Кіріспе

Грек мифологиясындағы тұлға; Ахиллдің ұлы

Грек мифологиясында Неоптолем (,/n//iː//ə//p/'/t//ɒ//l//ᵻ//m//ə//s/; Νεοπτόλεμος), туған кезде Пирр деп аталған (/'p//ɪ//r//ə//s/; Πύρρος), батыр Ахилл мен принцесса Дейдамияның ұлы, сондай-ақ Онейросқа бауыр. Ол ежелгі Эпирдің молоссийлер династиясының мифтік атасы болды. Тегіне сілтеме жасап, Неоптолемді кейде Ахиллид (әкесі Ахиллдің атынан) немесе атасының немесе арғы атасының атынан Пелид немесе Эацид деп атаған.

Сипаттама

Хронографиясында хронограф Малалас Неоптолемусты "ұзын бойлы, кең кеуделі, жіңішке, ақ терілі, жақсы мұрынды, қызғылт шашты, жұмсақ шашты, ашық түсті көзді, ірі көзді, сары қасты, сары сақалдың бастамасы, дөңгелек бетті, асығыс, батыл, епті, қатал жауынгер" деп сипаттаған. Ал Дарис Фригийлік айтуынша, ол "ірі денелі, күшті, оңай ашуланатын, сөйлегенде тілі шекесіне жабысып, келбетті, ілгек мұрынды, дөңгелек көзді және қалың қасты" болған.

Бастауы және тууы

Киприяда Ахилл Трояға жасаған сәтсіз жорығынан кейін Скиросқа жүзіп келеді, Деидамия принцессаға үйленеді және одан Неоптолемді дүниеге келтіреді, содан кейін ол тағы да соғысқа шақырылады. Ахиллдің анасы Тетис, Ахилл туғанға дейін көп жыл бұрын, болашақта үлкен соғыс болатынын және оның жалғыз ұлы соғыста қаза табатынын көрген болатын. Ол оны Троя соғысына шақырудан сақтап қалу үшін әйел кейпінде Скирос патшасы Ликомедтің сарайына жасырып, оның соғысқа қатысуын болдырмауға тырысты. Ол Скироста болған кезде Деидамея принцессамен қарым-қатынас құрып, ол Неоптолемді (бастапқыда Пирр деп аталды, себебі оның әкесі әйел кейпінде Пирра деп, осы есімнің әйел түрін атады) дүниеге келтірді. Көптеген деректерде Деидамия Неоптолемнің анасы деп көрсетілген, бірақ кейбір деректерде ол Ахиллдің Ифигениядан туған ұлы екені айтылады. Осы деректерде оның әкесі анасы құрбандыққа шалынғаннан кейін оны Скирос аралына алып кетеді.

Троя соғысы

Гректер Трояның көрушісі Хеленді тұтқындап, оған Трояны қалай басып алуға болатынын айтуға мәжбүр етті. Хелен оларға Гераклдің улы жебелерін (сонда Филоктет иелігінде) қолға түсірсе, Палладийді ұрласа (соның нәтижесінде Трояның әйгілі ағаш аты жасалды) және Ахиллдің ұлын соғысқа аттандырса Трояны жеңе алатындарын жеткізді. Гректер сосын Одиссейді Скиростан жасөспірім Неоптолемді алып келуге жіберді. Екеуі Лемносқа Филоктетті алуға барды (бірнеше жыл бұрын Трояға жол тартқанда Филоктетті Хриза аралында жылан шағыпты). Агамнемнон жарасының іріңдеп, жаман иіс шығаратынын айтып, оны қалып қоюды кеңес берді. Филоктеттің іздеуі – Софоклдің «Филоктет» пьесасының мазмұны. Кейбір дереккөздер Неоптолемді қатыгездікпен сипаттайды. Ол шайқас алаңында кем дегенде алты адамды, ал Троя құлауы кезінде тағы бірнешеуін (Приам, Эврипил, Поликсена, Полит және Гектор мен Андромаханың нәрестесі Астианакс және т.б.) өлтірді. Ол Хеленді тұтқынға алып, Андромаханы өз қарындасы етті. Ахиллдің көзі тірі қалғандарға көрініп, үйге қайтпас бұрын троялық ханшайым Поликсенаны құрбандыққа шалуды талап етті; құрбандықты Неоптолем жасады. (Еврипидтің «Хекабе» (Хекуба деп те аталады) пьесасының (ll 566–575) сахнасында Неоптолем Поликсенені мүмкіндігінше азаттықпен өлтіретін жас жігіт ретінде бейнеленеді, бұл оның әдеттегі қатыгез және мейірімсіз бейнесіне қайшы келеді.) Андромаха, Хелена және Феникспен бірге Неоптолем Эпирот аралдарына жүзіп барып, Эпирдің патшасы болды. Киликия патшасы Ээтионның қызы, құл болған Андромахадан Неоптолем Молоссостың (әңгіме бойынша, Ұлы Александрдың анасы Олимпианың атасы), Пиелдің, Пергамның және Амфиалдың әкесі болды. Гераклдің немересі Ланассадан ол сегіз баланың әкесі болды. Еуропидтің «Хекабе» романындағыдай, Софоклдің «Филоктет» романында да ол уәдесін орындайтын және Филоктетті алдағаны үшін өкінетін жақсы адам ретінде көрсетілген.

Соғыстан кейін

Неоптолемнің өлімі туралы екі түрлі баяндама бар: ол Гермионаны Оресттен тартып алмақ болғаннан кейін немесе әкесінің қанына кірген Аполлонды айыптағаннан кейін қаза тапты. Бірінші жағдайда оны Орест өлтірді, ал екінші жағдайда Дельфидегі Аполлонның жұбын бағып, қадірлейтін Махарей кек қайтарды. Неоптолем қайтыс болғаннан кейін оның мемлекеті бөлісті. Вергилийдің "Энеида" шығармасына сәйкес, Елена (кейін Андромахаға үйленген) оның бір бөлігін алды: "Приамның ұлы Елена, Пиррдің тағы мен жатын орнына ие болып, Эпирдің осы грек қалаларына патша болды".