Көне Римнің бас діни басшысы

Кіріспе

Ежелгі Римдегі бас діни қызметкер

Pontifex maximus ("жоғарғы понтифик" деген латынша мағынаны білдіреді) – ежелгі Римдегі понтификтер алқасының (Collegium Pontificum) бас діни қызметкері болған. Бұл ежелгі Рим дініндегі ең маңызды лауазым еді, б.з.д. 254 жылға дейін тек патрицийлер ғана осы лауазымға тағайындалған, ал сол жылдан бастап плебейлердің бірі алғаш рет осы лауазымды иеленді. Pontifex maximus Рим діни қызметкерлерінің ішіндегі ең қуатты лауазым болғанымен, ресми түрде Рим діни қызметкерлерінің (ordo sacerdotum) реттілігі бойынша бесінші орынды иеленді, rex sacrorum және flamines maiores (Flamen Dialis, Flamen Martialis, Flamen Quirinalis) артында. Ертедегі Рим республикасы кезінде айқын діни лауазым болған ол біртіндеп саясиландырылды, содан кейін Августтан бастап Рим императорлық кезеңінде император лауазымына қосылды. Кейінгі императорлар ұзақ уақыт бойы "pontifex maximus" деп аталды, соның ішінде Грациан, бірақ Грацианның тұсында императорлық титулдар "pontifex inclytus" ("қадірлі понтифик") деген атауға ауыстырылды, бұл атау Грацианның кіші императоры Теодосий Ұлымен бірге қолданылды және одан кейінгі императорлар, соның ішінде Augusti Valentinian III, Marcian және Augustus Anastasius Dicorus қолданды. Maximus Maximus атты көтерілісші император бұл атауды алғаш рет қолданған болуы мүмкін.

"Pontifex" сөзі және одан туындаған "понтифик" термині христиан епископтарын, соның ішінде Рим епископын атау үшін қолданылатын болды. "Pontifex maximus" атағы Рим католик шіркеуінде папаға, оның бас епископы ретінде қолданылды және Ренессанс және қазіргі заманның папаларының ғимараттарында, ескерткіштерінде және монеталарында кездеседі. "Аннуарио понтифицио" кітабында папаның лауазымдарының ресми тізіміне "жоғарғы понтифик" (summus pontifex) деген төртінші атақ кіреді, ал бірінші атақ – "Рим епископы".

Этимология

"Pontifex" сөзінің этимологиясы белгісіз, бірақ бұл сөз римдік дәуірден бері қолданылып келеді. Сөз латын тіліндегі "көпір" (pons) сөзі мен "жасаушы" (facere) жұрнағының біріндісінен тұратын сияқты. Дегенмен, бұл анықтама этрус тілінен шыққан халықтық этимология болуы мүмкін, себебі рим діні этрус дінінің күшті ықпалында болды, ал этрус тілі туралы мәлімет аз, ол үнді-еуропалық тілдерге жатпайды, демек латыннан басқа бастауға ие. Көптеген түсініктемелер бойынша, "pontifex" термині "көпір салушы" (pons + facere) дегенді білдіреді; "maximus" – "ең үлкен" дегенді білдіреді. Бұл бастапқыда сөзбе-сөз мағынасында айтылған болуы мүмкін: Римде көпір салушы лауазымы маңызды болды, өйткені негізгі көпірлер қасиетті өзен Тибрдің үстінен салынып, ол (Тибр) құдай саналды: тек қана қасиетті функциялары бар беделді тұлғалар ғана механикалық қосымшалармен оны "бұзуға" рұқсат алатын. Алайда, бұл әрқашан оның символдық мағынасында да түсінілді: понтификтер – құдайлар мен адамдар арасындағы "көпірді" тегістеушілер еді. "Pontifex" сөзінің "көпір салушы" ретіндегі түсіндірілісі Дионисий Галикарнасский мен Марк Теренций Варронға тән. Плутарх бұл термин Римде көпірлер пайда болғанға дейін болғандығын, ал сөздің көне латын тіліндегі "pontis" сөзінен шыққандығын, яғни "күшті немесе абсолютті билеуші" дегенді білдіргенін айтқан, ал басқалары оны "құрбан шалуға қабілетті" деген мағынадағы "potis facere" сөзінен шығарған. Соңғы тұжырымды Варрон қабылдамаған, бірақ бұл пікірді pontifex maximus Квинт Скевола қолдаған. Тағы бір пікір бойынша, бұл сөз бастапқыда "pompifex" (қоғамдық шерулердің жетекшісі) болған. Тағы бір гипотеза сөзді сабин тілінен алынған деп қарастырады, онда ол бес адамнан тұратын коллегия мүшесін білдіретін болса керек, ал "ponte" сөзі Оско-Умбрия тілінде "бес" дегенді білдіреді. Бұл түсіндірме коллегияның сабин патшасы Нума Помпилиймен құрылғандығын және мекеменің италиялық екендігін ескереді: Игувин тақташаларында кездесетін "pontis" және "pomperias" сөздері бес адамнан тұратын топты немесе беске бөлінген бөлімді білдіруі мүмкін. Сондықтан понтификс – "pomperia" (латынша "quinio") деп аталатын құрбандық коллегиясының мүшесі болар еді. Римдік "pontifex maximus" атағы грек жазбаларында және сол кездегі әдебиетте былай көрсетілген немесе сөзбе-сөз аудармамен және сөздердің ретімен берілген. Бұл термин Ескі өсиеттің грек тіліндегі Септуагинта мәтінінде және Жаңа өсиетте Израильдің бас діни қызметкерін белгілеу үшін қолданылады, соның ішінде 2 Маккавейлер кітабында. Жаңа өсиеттің латын тіліндегі Вульгата аудармасында кейде яһуди бас діни қызметкерін белгілеу үшін қолданылады, мысалы, Жохан Евангелиясында және Ебрейлерге арналған хатта. Шамамен 3 ғасырдан бері бұл атау христиан епископтарын белгілеу үшін қолданылып келеді. Вульгатада "summus pontifex" термині бастапқыда Израильдің бас діни қызметкеріне қатысты, мысалы, Юдит кітабында, оның орнына, әрқайсысы өз епархиясында христиан епископтары тұрды, бұл Клименттің бірінші хатының (1 Климент 40) түсіндірмесіне негізделген.

The etymology of "pontifex" is uncertain, but the word has been used since Roman times. The word appears to consist of the Latin word for "bridge" and the suffix for "maker". However, there is a possibility that this definition is a folk etymology for an Etruscan term, since Roman religion was heavily influenced by Etruscan religion, and little is known about the Etruscan language, which is not Indo European and thus has different origins from Latin. According to the common interpretation, the term pontifex means "bridge builder" (pons + facere); "maximus" means "greatest". This was perhaps originally meant in a literal sense: the position of bridge builder was indeed an important one in Rome, where the major bridges were over the Tiber, the sacred river (and a deity): only prestigious authorities with sacral functions could be allowed to "disturb" it with mechanical additions. However, it was always understood in its symbolic sense as well: the pontifices were the ones who smoothed the "bridge" between gods and men. The interpretation of the word pontifex as "bridge builder" was that of Dionysius of Halicarnassus and Marcus Terentius Varro. Plutarch pointed out that the term existed before there were any bridges in Rome and derived the word from Old Latin pontis meaning a powerful or absolute master, while others derived it from potis facere in the sense of "able to sacrifice". The last derivation is mentioned also by Varro, who rejected it, but it was the view of pontifex maximus Quintus Scaevola. Others have held that the word was originally pompifex (leader of public processions). Yet another hypothesis considers the word as a loan from the Sabine language, in which it would mean a member of a college of five, from Osco Umbrian ponte, five. This explanation takes into account that the college was established by Sabine king Numa Pompilius and the institution is Italic: the expressions pontis and pomperias found in the Iguvine Tablets may denote a group or division of five or by five. The pontifex would thence be a member of a sacrificial college known as pomperia (Latin quinio). The Roman title pontifex maximus was rendered in Greek inscriptions and literature of the time as or by a more literal translation and order of words as The term is used in the Greek Septuagint text of the Old Testament and in the New Testament to refer to the High Priest of Israel, including in 2 Maccabees
The word pontifex, Latin for "pontiff", was used in ancient Rome to designate a member of the College of Pontiffs. In the Latin Vulgate translation of the New Testament, it is sometimes used to designate the Jewish high priest, as in the Gospel of John and Epistle to the Hebrews (; ). From perhaps as early as the 3rd century, it has been used to denote a Christian bishop. In the Vulgate, the term summus pontifex was originally applied to the High Priest of Israel, as in the Book of Judith , whose place, each in his own diocese, the Christian bishops were regarded as holding, based on an interpretation of the First Epistle of Clement (I Clement 40).

Корольдік кезеңдегі шығу тегі

Коллегиум Понтификтер (Понтификтердің коллегиясы) ежелгі Римдегі ең маңызды діни рухояттық болды. Бұл қасиетті коллегияның негізі және pontifex maximus лауазымы Римнің екінші патшасы Нума Помпилийге жатқызылады. Рим тарихындағы патшалық кезең туралы белгілі көп нәрсе жартылай аңыз немесе миф болып табылады. Коллегия діни мәселелер бойынша патшаға (rex) кеңесші ретінде қызмет еткен деп есептеледі. Коллегияның төрағасы понтификс максимус болды, ал барлық понтификтер өмір бойы лауазымда болды. Бірақ Римнің ертедегі понтификалық жазбалары, шамасы, 387 ж.б.ц. қала галлдармен тоналғанда жойылған болуы мүмкін, ал Архаикалық Рим туралы ең алғашқы мәліметтер республика әдебиетінен, оның көп бөлігі б.з.б. I ғасырдан және одан кейінгі кезеңдерден келген. Август дәуірінің тарихшысы Ливийдің айтуынша, сабин Нума Помпилий Римнің діни рәсімдер жүйесін жасаған, оның ішінде құрбандықтардың әдісі мен уақытын, діни қаражатты басқаруды, барлық мемлекеттік және жеке діни мекемелерге билік етуді, халыққа аспандық және жерлеу рәсімдері, соның ішінде өлгендерді ырыздандыру және жақсылықсыздықтарды жою туралы нұсқаулар берген. Нума Юпитер Элицийге арнап Авентин төбесінде тұрғызылған құрбандық алаңына құрбандық шалып, құдайлардан аян алу арқылы римдік дінді құрған деседі. Pontifex maximus-тің ресми резиденциясы Domus Publica ("Мемлекеттік үй") болды, ол Рим форумында Регияға жақын Вестальдік қыздар үйі мен Виа Сакраның арасында орналасқан. Оның діни міндеттері Региядан орындалды. Егер pontifex maximus сонымен қатар магистрат болмаса, оған toga praetexta, яғни қызғылт түсті жиекті тога киюге рұқсат етілмеді. Суреттемелерде оны темір пышақ (secespita) ұстап тұрғаны және римдік дәстүрге сәйкес, мантаның бір бөлігі басын жабатын ерекше киімдерінен (capite velato) тануға болады. Іс жүзінде, әсіресе республиканың соңғы кезеңінде, pontifex maximus лауазымын көбінесе саяси беделді отбасының мүшесі атқарды. Бұл лауазымға ие болу, негізінен, оның ұлы беделі үшін қатты қаланатын мәртебе болды. Юлий Цезарь б.з.б. 73 жылы pontifex, ал б.з.б. 63 жылы pontifex maximus болды. Понтификтер туралы негізгі республикалық дереккөз Варроның теологиялық жазбалары болуы мүмкін, олар тек кейінірек авторлар, мысалы, Аул Геллий және Ноний Марцелл сияқтылар сақтаған фрагменттерде ғана сақталған. Басқа дереккөздер: Цицерон, Ливий, Дионисий Галикарнасский, Валерий Максим, Плутархтың "Нума Помпилийдің өмірі", Фесттің Веррий Флакк туралы қорытындылары және кейінірек жазушылар, соның ішінде бірнеше шіркеу әкелері. Бұл дереккөздердің кейбіреулері pontifex maximus үшін күнделікті тыйымдардың кең тізімін ұсынады; бұл тізімдерді көптеген pontifices maximi қоғамның көрнекті мүшелері болған және қалыпты, шектеусіз өмір сүргендігі туралы мәліметтермен келісу қиын сияқты.

The Collegium Pontificum (College of Pontiffs) was the most important priesthood of ancient Rome. The foundation of this sacred college and the office of pontifex maximus is attributed to the second king of Rome, Numa Pompilius. Much of what is known about the Regal period in Roman history is semi legendary or mythical. The Collegium presumably acted as advisers to the rex (king) in religious matters. The collegium was headed by the pontifex maximus, and all the pontifices held their office for life. But the pontifical records of early Rome were most likely destroyed when the city was sacked by the Gauls in 387 BC, and the earliest accounts of Archaic Rome come from the literature of the Republic, most of it from the 1st century BC and later. According to the Augustan era historian Livy, Numa Pompilius, a Sabine, devised Rome's system of religious rites, including the manner and timing of sacrifices, the supervision of religious funds, authority over all public and private religious institutions, instruction of the populace in the celestial and funerary rites including appeasing the dead, and expiation of prodigies. Numa is said to have founded Roman religion after dedicating an altar on the Aventine Hill to Jupiter Elicius and consulting the gods by means of augury. The official residence of the pontifex maximus was the Domus Publica ("State House") which stood between the House of the Vestal Virgins and the Via Sacra, close to the Regia, in the Roman Forum. His religious duties were carried out from the Regia. Unless the pontifex maximus was also a magistrate, he was not allowed to wear the toga praetexta, i. e. toga with the purple border. In artistic representations, he can be recognized by his holding an iron knife (secespita) and the distinctive robes or toga with part of the mantle covering the head (capite velato), in keeping with Roman practice. In practice, particularly during the late Republic, the office of pontifex maximus was generally held by a member of a politically prominent family. It was a coveted position mainly for the great prestige it conferred on the holder. Julius Caesar became pontifex in 73 BC and pontifex maximus in 63 BC. The major Republican source on the pontiffs would have been the theological writings of Varro, which survive only in fragments preserved by later authors such as Aulus Gellius and Nonius Marcellus. Other sources are Cicero, Livy, Dionysius of Halicarnassus, Valerius Maximus, Plutarch's Life of Numa Pompilius, Festus's summaries of Verrius Flaccus, and in later writers, including several of the Church Fathers. Some of these sources present an extensive list of everyday prohibitions for the pontifex maximus; it seems difficult to reconcile these lists with evidence that many pontifices maximi were prominent members of society who lived normal, non restricted lives.

Сайлау және саны

Понтификтердің саны, өмір бойына кооптация (яғни, қалған мүшелер жаңа әріптесін ұсынады) арқылы сайланатын, бастапқыда бес болды, оның ішінде pontifex maximus. Огульния заңымен папалардың саны тоғызға дейін артты (pontifex maximus кірген). 104 ж. lex Domitia барлық понтификтердің сайлауы енді comitia tributa (дауыс беру округтеріне бөлінген халық жиналысы) арқылы дауыс беруге тиіс деп белгіледі; осы заң бойынша қаланың 35 тайпасынан кездейсоқ таңдалған 17 тайпа ғана дауыс бере алатын болды. Заңды жариялаған Л[уций] Домиций Аенобарб, бұрынғы pontifex maximus Метелл Далматик қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай өзі сайланды: бұл жеке кек алудың бір түрі болды, өйткені ол өткен жылы қайтыс болған әкесінің орнына понтифик ретінде сайлануды күткен еді, бірақ понтификалық колледж оның орнына басқа үміткерді тағайындады. Келесі лауазымды иеленген Q[uintus] Mucius Scaevola да сол заң бойынша сайланды, бірақ ол бұрынғы консул және ұзақ жыл қызмет еткен понтифик болғандықтан, дау-дамайсыз және қарсылықсыз сайланды. Бұл заң 81 ж. Сулланың диктатурасы кезінде lex Cornelia de Sacerdotiis арқылы жойылды, ол үлкен діни колледждерге толық құқықтарын қайтарды. Сондай-ақ, Сулла тұсында понтификтердің саны он бесеуге дейін артты, оның ішінде pontifex maximus та болды, және Сулла Квинт Цецилий Метелл Пийді келесі лауазым иегері етіп тағайындады – тарихтағы жалғыз шын мәнінде сайланбаған pontifex maximus, өйткені тіпті басқа понтификтер де бұл мәселеде дауыс бере алмады. 63 ж. Сулла заңы трибун Тит Лабиенмен жойылды, ал lex Domitia-ның өңделген түрі қайтадан comitia tributa арқылы сайлауды қамтамасыз ете отырып, қайта орнатылды: Гай Юлий Цезарь Аенобарбтың прецедентін ұстанды және халықтың дауысымен сайланды, бірақ Цезарь бұрын понтифик болған. Марк Антоний кейіннен Марк Эмилий Лепидтің сайлануына орай колледжге кооптация құқығын қайтаруға көмектесті. Сондай-ақ, Юлий Цезарь тұсында понтификтердің саны он алтыға дейін артты, оның ішінде pontifex maximus. (Мүмкін, Цезарьдің Римнен ұзақ болмауының салдарынан, он бес адам қатысуы керек болған жағдайларда Рим папасының орынбасары тағайындалуы қажет болды.) Империя кезінде понтификтердің саны әртүрлі болды, бірақ он бес адам тұрақты саналды. Сенат арнайы рәсімді орындау үшін бір күнге ресми түрде тағайындады. Ливийдің «Рим тарихы» еңбегінде ежелгі жазуларда былай делінген: «Претор Максим қыркүйек айының Идінде қақпаққа шеге қағу керек». Бұл хабарлама Юпитер храмының оң жағына, Минерва шіркеуінің жанында, Optimus Maximus, орналастырылды. Осы шеге жыл санын көрсеткен делінеді. Осы нұсқауға сәйкес консул Гораций патшаларды қуғаннан кейінгі жылы Юпитер храмын Optimus Maximus-қа бағыштады; консулдардан шеге қағу рәсімі диктаторларға өтті, өйткені олар үлкен билікке ие болды. Кейін бұл әдет жойылғандықтан, диктатор тағайындау қажет деп саналды. Осыған сәйкес Л[уций] Манлий тағайындалды, бірақ оның тағайындалуы діни емес, саяси себептермен байланысты болды. Ол герниктермен соғыста қолбасшылық етуге асықты. Ол санақ кезінде қарапайымдық танытпағаны үшін әскери қызметке жарамды жігіттердің наразылығын тудырды. Плеб трибундарының бірауыздан қарсылығына байланысты ол ерікті түрде немесе мәжбүрленіп, диктатурадан бас тартты. Содан бері бұл рәсімді Rex Sacrorum орындады.

The number of Pontifices, elected by co optatio (i. e. the remaining members nominate their new colleague) for life, was originally five, including the pontifex maximus. The lex Ogulnia also increased the number of pontiffs to nine (the pontifex maximus included). In 104 BC the lex Domitia prescribed that the election of all pontiffs would henceforward be voted by the comitia tributa (an assembly of the people divided into voting districts); by the same law only 17 tribes, chosen by lot from the 35 tribes of the city, could vote. The law's promulgator, L[ucius] Domitius Ahenobarbus, was shortly afterwards elected pontifex maximus after the death of the incumbent Metellus Dalmaticus: Something of a personal revenge because, the previous year, he had expected to be co opted as a pontiff to replace his late father, but the pontifical college had appointed another candidate in his place. The office's next holder, Q[uintus] Mucius Scaevola, was also elected under the same law, though without controversy or opposition since he was a former consul and long serving pontiff. This law was abolished in 81 BC by Sulla in his dictatorship, in the lex Cornelia de Sacerdotiis, which restored to the great priestly colleges their full right of co optatio. Also under Sulla, the number of pontifices was increased to fifteen, the pontifex maximus included, and Sulla appointed Quintus Caecilius Metellus Pius as the next holder of the office – the only truly unelected pontifex maximus in history, since even the other pontiffs did not get a vote in the matter. In 63 BC, the law of Sulla was abolished by the tribune Titus Labienus, and a modified form of the lex Domitia was reinstated providing for election by comitia tributa once again: Gaius Julius Caesar followed Ahenobarbus's precedent by being elected by public vote, although Caesar at least had previously been a pontiff. Marcus Antonius later restored the right of co optatio to the college, in time for the election of Marcus Aemilius Lepidus. Also under Julius Caesar, the number of pontifices were increased to sixteen, the pontifex maximus included. (Possibly because Caesar's own long absences from Rome necessitated the appointment of a deputy pontiff for those occasions when fifteen needed to be present.) The number of pontifices varied during the Empire but is believed to have been regular at fifteen. was formally mandated by the Senate for one day, to perform a specific rite. According to Livy in his "History of Rome", an ancient instruction written in archaic letters commands: "Let him who is the Praetor Maximus fasten a nail on the Ides of September." This notice was fastened on the right side of the Temple of Jupiter Optimus Maximus, next to the chapel of Minerva. This nail is said to have marked the number of the year. It was in accordance with this direction that the consul Horatius dedicated the Temple of Jupiter Optimus Maximus in the year following the expulsion of the kings; from the Consuls the ceremony of fastening the nails passed to the Dictators, because they possessed greater authority. As the custom had been subsequently dropped, it was felt to be of sufficient importance to require the appointment of a dictator. L[ucius] Manlius was accordingly nominated but his appointment was due to political rather than religious reasons. He was eager to command in the war with the Hernici. He caused an anger among the men liable to serve by the inconsiderate way in which he conducted the enrolment. In consequence of the unanimous resistance offered by the tribunes of the plebs, he gave way, either voluntarily or through compulsion, and laid down his dictatorship. Since then, this rite was performed by the Rex Sacrorum.

Рим империясы

44 жылғы Юлий Цезардың қазасынан кейін оның одақтасы Марк Эмилий Лепид pontifex maximus лауазымына тағайындалды. Лепид ақырында саяси құрметтен айырылып, Август билікті бекіткен кезде жер аударылды, бірақ ол б.з.д. 13/12 жылға дейін діни қызметін атқаруын жалғастырды. Осыдан кейін Август оның орнына сайланды және басқа pontifices-терді тағайындау құқығын алды. Осылайша, Август тұсында pontifices-терді сайлау тоқтатылып, қасиетті коллегияға мүшелік императордың құрметінің белгісі деп есептелді.

Ежелгі заман

Тертуллиан, монтанист, бұл терминді өзімен келіспейтін епископқа (папа Каликст I немесе Карфагендік Агриппин) ашуланып қолданғанда, шамамен 220 ж., шіркеудің тәубеге келген зинақорлар мен бойын аударғандарды қайтадан қабылдауға мүмкіндік беретін тәртібін жеңілдету туралы, ол қатты ирониямен айтылды: «Осы [сәумелділікке] қарсы, мен өтірік айтуға бола ма? Тіпті жарлық шығарылғанын естідім. «Понтификс Максимус», яғни «епископтардың епискобы», мынадай жарлық шығарады: «Тәубесін өтегендерге, зина мен бойын аударудың күнәларын кешіремін». Осы жарлыққа «жақсылықтың ісі» деп жазуға бола ма? Мәсіхтің құдайына осындай жариялау алыс, алыс болсын!» 1 Үшінші ғасыр дағдарысы кезінде императорлар pontifex maximus атағын қабылдауды жалғастырды. Ерте христиан императорлары, соның ішінде Константин Ұлы және Константин әулетінің қалғандары оны пайдалануды жалғастырды; одан тек Грациан бас тартты, мүмкін 376 жылы Римге келгенде. Императорларға қатысты соңғы жазба Грацианның жазбаларында кездеседі, онда ол Римдіктерге құдай елшісі Петір берген, адал дәстүрмен сақталған және қазір Рим папасы Дамас және Александрия епискобы Петір мойындаған дінді айтады. Осы заңды ұстанушыларға «Католик христиандары» атағын алуға рұқсат етеміз. «Максимус» сөзіне «inclytus» сөзінің алғашқы қолданушысы, 383 жылдың тамызында Грацианды өлтірген, епископ Мартин Турскийге жақын, бүлікші Август және христиан Магнус Максимус болған болуы мүмкін. Шығыс Рим империясының құлауымен, Константинопольдің Осман империясына түсуімен және 1453 жылы Рим императоры Константин XI-нің қазасымен pontifex maximus Рим епискобының папалық ресми титулының бір бөлігіне айналды. Кез келген епископтың атқаратын литургиялық рәсімдерін қамтитын кітапқа берілген «Рим Понтификалы» атауы және «Понтификалық жоғары мисса» деп белгілі литургия түрі, pontifex сөзінің жалпы епископтарға қатысты қолданылуын көрсетеді. «Понтификс максимус» атағы ғасырлар бойы ғимараттарда, монеталар мен медальондарда қолданылғанмен, «Annuario Pontificio» кітабында ресми тізімге енген жоқ. «Annuario Pontificio» кітабындағы Рим папасының титулдары тізімінде «Барлық шіркеудің Жоғарғы понтифигі» (латынша, Summus Pontifex Ecclesiae Universalis) төртінші титул ретінде, ал біріншісі «Рим епискобы» болып көрсетілген. «Понтификс максимус» атағы ғимараттардағы, монеталар мен медальондардағы жазуларда кездеседі. 2012 жылдың желтоқсан айында Папа Бенедикт XVI өзінің X (бұрынғы Twitter) аккаунтының атауын @pontifex деп өзгертті, бұл пайдаланушыларды #askpontifex хэштегімен сұрақтар қоюға шақырды. Оның ізбасары Папа Франциск бұл атауды сақтап, қазір оны X аккаунты ретінде пайдаланады.

When Tertullian, a Montanist, furiously applied the term to a bishop with whom he was at odds (either Pope Callixtus I or Agrippinus of Carthage), ca. 220, over a relaxation of the Church's penitential discipline allowing repentant adulterers and fornicators back into the Church, it was in bitter irony:

In opposition to this [modesty], could I not have acted the dissembler? I hear that there has even been an edict sent forth, and a peremptory one too. The "Pontifex Maximus," that is the "bishop of bishops," issues an edict: "I remit, to such as have discharged [the requirements of] repentance, the sins both of adultery and of fornication." O edict, on which cannot be inscribed, "Good deed!" Far, far from Christ's betrothed be such a proclamation!|Tertullian|On Modesty ch. 1

In the Crisis of the Third Century, emperors continued to assume the title pontifex maximus. The early Christian emperors, including Constantine the Great and the rest of the Constantinian dynasty, continued to use it; it was only relinquished by Gratian, possibly in 376 at the time of his visit to Rome, Its last use with reference to the emperors is in inscriptions of Gratian the profession of that religion which was delivered to the Romans by the divine Apostle Peter, as it has been preserved by faithful tradition and which is now professed by the Pontiff Damasus and by Peter, Bishop of Alexandria We authorize the followers of this law to assume the title Catholic Christians Various forms of summus pontifex ('highest pontiff' or bishop) were for centuries used not only of the Bishop of Rome but of other bishops also. The first to adopt the inclytus alternative to maximus may have been the rebel augustus and devout Christian close to bishop Martin of Tours, Magnus Maximus , who killed Gratian in August 383. After the Fall of the Eastern Roman Empire with the Fall of Constantinople to the Ottoman Empire and the death of the final Roman emperor Constantine XI in 1453, pontifex maximus became part of the papacy's official titulature of the Bishop of Rome. The name given to the book containing the liturgical rites to be performed by any bishop, the Roman Pontifical, and to the form of liturgy known as Pontifical High Mass witness to the continued use of pontifex to refer to bishops in general. While the title pontifex maximus has for some centuries been used in inscriptions referring to the Popes, it has never been included in the official list of papal titles published in the Annuario Pontificio. The official list of titles of the Pope given in the Annuario Pontificio includes "Supreme Pontiff of the whole Church" (in Latin, Summus Pontifex Ecclesiae Universalis) as the fourth title, the first being "Bishop of Rome". The title pontifex maximus appears in inscriptions on buildings and on coins and medallions. In December 2012, Pope Benedict XVI adopted @pontifex as his X (formerly known as Twitter) handle, prompting users to pose questions with the #askpontifex hashtag. This has been maintained by his successor Pope Francis, who now uses it as his X handle.