Кіріспе

1974 жылғы АҚШ Гран-приі – 1974 жылғы 6 қазанда Нью-Йорк штатының Уоткинс-Глен қаласындағы Уоткинс-Глен Гран-при жарыс трассасында өткен Формула-1 автожарысы. Бұл 1974 жылғы Жүргізушілер әлем чемпионатының және 1974 жылғы Формула-1 Өндірушілер халықаралық кубогының 15-ші, соңғы жарысы болды. Карлос Рютеман поул-позициядан шығып, "Брабам" командасынан келген әріптесі Карлос Паседен озып жеңіске жетті, ал Эмерсон Фиттипальди төртінші орынды алып, үш жылдың ішінде екінші рет әлем чемпионы атанды және "Макларен" командасы үшін бұл бірінші титул болды. Америкалық Марио Андретти өте жақсы үшінші орынға іліккенімен, "Парнелли" машинасының қозғалтқышы старт алдында тоқтағандықтан, жарыстан шеттетілді, ал командасы оны итеріп жолға қойды. Бұл 1967 жылғы әлем чемпионы Денни Хюльмнің карьерасындағы соңғы жарыс болды, ол 112 стартта 8 жеңіс және 33 мәрте тұғырға көтерілді. Жарыс сонымен қатар австриялық жүргізуші Хельмут Койниггтің қазасына әкелді, ол бар болғаны екінші Гран-присіне қатысып жатқан еді.

Жарыс қорытындылары

Маклареннің Фиттипальдиі және Ferrari-дің Клей Регаццони 52 ұпаймен Драйверлер чемпионатының турнирлік кестесінде маусымның соңғы жарысына келді; Tyrrell-дің Джоди Шектер 45 ұпаймен екеуін де озу мүмкіндігіне ие болды. Жарыста тактика маңызды рөл атқаратынын білген Макларен Уоткинс-Глендегі F1 машиналарын өздерінің USAC командасынан екі таралғыш радиомен жабдықтап, орнатты. Жыл басында Гран-приде жеңіске жеткен бес американдық жүргізушінің бірі Питер Ревсон сынақ кезіндегі апаттан қаза тапты, бірақ американдық көрермендер Гленде елдестері Марио Андретти мен Марк Донохьюдың жұлдызды-жолақты туды алып жүруін күтті, және олар екеуі де американдық командалар үшін американдық машиналарды жүргізіп жатты. Андретти британдықтар жобалаған, Калифорнияда құрастырылған Vel's Parnelli Jones машинасымен жұма күні ең жылдам нәтиже көрсеткенде, жергілікті жұртшылыққа қуаныш сыйлады, бұл оның Канададағы дебютінен кейін екі апта өткен соң болды. Оның 1:39.209 уақыты сенбі күнгі жарыс сессиясының ортасында оны уақытша полюльдік позицияға шығарды, бірақ артқы тежегіш бұзылып, машинаны жолдан шығарып, алдыңғы бөлігі мен рульді зақымдады. Андретти сессия аяқталуға он минут қалғанда трассаға оралғанда, Рютеман мен Джеймс Хант одан озуға үлкерді, сондықтан ол үшінші орыннан старт алды. Донохью Penske First National City Travelers Checks Special үшін екінші жарысқа қатысты, бірақ машинамен тәжірибесінің жетіспеуі орнатуды қиын етті. Дегенмен, ол және Пенске соңғы іліктеу кезеңінде 14-ші орынға ие болғанына риза болды. Шектер біліктілік турнирінде алдыңғы қатардағы чемпиондық талапкерлердің ішінде алтыншы орынды иеленді, Фиттипальди тікелей одан кейін сегізінші, ал Регаццони тоғызыншы орында болды. Жексенбі күні аспан ашық және жылы болды. Парадтық айналымда Андреттиде тұтану қатесі пайда болды, ал старт команда мәселені шешуге тырысқандықтан 25 минутқа кешіктірілді. Ақырында Марио старттық торда өз орнын алды, бірақ старт беруші Текс Хопкинс жасыл жалауды түсіргенде, Parnelli машинасы қозғалмай қалды, және қатысушылар онымен соқтығыспау үшін асыққан. Оның командасы екі айналымнан кейін машинаны итеріп қосып жіберді, бірақ Андретти трассада көмек алғаны үшін қара жалау көрсетілді.

Жарыс 9-айламнан басталады

Бастауыш кезден бастап, Рютеман Хант, Пейс, Ники Лауда, Шектер, Фиттипальди және Регаццониді бастап кетті. Бірте-бірте Рютеман мен Хант арасындағы еңбек кеңейді, ал үшінші шеңбердің соңында Регаццониде бірдеңе дұрыс емес екені анық болды, себебі Ферраридің артында ұзын тізім қалыптасты. Лауда төртінші орында, Шектер мен Фиттипальдиден аздап алда, Чемпионат үшін күресте өз үлесін қоса бастады. Ол оларды командаласы, қиындыққа тап болған Регаццони үшін ұстап тұрды, оның алдыңғы бөлігі ақаулы амортизатордың салдарынан жоғары-төмен қозғалды.

10-айналма өлімге әкелген жол апаты

10-шы айналымда австриялық Хельмут Кёйнгидің "Сурти" машинасы 7-ші серпілме бұрылыста, жаттығу кезінде Регаццони, Жан Пьер Белтуаз және Андретти апатқа ұшыраған жерде жолдан шығып кетті. Кёйнгигтің машинасының аспасы бұзылып, ол Армко кедергісіне басымен соғылып түсті, бұл бір жыл бұрын Гленде Франсуа Северттің қаза болған апатына ұқсас еді. Кёйнгигтің апатқа ұшыраған жылдамдығы салыстырмалы түрде төмен болды, сондықтан ол жарақатсыз құтылуға мүмкіндігі болу керек еді. Бірақ, сол кездегі көптеген трассалар сияқты, Армко да қауіпсіз орнатылмаған еді, көлік соққанда оның төменгі бөлігі бүктеліп қалды. Көлік жоғарғы бөлігінің астынан өтіп, ол бұзылмаған күйде қалды, жас жүргізушіге тірі қалуға ешқандай мүмкіндік бермеді, себебі Армко Кёйнгигтің басын кесіп, оны дереу қаза тапты.

15-айналма аяқталды

15-айналымда Регаццони үмітсіздікпен пит-стопқа кірді, бірақ доңғалақты ауыстыру оның машинасына көмектеспеді. Ferrari пит-тобы Лаудаға жол жалғастыруды бұйырды, ол тез арада Шектерден 2,5 секундқа алға шықты. Фиттипальди Тирреллден озуға әрекеттенді, бірақ Регаццони жарыстан шыққандықтан, егер ол жақын қалып қойса, Чемпионат өзіне тиесілі екенін түсінді. 24-айналымнан бастап, Лауданың амортизаторының бұзылуы оны артта қалған көліктерге жеткізді. Регаццони тағы да пит-стопқа кірді, механиктер артқы стабилизаторын реттеді, бірақ Ferrari үміті күйреп жатты. Лауда 38-айналымда пит-стопқа келгенде, бұзылған амортизаторды анықтады; содан кейін австриялық өзінің отандасының қаза болғанын естіп, жарысқа қатысуды тоқтатты. Соңғы минутқа дейін күресуге ниеттенген Шектер төртінші орынды Фиттипальдиден бұрын сақтап, Тирреллді сырғанатып бағыттап, ал McLaren оның қорабына жабысып қалды. 44-айналымда Шектердің қозғалтқышы жанармай қысымын жоғалтты, себебі жанармай құбыры жыртылды. Ол тоқтады, ал Фиттипальди одан өтіп, үш жылдың ішінде екінші рет Әлем Чемпионы болатынын сезді. Жарыс аяқталғаннан кейін Шектер Фиттипальдиді ұстап тұрғанын мойындады. "Бірақ Артуро Мерзарио оны итеріп отырғанына қарамастан, оның озуы керек деп ойлаған жоқпын. Ол үш рет мені озуға тырысты, бірақ мен оған мүмкіндік бермедім". Шектер жарыстан шыққаннан кейін McLaren командасы құрылтайлар чемпионатында да жеңіске жетті, Брюс Макларен мен Тедди Майер команданы құрғаннан кейін он жыл өткен соң. Алдыңғы қатардағы Рютеманның қиындықтары болмады. Алайда Хант тежегіштерінің нашарлауымен күресіп жатты, ал Брэбхамның екінші машинасы үшінші орында тұрып, шабуылға дайын болды. Ол мүмкіндігін пайдаланып, жарыс аяқталуға бес айналым қалғанда жаңа рекордтық уақытты көрсетті, ал келесі айналымда Ханттың ауруға шалдыққан Hesketh көлігінен екінші орынды иеленіп, Brabham үшін 1-2 нәтижеге қол жеткізді. McLaren командасының қызыл-ақ киімдері Әлем Чемпионына құрмет көрсету үшін трассаны басып алды, Brabham командасы жеңімпаздарын мақтан тұтты, ал көрермендер – әсіресе бразилиялықтар – қоршауларды бұзып, пит-зонаны толтырды. Бұл жеңіс Формула 1-де Cosworth Ford қозғалтқышының 100-ші жеңісі болды, бірақ Гленде екінші жыл қатарынан жас дарынның қазасымен трагедияға айналды. Бұл екі дүркін Әлем Чемпионы және үш дүркін USGP жеңімпазы Грэм Хиллдің АҚШ-тағы соңғы жарысы болды, ол өзінің Embassy Hill Lola көлігімен сегізінші орынды иеленді.

Жарыс

Орын № Тәуелсіз жүргізуші Құрылысшы Айналым Уақыт/Шығу Құрылыс Ұпай 1 7 Карлос Рейтеманн Brabham Ford 59 1:40:21.439 1 9 2 8 Карлос Пасе Brabham Ford 59 + 10.735 4 6 3 24 Джеймс Хант Hesketh Ford 59 + 1:10.384 2 4 4 5 Эмерсон Фиттипальди McLaren Ford 59 + 1:17.753 8 3 5 28 Джон Уотсон Brabham Ford 59 + 1:25.804 7 2 6 4 Патрик Депайе Tyrrell Ford 59 + 1:27.506 13 1 7 33 Йошен Масс McLaren Ford 59 + 1:30.012 20 8 26 Грэм Хилл Lola Ford 58 + 1 Айналым 24 9 15 Крис Амон BRM 57 + 2 Айналым 12 10 17 Жан-Пьер Жарие Shadow Ford 57 + 2 Айналым 10 11 11 Клей Регаццони Ferrari 55 + 4 Айналым 9 12 27 Рольф Штоммелен Lola Ford 54 + 5 Айналым 21 Шығу 1 Ронни Петерсон Lotus Ford 52 Отын жүйесі 19 Қатыспады 22 Майк Уайлдс Ensign Ford 50 + 9 Айналым 22 Қатыспады 16 Том Прайс Shadow Ford 47 + 12 Айналым 18 Шығу 3 Джоди Скехтер Tyrrell Ford 44 Отын жүйесі 6 Шығу 20 Артуро Мерцарио Iso Marlboro Ford 43 Электрлік 15 Шығу 12 Ники Лауда Ferrari 38 Ілгектік 5 Шығу 21 Жак Лаффит Iso Marlboro Ford 31 Қозғалтқыш 11 Шығу 66 Марк Донохью Penske Ford 27 Ілгектік 14 Қатыспады 18 Хосе Долем Surtees Ford 25 Шықты 26 Шығу 10 Витторио Брамбилла March Ford 21 Отын жүйесі 25 Шығу 19 Хельмут Койнигг Surtees Ford 9 Қайғылы оқиға 23 Шығу 2 Жакки Икс Lotus Ford 7 Ілгектік 16 Дисквалификация 31 Тим Шенкен Lotus Ford 6 Жарысқа заңсыз кірді 27 Дисквалификация 55 Марио Андретти Parnelli Ford 4 Итерумен старт 3 Шығу 6 Денни Хулм McLaren Ford 4 Қозғалтқыш 17 Қатыспады 9 Ханс Йоахим Штук March Ford Қатыспады 42 Иан Эшли Brabham Ford Қатыспады 14 Жан-Пьер Бельтуаз BRM Жарыс кезінде оқиға болды.