Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Савой герцогы 1553–1580 жылдары Эммануэль Филиберт (;; 8 шілде 1528 – 30 тамыз 1580), әскери карьерасынан кейін "Темір бас" (Testa di ferro) атымен белгілі болды. Ол 17 тамыз 1553 жылдан 1580 жылы қайтыс болғанға дейін Савой герцогы және Савойя мемлекеттерінің билеушісі болды. Ол бала кезінде Франция басып алған Савойя мемлекетін Сент-Квентин шайқасынан (1557) кейін қайта жаңғыртуымен және астанасын Турин қаласына көшіруімен есте қалады.
Duke of Savoy from 1553 to 1580
Emmanuel Philibert (; ; 8 July 1528 – 30 August 1580), known as Testa di ferro (; "Ironhead", because of his military career), was Duke of Savoy and ruler of the Savoyard states from 17 August 1553 until his death in 1580. He is remembered for the recovery of the Savoyard state (invaded and occupied by France when he was a child) following the Battle of St. Quentin (1557), and for moving its capital to Turin.
Өмір
Шамбериде туған Эммануэль Филиберт Савой герцогы Карл III және Португалияның Беатрисінің ересек жасқа жеткен жалғыз баласы болды. Оның анасы – Киелі Рим императоры Карл V-нің қарындасы, ал болашақ герцог Францияның Франциск I-ге қарсы соғыста Карл армиясында қызмет етті, 1553 жылдың шілдесінде Эсденді басып алу арқылы көзге түсті. Бір айдан кейін әкесі қайтыс болғаннан кейін Савой герцогы болды, бірақ бұл құрметтің мәні шамалы болды, өйткені оның мұрагерлік жерлерінің көп бөлігі 1536 жылдан бері француздар тарапынан басылып алынып, басқарылып келді. Оның орнына ол өзінің жерлерін қайтарып алу ниетімен Габсбургтерге қызмет етуді жалғастырды және 1555 жылдан 1559 жылға дейін Испанияның Филипп II-нің Нидерландыдағы губернаторы болды. Осы қызметінде ол жеке басымен Солтүстік Францияға испан әскерін енгізіп, 1557 жылдың 10 тамызында Сен-Кентенде жарқын жеңіске жетті. Сондай-ақ, ол Англия королі Генрих VIII-нің қызы, болашақ королева Елизавета I-ге үміткер болды. Эммануэль Филиберт 1559 жылы Франция мен Испания арасында қол қойылған Като-Камбре бейбіт шартынан кейін жерлерін қайтарып алды және Франция королі Генрих II-нің қарындасы, Берри герцогинясы Маргаретпен, бірінші туысымен үйленді. Олардың жалғыз баласы – Савойдың Карл Эммануил I-і болды. 1580 жылдың 31 қаңтарында оның емілгені, Португалия королі Генрих I қайтыс болғаннан кейін, Эммануэль Филиберт Португалия тағына талапкер ретінде өз құқықтарын іске асыруға тырысты. Алайда, ол көп ұзамай Филипп II-нің талаптарына байланысты өзінің осал екенін түсінді, ол елді басып алып, Испания мен Португалияны біріктірді. Эммануэль Филиберт өзінің билігін Франциямен болған қымбат соғыстарда жоғалғандарын қайтарып алумен өткізді. Ол саяси стратегияда шебер болды және француздар мен испандықтардан, соның ішінде Турин қаласынан да, жерлерді қайтарып алу үшін Еуропадағы түрлі дау-жанжалдарды пайдаланды. Ол сондай-ақ екі аймақты сатып алды. Ішкі саясатта ол саяси астанасын Шамбериден Туринге көшірді және Савой герцогтығы мен Аоста герцогтығында латын тілін француз тілімен, ал Пьемонт княздығы мен Ницца графтығында итальян тілімен ресми тіл ретінде алмастырды. Ол Туринде қайтыс болғанда Салуццо маркизатын алуға тырысты. Кейіннен ол 1578 жылы Синдонды көшірген Турин соборының Киелі Жәрдем шатырына жерленді.
Born in Chambéry, Emmanuel Philibert was the only child of Charles III, Duke of Savoy, and Beatrice of Portugal to reach adulthood. His mother was sister in law to Charles V, Holy Roman Emperor, and the future duke served in Charles's army during the war against Francis I of France, distinguishing himself by capturing Hesdin in July 1553. A month later, he became Duke of Savoy on the death of his father, but this was a nearly empty honour, as the vast majority of his hereditary lands had been occupied and administered by the French since 1536. Instead, he continued to serve the Habsburgs in hopes of recovering his lands, and served his cousin Philip II of Spain as Governor of the Netherlands from 1555 to 1559. In this capacity, he personally led the Spanish invasion of northern France and won a brilliant victory at Saint Quentin on 10 August 1557. He was also a suitor to Lady Elizabeth Tudor (the future Queen Elizabeth I), daughter of Henry VIII of England. Emmanuel Philibert finally recovered his lands following the Peace of Cateau Cambrésis signed between France and Spain in 1559, and he married his first cousin once removed, Margaret of France, Duchess of Berry, the sister of King Henry II of France. Their only child was Charles Emmanuel I of Savoy. After the death of his uncle, Henry I of Portugal, on 31 January 1580, Emmanuel Philibert fought to impose his rights as a claimant to the Portuguese throne. However, he soon realized that he had quite a fragile position due to the claims of Philip II, who gained control of the country, thus uniting Spain and Portugal. Emmanuel Philibert spent his rule regaining what had been lost in the costly wars with France. A skilled political strategist, he took advantage of various squabbles in Europe to slowly regain territory from both the French and the Spanish, including the city of Turin. He also purchased two territories. Internally, he moved his political capital from Chambéry to Turin and replaced Latin as the official language with French in the Duchy of Savoy and the Duchy of Aosta and with Italian in the Principality of Piedmont and the County of Nice. He was attempting to acquire the marquisate of Saluzzo when he died in Turin. Later, he was buried in the Chapel of the Holy Shroud of the Turin Cathedral, to which he had moved the Sindone in 1578.