұқымдарды жеген болса, ол ауырып қалған болуы мүмкін, содан кейін төсектен тұра алмай, аштықтан қайтыс болған. Оның саңылау гипотезасының негізі – тұқымдарды көрсететін сурет. Тұқымдарды химиялық талдаудан кейін, Кракауэр тұқымдардың өзінің улы екеніне сенімді. 2015 жылдың наурыз айында Кракауэр МакКендлес жеген Hedysarum alpinum тұқымдарының ғылыми талдауын жасады. Бұл есепте H. alpinum тұқымдарында L-канаваниннің (сүмектес жануарларға зиянды антиметаболит) салыстырмалы түрде жоғары деңгейі анықталды және «H. alpinum тұқымын тұтыну Крис МакКендлестің өліміне ықпал еткен болуы мүмкін» деген қорытынды жасалды.

Негізгі тақырыптар

Into the Wild фильмі қоғамға қабылдану және өзіңді табудың қоғамда белсенді өмір сүрумен қақтығысуы мәселелерін қозғайды. Көптеген сыншылар Крис МакКендлес қандай да бір рухани жаңару іздеу үшін кеткенін айтады. Ол сонымен қатар, жолға аса көп нәрсе алмай, тек қажеттісімен шығуға тырысады, себебі "осылай саяхат көбірек ләззат алатындай болады". Оның өте қауіпті әрекеттері соңында оның трагедиясына әкеп соқты. МакКендлес трансцендентализмнің ықпалында болды және "өміріңді өзгертіп, жаңа тәжірибелер әлеміне ену" қажеттілігін сезінді.

Бейімделулер

2007 жылдың қыркүйегінде Шон Пенн режиссерлік еткен және МакКендлес рөлінде Эмиль Хирш түскен фильм шықты. МакКендлесстің тарихы Рон Ламоте түсірген "Жабайы шақыру" (2007) атты деректі фильмнің де тақырыбы болып табылады. Ламоте МакКендлесстің өліміне қатысты зерттеуінде, оның азық-түлік пен аң аулауға арналған қоры қалмағандықтан, жабайы картоп тұқымын жеп уланған емес, аштықтан қайтыс болғанын айтады. МакКендлесстің ата-анасы Билли мен Уолт басқаратын Кристофер Джонсон МакКендлес атындағы қоры, отбасы мен достарының редакциялық және жазбаша көмегімен, "Жабайыға оралу: Кристофер МакКендлесстің суреттері мен жазбалары" (2010) кітабы мен DVD-ін жарыққа шығарды. Материалға МакКендлесстің бұрын жарияланбаған жүздеген суреттері мен күнделік жазбалары кіреді. Джон Кракауэр кітабына алғысөз жазды, ал Шон Пенннің фильмінде ойнаған Хал Холбрук DVD-ге дауыс береді.

Автобустар көрмесі

МакКендлес қайтыс болған автобус кітап танымал болғаннан кейін туристер арасында танымал орынға айналды. 2020 жылдың 18 маусымында Алясканың жабайы табиғатында туристердің қауіпті жағдайға түсуіне байланысты автобус алынып тасталды. Аляска Ұлттық гвардиясының өкілдері автобусты белгісіз жерге әкелді, ал 2020 жылдың 24 қыркүйегінде Фэрбенкстегі Аляска университетінің Солтүстік мұражайы автобустың тұрақты түрде қойылғанын хабарлады.