Александр Ұлының анасы Олимпиада

Кіріспе

Ұлы Александрдың анасы (б.з.д. 375–316 ж.) басқа да Олимпия деген атпен танымал адамдар мен тұлғалар

Олимпия (; б.з.д. 375–316 ж.) – молосстың грек принцессасы. 1-ші ғасырдың бірінші жартысында өмір сүрген тарихшы Плутархқа сәйкес, ол Дионис құдайына табынушылардың, жыланға табынушылардың белсенді мүшесі болған және ол түндері жыланмен бірге ұйықтаған. Ұлының қайтысынан кейін Олимпия Александрдың ұлы Александр IV атынан соғысып, Адея Эвридиканы жеңді. Ол Эпирдің Александр I-нің қарындасы болды. Оның Троас есімді әпкесі де болды, ол олардың әкесінің туысы Эпирдің Аррибасына үйленді. Оның отбасы Ахиллдің ұлы Неоптолемнен тараған, беделді Эпирлік Аэацидтер әулетіне жатқан. Олар өздерінің есімін Сарон шығанағындағы Эгина аралында билік құрған мифтік патша Эактан алған. Аэацидтер гректер ретінде танылған жалғыз эпироттар болған. Кейбір ғалымдар Олимпияның анасы Хаониялық принцесса болуы мүмкін деген болжам айтады, себебі ол өзінің Троялық ханзада, Приамның (Трояның соңғы патшасы) ұлы Елена мен Гектордың әйелі Андромаханың ұрпағы екенін айтқан екен. Плутархтың "Моралия" еңбегінде айтылғандай, ол бастапқыда Поликсен деп аталған, ал Филипп II Македонскийге үйленер алдында белгісіз мистик культке кіруінің бір бөлігі ретінде есімін Миртале деп өзгерткен. Олимпия есімі оның төрт есімінің үшіншісі болды. Ол бұл есімді Филипптің б.з.д. 356 жылғы Олимпиада ойындарындағы жеңісін құрметтеу үшін алған, осы жаңалық Александрдың дүниеге келуімен бірге келді (Плут. Александр 3.8). Кейін ол Стратоника деп аталды, бұл б.з.д. 317 ж. Эвридикаға қарсы жеңісінен кейін Олимпияға берілген құрметті атау болды. Бір жыл өткен соң, б.з.д. 356 ж., Филипптің жарыс аттары Олимпиада ойындарында жеңіске жетті; осы жеңістің құрметіне оның әйелі, сол кезде Миртале деп аталған, Олимпия есімін алды. Сол жылдың жазында Олимпия өзінің тұңғыш ұлы Александрды дүниеге әкелді. Ежелгі Грекияда ұлы адамның тууына белгілер сүйемін деп сенген. Плутарх сипаттағандай, Олимпияның үйлену алдындағы түнінде оның құрсағына найзағай түсіп, үлкен от тұтанды, жалыны жан-жаққа тарап, кейін сөнді. Үйленгеннен кейін Филипп түсінде әйелінің құрсағына мөр басып, оның бейнесі арыстан болған. Аристондрдің түсіндіруі бойынша, Олимпия арыстан сияқты батыл ұлға жүкті болған. Филипп пен Олимпияның Клеопатра есімді қызы да болды, ол кейін Македония мен Эпир арасындағы дипломатиялық байланысты нығайту үшін Эпирдің Александр I-іне үйленді. Бастапқы деректерге сәйкес, олардың некесі Филипптің өршілдігі мен Олимпияның мақтаныш пен қызғанышынан өте даулы болды, бұл олардың арақатынасының ушығуына әкелді.

Olympias (; c. 375–316 BC) was a Greek princess of the Molossians, According to the 1st century AD biographer, Plutarch, she was a devout member of the orgiastic snake worshiping cult of Dionysus, and he suggests that she slept with snakes in her bed. After her son's death, Olympias fought on behalf of Alexander's son Alexander IV, successfully defeating Adea Eurydice. and sister of Alexander I of Epirus. She also had a sister named Troas, who married their paternal uncle Arrybas of Epirus. Her family belonged to the Aeacidae, a well respected family of Epirus, which claimed descent from Neoptolemus, son of Achilles. They took their name from the mythical king Aeacus, who ruled in the island of Aegina in the Saronic Gulf. The Aeacidae were perhaps the only Epirotes who were universally recognised as Greek. Although unknown, some scholars have theorized that Olympias' mother may have been a Chaonian princess, based on the rumour that Olympias used to say that she was also a descendant of the Trojan prince, Helenus son of Priam (the last king of Troy) and Andromache, wife of Hector. Apparently, she was originally named Polyxena, as Plutarch mentions in his work Moralia, and changed her name to Myrtale prior to her marriage to Philip II of Macedon as part of her initiation into an unknown mystery cult. The name Olympias was the third of four names by which she was known. She probably took it as a recognition of Philip's victory in the Olympic Games of 356 BC, the news of which coincided with Alexander's birth (Plut. Alexander 3.8). She was finally named Stratonice, which was probably an epithet attached to Olympias following her victory over Eurydice in 317 BC. One year later, in 356 BC, Philip's race horse won in the Olympic Games; for this victory, his wife, who was known then as Myrtale, received the name Olympias. In the summer of the same year, Olympias gave birth to her first child, Alexander. In ancient Greece people believed that the birth of a great man was accompanied by portents. As Plutarch describes, the night before the consummation of their marriage, Olympias dreamed that a thunderbolt fell upon her womb and a great fire was kindled, its flames dispersed all about and then were extinguished. After the marriage Philip dreamed that he put a seal upon his wife's womb, the device of which was the figure of a lion. Aristander's interpretation was that Olympias was pregnant of a son whose nature would be bold and lion like. Philip and Olympias also had a daughter, Cleopatra, who later married her uncle, Alexander I of Epirus, to further diplomatic ties between Macedonia and Epirus. According to primary sources, their marriage was very stormy due to Philip's volatility and Olympias' ambition and jealousy, which led to their growing estrangement.

Александр билігі мен Диадохи соғыстары

Кейбір көне тарихи деректер бойынша, Олимпиа II Филипптің өліміне қатысты бұйрық берген немесе оған қатысқан деп есептеледі. Олимпиа, сондай-ақ, Ескендірдің таққа дұрыс мұрагері болуын қамтамасыз ету үшін Эвридика мен оның баласының өлімін атқаруға қатысқан деген де болжам бар. Ескендірдің жорықтары кезінде ол онымен үнемі хат алысып тұратын, тіпті Мысырда оның әкесі Филипп емес, Зевс екенін растаған болуы мүмкін. Олимпиа мен Александр арасындағы қарым-қатынас жылы болды, бірақ оның ұлы оны саясаттан аулақ ұстауға тырысты. Алайда ол Македонияға зор ықпал етіп, патшалықтың регенті Антипатрға қиындық туғызды. 330 жылы б.з.д. ол Эпирға оралып, ағасы Александр I Италияның оңтүстігінде жорықта қаза болғандықтан, Эпирот мемлекетінде өзінің туысы Эакидтің регенті болды. 323 жылы б.з.д. Ұлы Александр Вавилонда қайтыс болғаннан кейін, оның әйелі Роксана олардың Александр IV есімді ұлын дүниеге әкелді. Александр IV және оның інісі Филипп III Арридей, Александр Македонскийдің жартылай бауыры, мүмкін мүгедек болған, Пердикканың регенттігіне бағынды, ол Антипатрдың қызы Никеямен некелесу арқылы өзінің беделін нығайтуға тырысты. Осы уақытта Олимпиа Пердиккаға өзінің және Филипптің қызы Клеопатраның қолын ұсынды. Пердикка Клеопатраны таңдады, бұл Антипатрды ашуландырды, ол бірнеше басқа Диадохтармен одақтасып, Пердикканы құлатты және регент деп жариялады, бірақ сол жылдың ішінде қайтыс болды. Полиперхон 319 жылы б.з.д. Антипатрдың орнын басып, регент болды, бірақ Антипатрдың ұлы Кассандр Филипп II-нің ұлы Филипп III (Арридей)ді патша етіп тағайындады және Полиперхонды Македониядан қуды. Ол Роксана мен оның ұлы Александр IV-ді алып, Эпирге қашып кетті, олар бұрын Олимпианың қамқорлығында болған еді. Басында Олимпиа осы қақтығысқа қатыспаған, бірақ ол көп ұзамай Кассандрдың билігінде немересі тәжді жоғалтатынын түсінді, сондықтан ол 317 жылы б.з.д. Полиперхонмен одақтасты. Македониялық сарбаздар оның оралуын қолдады және Полиперхон мен Олимпианың біріккен әскерлері, Эакидтің үйімен бірге Кассандрды биліктен қуу үшін Македонияға шабуыл жасады. Адеа Евридиканың әскерін өз жағына тартқаннан кейін, Олимпиа екеуін тұтқынға алып, 317 жылы қазанда өлтірді. Сондай-ақ, ол Кассандрдың ағасы мен оның жүздеген жақтастарын тұтқынға алды. Оның денесіне жерлеу рәсімі жасалмағаны да айтылады.

After the death of Philip II, which Olympias was believed to have either ordered or been an accessory to according to some ancient historical accounts, Olympias was allegedly also involved in overseeing the execution of Eurydice and her child in order to secure Alexander's position as the rightful king of Macedonia. During Alexander's campaigns, she regularly corresponded with him and may have confirmed her son's claim in Egypt that his father was not Philip but Zeus. The relationship between Olympias and Alexander was cordial, but her son tried to keep her away from politics. However, she wielded great influence in Macedonia and caused troubles to Antipater, the regent of the kingdom. In 330 BC, she returned to Epirus and served as a regent to her cousin Aeacides in the Epirote state, as her brother Alexander I had died during a campaign in southern Italy. After Alexander the Great's death in Babylon in 323 BC, his wife Roxana gave birth to their son named Alexander IV. Alexander IV and his uncle Philip III Arrhidaeus, the half brother of Alexander the Great who may have been disabled, were subject to the regency of Perdiccas, who tried to strengthen his position through a marriage with Antipater's daughter Nicaea. At the same time, Olympias offered Perdiccas the hand of her and Philip's daughter, Cleopatra. Perdiccas chose Cleopatra, which angered Antipater, who allied himself with several other Diadochi, deposed Perdiccas, and was declared regent, only to die within the year. Polyperchon succeeded Antipater in 319 BC as regent, but Antipater's son Cassander established Philip II's son Philip III (Arrhidaeus) as king and forced Polyperchon out of Macedonia. He fled to Epirus, taking Roxana and her son Alexander IV with him, who had previously been left in the care of Olympias. At the beginning, Olympias had not been involved in this conflict, but she soon realized that in the case of Cassander's rule, her grandson would lose the crown, so she allied with Polyperchon in 317 BC. The Macedonian soldiers supported her return and the united armies of Polyperchon and Olympias, with the house of Aeacides, invaded Macedonia to drive Cassander out from power. After winning in battle by convincing the army of Adea Eurydice, the wife of Philip III, to side with her own, Olympias captured and executed the two in October 317 BC. She also captured Cassander's brother and a hundred of his partisans. who is also said to have denied to her body the rites of burial.

Иконография

1902 жылы Мысырдағы Абу-Кирде «Олимпия» деген жазуы бар медаль табылған, ол біздің эрамыздың 225–250 жылдарына дейін сақталып келген. Медальдің арт жағында фантастикалық теңіз жануарына отырған Нереида бейнеленген. Медальдағы Олимпиа – Олимпиа патшайымы болуы мүмкін деген пікір болған, бірақ бұл теория күмәнданып отыр. «ОЛЫМПИАДОС» деген атаудың Олимпиада ойындарымен байланысты екені саналады.