Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Меланезияның жергілікті тұрғындары
Indigenous inhabitants of Melanesia
Меланезиялықтар – Жаңа Гвинеядан Фиджи аралдарына дейінгі аймақтағы Меланезияның басты және жергілікті халқы. Көпшілігі австронезия тілдер отбасының көптеген тілдерінің бірінде (әсіресе Океания тармағындағылары) немесе Папуа тілдерінің көптеген байланыссыз отбасыларының бірінде сөйлейді. Аймақта Ток Писин, Хири Моту, Соломон аралдары Пиджин, Бислама және Папуа малайы сияқты бірнеше креол тілдері де бар.
Melanesians are the predominant and indigenous inhabitants of Melanesia, in an area stretching from New Guinea to the Fiji Islands. Most speak one of the many languages of the Austronesian language family (especially ones in the Oceanic branch) or one of the many unrelated families of Papuan languages. There are several creoles of the region, such as Tok Pisin, Hiri Motu, Solomon Islands Pijin, Bislama, and Papuan Malay.
Шығуы мен генетикасы
Меланезиялықтардың тегі, әдетте, Австралазияның алғашқы қоныстануымен байланысты, ол Жоғары палеолиттің бастапқы кезеңінде "Австралазиялықтар" немесе "Австрало-Папуалықтар" деп аталатын, "біртекті генетикалық ерекшеліктері мен материалдық мәдениеті бар халық қозғалысына жатқызылады" (Ежелгі Шығыс Еуразиялықтар) және қазіргі Шығыс Азия халықтарымен және басқа да Азия-Тынық мұхиты топтарымен терең туыстық байланысы бар. Сахулға (Австралия мен Жаңа Гвинеядан тұратын геологиялық материк) адамдар 50 000 мен 37 000 жыл бұрын жеткен деп есептеледі. Теңіз деңгейінің көтерілуі Жаңа Гвинеяны Австралиядан шамамен 10 000 жыл бұрын бөліп жіберді. Алайда, аборигендер мен папуалықтар генетикалық жағынан б.з.б. шамамен 40 000 жыл бұрын бір-бірінен ерекшеленді. Меланезиялықтар австралиялық аборигендерге қарағанда папуалықтармен жақын туыс. Әсіресе Жаңа Гвинеяның солтүстік жағалауында және Жаңа Гвинеяның солтүстігіндегі және шығысындағы аралдарда, осы аймаққа 3000 жыл бұрын көшіп келген австронезиялық халықтар қоныстанды. Осы аймақтан өте шағын топ (австронезиялық тілінде сөйлейтін) шығысқа қарай жол тартқан, полинезиялықтардың ата-бабалары болды деп болжам жасалған. Меланезияның жергілікті халқы тіл, мәдениет немесе генетикалық тегі бойынша екі негізгі топқа бөлінеді: папуа тілінде сөйлейтін және австронезия тілінде сөйлейтін топтар. Бұл полинезиялық теория 2010 жылғы зерттеуде жоққа шығарылды, ол геномдық сканерлеуге және Тынық мұхиты халықтарының арасындағы 800-ден астам генетикалық маркерді бағалауға негізделген. Зерттеу көрсеткендей, полинезиялықтардың да, микронезиялықтардың да меланезиялықтармен генетикалық байланысы шамалы. Екі топ та генетикалық жағынан Шығыс Азиямен, әсіресе Тайвань аборигендерімен тығыз байланысты. Полинезиялықтардың ата-бабалары желкенді каноэлерді жетілдірген соң, Шығыс Азиядан көшіп келген, Меланезия аймағы арқылы жылдам өтіп, шығысқа қарай қоныстанған. Олар Меланезияда аз ғана генетикалық із қалдырды, "және жергілікті халықтармен өте аз дәрежеде араласқан". Зерттеу Меланезия аралдарындағы топтар арасында генетикалық айырмашылық пен әртүрліліктің жоғары деңгейін көрсетті, халықтар ғана емес, сонымен қатар тілдері, жер бедері және аралдың мөлшері бойынша да ерекшеленді. Мұндай әртүрлілік алғашқы қоныстанудан бері ондаған мың жылдар бойы дамыды, сондай-ақ полинезиялық ата-бабалардың аралдарға жақында келгенінен кейін де жалғасты. Папуа тілінде сөйлейтін топтар ең көп айырмашылықты көрсетсе, жағалау бойындағы австронезия тілінде сөйлейтін топтар көбірек араласқан. Денисовтар неандертальдықтардың туысқандары саналады. Екі топ та Африкадан көшіп шыққан, неандертальдықтар Еуропаға, ал Денисовтар шамамен 400 000 жыл бұрын шығысқа қарай бет бұрған. Бұл Сібірде табылған қазбаның генетикалық деректеріне негізделген. Меланезиядан алынған деректер олардың аумағының Оңтүстік-Шығыс Азияға дейін созылғанын көрсетеді, осы жерде меланезиялықтардың ата-бабалары қалыптасқан.
The origin of Melanesians is generally associated with the first settlement of Australasia by a lineage dubbed 'Australasians' or 'Australo Papuans' during the Initial Upper Paleolithic, which is "ascribed to a population movement with uniform genetic features and material culture" (Ancient East Eurasians), and sharing deep ancestry with modern East Asian peoples and other Asia Pacific groups. It is estimated that people reached Sahul (the geological continent consisting of Australia and New Guinea) between 50,000 and 37,000 years ago. Rising sea levels separated New Guinea from Australia about 10,000 years ago. However, Aboriginal Australians and Papuans had diverged genetically much earlier, around 40,000 years BP. Melanesians are more closely related to Papuans than to Aboriginal Australians. Particularly along the north coast of New Guinea and in the islands north and east of New Guinea, the Austronesian people, who had migrated into the area more than 3,000 years ago, It was proposed that, from this area, a very small group of people (speaking an Austronesian language) departed to the east to become the forebears of the Polynesian people. The indigenous Melanesian populations are thus often classified into two main groups based on differences in language, culture or genetic ancestry: the Papuan speaking and Austronesian speaking groups. This Polynesian theory was overturned by a 2010 study, which was based on genome scans and evaluation of more than 800 genetic markers among a wide variety of Pacific peoples. It found that neither Polynesians nor Micronesians have much genetic relation to Melanesians. Both groups are strongly related genetically to East Asians, particularly Taiwanese aborigines. It appeared that, having developed their sailing outrigger canoes, the ancestors of the Polynesians migrated from East Asia, moved through the Melanesian area quickly on their way, and kept going to eastern areas, where they settled. They left little genetic evidence in Melanesia, "and only intermixed to a very modest degree with the indigenous populations there". The study found a high rate of genetic differentiation and diversity among the groups living within the Melanesian islands, with the peoples not only distinguished between the islands, but also by the languages, topography, and size of an island. Such diversity developed over the tens of thousands of years since initial settlement, as well as after the more recent arrival of Polynesian ancestors at the islands. Papuan speaking groups in particular were found to be the most differentiated, while Austronesian speaking groups along the coastlines were more intermixed. The Denisovans are considered cousin to the Neanderthals. Both groups are now understood to have migrated out of Africa, with the Neanderthals going into Europe, and the Denisovans heading east about 400,000 years ago. This is based on genetic evidence from a fossil found in Siberia. The evidence from Melanesia suggests their territory extended into southeast Asia, where ancestors of the Melanesians developed.
Сыныптастыру тарихы
Алғашқы еуропалық зерттеушілер Тынық мұхиты аралдарының тұрғындары арасындағы физикалық айырмашылықтарды байқаған. 1756 жылы Шарль де Броссе Тынық мұхитында «ежелгі қара нәсіл» болғанын, олардың қазіргі Полинезия деп аталатын халықтар тарапынан басып алынғанын немесе жеңілгенін болжады, ол оларды ақшыл терілі деп ерекшеледі. 1825 жылы Жан Батист Бори де Сент-Винсент адамзаттың әртүрлілігінің 15 нәсілдік моделін жасады. Ол қазіргі Меланезия тұрғындарын меланиандар деп сипаттады, олар оларды қоршаған Австралия және Нептуния (яғни Полинезия) нәсілдерінен ерекше нәсілдік топ. Д’Урвилльдің моделі Бори де Сент-Винсенттің «меланиандар» емес, «меланезиялықтар» деп атауынан өзгешеленді. Ол Меланезия атауын грек тілінен – μέλας (қара) және νῆσος (арал) сөздерінен алған, яғни «қара адамдардың аралдары» деген мағынаны білдіреді. Бори де Сент-Винсент меланиандарды Австралияның жергілікті халқынан ажыратқан. Дюмон Д’Урвилль екі халықты біріктіріп, бір топқа қосты. Соарес және авторлар (2008) митохондриялық ДНК негізінде Оңтүстік-Шығыс Азиядағы (ISEA) Голоценге дейінгі Сундалендтің ежелгі тегін дәлелдеді. «Тайваньдан шыққан модель» Лидс университетінің зерттеуімен сынға түсті және «Молекулярлық биология мен эволюция» журналында жарияланды. Митохондриялық ДНК желілерін зерттеу олардың бұрын ойлағаннан да ұзақ уақыт бойы ISEA-да эволюцияға ұшырағанын көрсетті. Полинезиялықтардың ата-бабалары Папуа-Жаңа Гвинеядағы Бисмарк архипелагына кем дегенде 6000-8000 жыл бұрын келген. Кейсер және авторлар (2000) жасаған әкелік Y хромосомалық талдау полинезиялықтардың генетикалық құрамында меланезиялықтардың үлесі бар екенін көрсетті. Фридлаендер және авторлар (2008) жүргізген зерттеу полинезиялықтардың меланезиялықтарға қарағанда Микронезиялықтарға, Тайвань аборигендеріне және Шығыс Азиялықтарға генетикалық жағынан жақын екенін растады. Зерттеу соңында полинезиялықтар Меланезия арқылы жылдам қозғалып, австронезиялықтар мен меланезиялықтар арасындағы араласуды шектегені анықталды. Осылайша, B4a1a1 жоғары жиілігі генетикалық қатестіктің нәтижесі болып табылады және Шығыс Азияның сәтті әйелдерінің ұрпақтарын көрсетеді.
Early European explorers noted the physical differences among groups of Pacific Islanders. In 1756 Charles de Brosses theorized that there was an 'old black race' in the Pacific who were conquered or defeated by the peoples of what is now called Polynesia, whom he distinguished as having lighter skin. By 1825 Jean Baptiste Bory de Saint Vincent developed a more elaborate, 15 race model of human diversity. He described the inhabitants of modern day Melanesia as Mélaniens, a distinct racial group from the Australian and Neptunian (i. e. Polynesian) races surrounding them. D'Urville's model differed from that of Bory de Saint Vincent in referring to 'Melanesians' rather than 'Mélaniens.' He derived the name Melanesia from Greek μέλας, black, and νῆσος, island, to mean "islands of black people". Bory de Saint Vincent had distinguished Mélaniens from the indigenous Australians. Dumont D'Urville combined the two peoples into one group. Soares et al. (2008) have argued for an older pre Holocene Sundaland origin in Island Southeast Asia (ISEA) based on mitochondrial DNA. The "out of Taiwan model" was challenged by a study from Leeds University and published in Molecular Biology and Evolution. Examination of mitochondrial DNA lineages shows that they have been evolving in ISEA for longer than previously believed. Ancestors of the Polynesians arrived in the Bismarck Archipelago of Papua New Guinea at least 6,000 to 8,000 years ago. Paternal Y chromosome analysis by Kayser et al. (2000) also showed that Polynesians have significant Melanesian genetic admixture. A study by Friedlaender et al. (2008) confirmed that Polynesians are closer genetically to Micronesians, Taiwanese Aborigines, and East Asians, than to Melanesians. The study concluded that Polynesians moved through Melanesia fairly rapidly, allowing only limited admixture between Austronesians and Melanesians. Thus, the high frequencies of B4a1a1 are the result of drift and represent the descendants of a very few successful East Asian females.
Аустронезиялық тілдер мен мәдени ерекшеліктер
Аустронезия тілдері мен мәдени ерекшеліктері Жаңа Гвинеяның солтүстік және оңтүстік-шығыс жағалауларында, сондай-ақ Жаңа Гвинеяның солтүстігінде және шығысындағы кейбір аралдарда көшіп келген аустронезиялықтар арқылы тарады, бұл шамамен 3500 жыл бұрын басталды. Бұрын осы аймақтан шығысқа қарай өте шағын топ (аустронезиялық тілінде сөйлейтін) кетіп, полинезиялықтардың арғы тегіне айналды деп есептелген. Алайда, Темпл университеті жариялаған зерттеу бұл теорияны жоққа шығарды, ол полинезиялықтар мен микронезиялықтардың меланезиялықтармен генетикалық байланысының шамалы екенін көрсетті. Олар меланезия аралдарында өмір сүретін топтар арасында маңызды айырмашылықтарды анықтады. Кейбір соңғы зерттеулер Сахарадан оңтүстік Африкадан тыс барлық адамдар неандертальдықтардан кейбір гендерді мұра еткенін, ал меланезиялықтар – бұл ежелгі неандертальдықтармен 4-6% геномды бөлісетін Денисова гомининімен араласқан жалғыз қазіргі адамдар екенін көрсетеді. Сондай-ақ, кейбір аралдардың меланезиялықтары (кейбір австралиялық аборигендермен бірге) еуропалықтардан шықпаған, шашы ақ болатын сирек топтардың бірі. Бұл TYRP1 аллелімен байланысты, ол осы адамдарға тән және еуропалықтардағы шаш түсіне себеп болатын ген емес. Еуропадан Азияға келгендей, шаштың ақ түсі балаларда ересектерге қарағанда жиі кездеседі, шаш адам үлкейген сайын қараюға бейім.
Austronesian languages and cultural traits were introduced along the north and south east coasts of New Guinea and in some of the islands north and east of New Guinea by migrating Austronesians, probably starting over 3,500 years ago. It was once postulated that from this area a very small group of people (speaking an Austronesian language) departed to the east and became the forebears of the Polynesian people. This theory was, however, contradicted by a study published by Temple University finding that Polynesians and Micronesians have little genetic relation to Melanesians; instead, they found significant distinctions between groups living within the Melanesian islands. Some recent studies suggest that all humans outside of Sub Saharan Africa have inherited some genes from Neanderthals, and that Melanesians are the only known modern humans whose prehistoric ancestors interbred with the Denisova hominin, sharing 4%–6% of their genome with this ancient cousin of the Neanderthal. where Melanesians of some islands (along with some indigenous Australians) are one of a few groups not descended from Europeans who have blond hair. This has been traced to an allele of TYRP1 unique to these people, and is not the same gene that causes blond hair in Europeans. As with blond hair that arose in Europe and came to Asia, incidence of blondness is more common in children than in adults, with hair tending to darken as the individual matures.
Океанияның меланезиялық аймақтары
Океанияның негізінен меланезиялық аймақтарына Жаңа Гвинея және оның маңындағы аралдар, Соломон аралдары, Вануату және Фиджи кіреді. Жаңа Каледония мен жақын маңдағы Лоялдық аралдарының көп бөлігінде тарихи түрде меланезиялықтар басымдылық құрған, бірақ қазіргі заманғы көші-қонның әсерінен бұл көрсеткіш 43%-ға дейін төмендеді. Ең ірі және халық саны көп меланезиялық мемлекет – Папуа-Жаңа Гвинея. Меланезиядағы ең ірі қала – Папуа-Жаңа Гвинеядағы Порт-Морсби, онда шамамен 318 000 адам тұрады, олардың көп бөлігі меланезиялық текті. Жаңа Гвинеяның батыс жартысы Индонезия құрамына кіреді және негізінен жергілікті папуастармен қоныстанған, сонымен қатар Индонезияның басқа аймақтарынан келген қоныс аударушылар да бар. Австралияда, меланезиялық халыққа жататын Торес бұғазы аралдарының тұрғындарының саны, LC=yes деректері бойынша, тек Торес бұғазы аралдарының тегін анықтаған 38 700 адамды және аборигендер мен Торес бұғазы аралдарының тегі бар 32 200 адамды (барлығы 70 900 адам) құрайды.
The predominantly Melanesian areas of Oceania include New Guinea and surrounding islands, the Solomon Islands, Vanuatu and Fiji. New Caledonia and nearby Loyalty Islands for most of their history have had a majority Melanesian population, but the proportion has dropped to 43% in the face of modern immigration. The largest and most populous Melanesian country is Papua New Guinea. The largest city in Melanesia is Port Moresby in Papua New Guinea with about 318,000 people, mostly of Melanesian ancestry. The western half of New Guinea is part of Indonesia and is predominantly inhabited by indigenous Papuans, with a significant minority of settlers from other parts of Indonesia. In Australia, the total population of Torres Strait Islanders, a Melanesian people, as of lc=yes, was about 38,700 identifying as being of Torres Strait Islander origin only, and 32,200 of both Aboriginal Australian and Torres Strait Islander origin (a total of 70,900).