Кіріспе
Шығармашылық өнерді терапия түрі ретінде қолдану. Экспрессивті терапия – шығармашылық өнерді терапия түрі ретінде қолдану, оның ішінде экспрессивті өнер терапиясы және шығармашылық өнер терапиясы (көркемдік терапия, би/қозғалыс терапиясы, драма терапиясы, музыка терапиясы, жазу терапиясы, поэзия терапиясы және психодрама). Экспрессивті терапия адамдардың шығармашылық өрнектің түрлі формалары арқылы емделе алады деген тұжырымға негізделген. Экспрессивті терапевттер адамдар шығармашылық өрнек пен қиял-фантазияны пайдалану арқылы өз денелерін, сезімдерін, эмоцияларын және ойлау процесін зерттей алады деп сендіреді.
The expressive therapies are the use of the creative arts as a form of therapy, including the distinct disciplines expressive arts therapy and the creative arts therapies (art therapy, dance/movement therapy, drama therapy, music therapy, writing therapy, poetry therapy, and psychodrama). The expressive therapies are based on the assumption that people can heal through the various forms of creative expression. Expressive therapists share the belief that through creative expression and the tapping of the imagination, people can examine their body, feelings, emotions, and thought process.
Анықтама және сенімхат
Экспрессивті өнер терапиясы – бейнелеу, әңгіме айту, би, музыка, драма, поэзия, қозғалыс, бағбандалық, арман және бейнелеу өнерін біріктірілген түрде қолданып, адамның өсуіне, дамуына және емделуіне көмектесетін тәжірибе. Экспрессивті өнер терапиясы – бұл жеке терапиялық сала, терапевт пен клиент сурет салу, билеу, музыка, драма және поэзия арасында еркін ауысатын интермодальдық сала. Денсаулықтағы өнердің ұлттық ұйымының (NOAH) мәлімдемесінше, алты шығармашылық өнер терапиясы – өнер, би/қозғалыс, драма, музыка, поэзия терапиясы және психодрама – экспрессивті өнер терапиясынан осылай ерекшеленеді: экспрессивті өнер терапиясының араласулары "экспрессивті" өнер түрлерінің (сурет, би, драма, музыка, поэзия) біреуінен көбірек түрді қамтуға бағытталған. Ал шығармашылық өнер терапевттері, мысалы, өнер, би/қозғалыс, драма, музыка, поэзия және психодрама терапевттері көбінесе тек бір әдісті қолдану үшін қарқынды оқытылады және білім алады. Бірақ NOAH сондай-ақ бұл терминдердің "көп жағдайда бір-бірімен алмастырылып қолданылатынын" мойындайды және кез келген жағдайда барлық осындай мамандар тығыз ынтымақтастықта жұмыс істеуі керек. Ұлттық шығармашылық өнер терапиясы коалициясы (NCCATA) шығармашылық өнер терапиясының барлық алты түрін біріктіреді. Дегенмен, шығармашылық өнер терапиясының әрбір түрі кәсіби біліктілікті реттейтін, білім беру стандарттарын белгілейтін және жаңа идеялар мен зерттеулерді алмасу мақсатында жыл сайын конференциялар өткізетін жеке ұлттық қауымдастығына ие.
Алғашқы жылдар
Маргарет Нембург, Эдит Крамер, Ханна Квиатковская және Элинор Ульман сезімдік өнер терапиясы саласындағы пионерлер деп есептеледі. Бұл ғалымдардың барлығы маңызды үлес қосса да, Маргарет Нембург "Өнер терапиясының анасы" деп мойндалды. Оның жұмысы негізінен өнерді психоаналитикалық диагностикалық құрал ретінде қолдануға бағытталған. Ол сол кездегі басқа психоаналитикалық тәсілдермен тығыз байланысты болды және пациенттің санасыз ойлары мен сезімдерін білдіру құралы ретінде қарастырылды.
Қазіргі заманғы тәсілдер
Қазіргі заманғы арт-терапия үш түрлі бағытқа бөлінеді: психодинамикалық, гуманистік, оқу және даму. Психодинамикалық бағыт «көшіру» және қорғаныс механизмі сияқты ұғымдарды пайдаланып, адамдардың өнерді неліктен осылай көрсететінін және мұның астыңғы сананың көрінісі болу себебін түсіндіреді. Гуманистік бағыт – позитивті психологияға жақын, адамдарға деген оң көзқараспен сипатталады, және олардың өнер арқылы өзін-өзі көрсетуі осы сезімдерді бақылауға мүмкіндік береді. Оқу және даму бағыты арт-терапияны эмоционалды және дамуында қиындықтары бар балаларға көмектесу құралы ретінде қарастырады.
Білім
Әр түрлі экспрессивті терапияның ұлттық қауымдастықтары әрқайсысы өз білім беру стандарттарын белгілейді. АҚШ-та ұлттық қауымдастықтардың аттестаттау талаптарына сәйкес келетін мақұлданған бағдарламаларды ұсынатын көптеген колледждер бар. Музыка терапиясы бойынша 37 университет, би/қозғалыс терапиясы бойынша 7 университет, драма терапиясы бойынша 5 университет, сондай-ақ экспрессивті өнер терапиясы бойынша 5 университет АҚШ-та магистрлік дәреже бағдарламаларын мақұлдаған. Бұған қоса, Америка Музыкалық Терапия қауымдастығы (AMTA) 75 бакалавриат музыка терапиясы бағдарламасын мақұлдаған. Академиялық білімінен кейін болашақ терапевттер тиісті ұлттық қауымдастыққа аттестаттау үшін өтініш беруі керек.
Шығармашылық өнер терапиясы
NCCATA мойындаған алты шығармашылық өнер терапиясының түрлері бар, оларға өнер терапиясы, би терапиясы, драма терапиясы, музыка терапиясы, поэзия терапиясы және психодрама кіреді.
Көркемдік терапия
1940 жылдары пайда болған арт-терапия – психотерапия мен өнердің үйлесімінен тұрады. Шығармашылық процесс, сондай-ақ жасалған туынды өзін-өзі зерттеу, түсіну, қабылдау және, әрі қарай, емделу мен жеке дамуға негіз болады. Сондықтан, терапиядағы шығармашылық акт ішкі қайшылықтарды шешуге байланысты қайта басынан өткізу құралы ретінде қарастырылады. Оның негізгі төрт түрі: өрнек беру, қиял, белсенді қатысу және сана-дене байланысы. Депрессия, сүт безінің қатерлі ісігі және астмамен күресіп жүргендерге көмектесетін арт-терапия кез келген жаста қолданылуы мүмкін және ешқандай дағды талап етпейді. Арт-терапияға қатысты көптеген зерттеулер жүргізілді, олардың нәтижесінде оның қорқынышты азайтатыны, өзіне сенімділік пен өмір сапасын арттыратыны, сондай-ақ теріс ойларды төмендетуге көмектесетіні анықталды. Арт-терапияның басты екі мақсаты – мұқтаж жандарға жеке және қарым-қатынас саласындағы мақсаттарына жетуге көмектесу. Өзіне баға беру, әлеуметтік дағдылар мен танымдық қабілеттер де маңызды аспектілер болып саналады. Терапияның тиімділігін қамтамасыз ету үшін сертификатталған арт-терапевт қажет, бірақ жарақатты доспен бөлісу сияқты қарапайым арт-терапия да бір кісіге көмектесу үшін жеткілікті болуы мүмкін.
Би-қимыл терапиясы
Басқа шығармашылық өнер терапиясының түрлері сияқты, би/қозғалыс терапиясы да "ой, дене және рух ажырамас және бір-бірімен байланысты" (ADTA) деген қағидаға негізделген. Қозғалыс терапия сеансындағы араласудың басты құралы – қозғалыс, бірақ би/қозғалыс терапиясы терапияда ойынның өнерін де пайдаланады. Басқа шығармашылық өнер терапиялары сияқты, бұл терапия да негізінен сөзсіз коммуникацияны қолданады.
Драмалық терапия
Драма терапиясы – драма/театр және психотерапия ғылымдарының үйлесімі. Драма терапиясы, екі саланың біріктірілген түрі ретінде, психикалық денсаулық, когнитивтік және даму мәселелері бар адамдарды емдеу үшін театрлық техникаларды пайдаланады. Ойын мен рольдік ойындар арқылы пациенттер өмірлік тәжірибелеріне жаңаша көзқарас алады, бұл салада "эстетикалық қашықтық" деп аталады.
Музыка терапиясы
Музыка терапиясы – терапиялық қарым-қатынаста музыканы, музыка жасауды немесе музыкамен байланысты басқа да араласу түрлерін қолдану. Музыка терапиясы – көптеген салалар мен мамандану мүмкіндіктері бар кең сала. Музыка терапиясы – жан-жақты тәжірибе, ол эмоционалды/психологиялық, когнитивтік, коммуникативтік, моторлық, сенсорлық, ауырсыну, әлеуметтік, мінез-құлықтық, өмір соңындағы және тіпті рухани қажеттіліктерге жауап бере алады. Бұған себебі музыка мидың көптеген бөліктерінде өңделеді. Музыка терапиясы науқастарға «коммуникация жасауға, қиын жағдайларды өңдеуге және моторлық немесе когнитивтік функцияларды жақсартуға» көмектеседі (Дженни Рук, MT-BC, LCPC, 2016). Психотерапия ретінде қолданылғанда, музыка терапиясы музыканы жеке адамның психологиялық әлемінің символдық бейнесі және көрінісі ретінде пайдалана алады. Таунсендтің «Бала психологиясы және психиатрия журналы» жариялаған зерттеуі бойынша, ата-анасын жоғалтқан әрбір бесінші баланың психикалық ауруға шалдығу ықтималдығы жоғары. Бұл факт оқытушылардың «өлім» және «жоғалу» тақырыптарын академиялық жазуда көтеру қажеттігін көрсетті. Мұны іске асырудың бір жолы – музыка жасау немесе ән жазу. Ән жазу адамға өміріндегі жағымсыз тәжірибелерді үш жолмен өңдеуге көмектеседі: оларға жеткен әңгімелерді айту арқылы; әндерін мәдени дәстүрлермен байланыстыру арқылы; және өз сезімдерін бір-бірімен және қоғаммен бөлісу арқылы. Ән жазу – баяндаманы ұйымдастырудың бір жолы. Тұжырымды әңгіме құру арқылы жағымсыз немесе хаотикалық жағдайды жақындатуға болады. Дерудің зерттеуі өлген анасы мен әпкесінің естелігінде «Air I Breathe» әнін жазған қара нәресте Норияға арналған. Деру Норияның оқиясы арқылы жастардың жоғалтудың күрделі салдарымен қалай күресуін, шығармашылық өрнектерді қалай пайдалануын анықтауға тырысады. Норияның тәжірибесі ән жазудың көптеген емдік мүмкіндіктерін көрсетеді. Әндерінде мақтау сөздерін қолдану арқылы Нория жоғалған жақындарымен байланысын сөздер арқылы жеткізе алады. «Air I Breathe» композициясында көрсетілгендей, Нория мен оның қайтыс болғандарының естеліктері уақыт өте келе жоғалып кетеді, бірақ «Air I Breathe» Норияға естеліктерін сақтау үшін мәңгілік еске салғыш болып табылады. Университеттегі лекциясында Нория ән жазу мақсатын айтты: «Мен кішкентай қарындасым мен анамның бірінен кейін бірі қайтыс болғаны туралы, оларға деген махаббатымды және мен айта алмай қалғандарымды жаздым. Бұл менің тікелей сізге айтқан сезімдерімді толыққанды жеткізудің бір жолы болды, бірақ мен оны бірден әнмен жеткізе алдым. Бұл бір түрлі терапия еді». Райденнің сөзінше, көрермендер оқиғаны өздерінің сезімдерімен байланыстырып, оны өздеріне қатысты түсіндіреді. Бұл идея Нория мен Венди арасындағы өзара әрекеттесу арқылы одан әрі дәлелденді. Норияның әнінен шабыттанған Венди бөлмеге өзінің жоғалту тәжірибесімен кірді. Музыка терапиясы жүрек және психикалық аурулар сияқты түрлі ауруларға да пайдалы. Ол депрессия, мазасыздық, аутизм, есірткіге тәуелділік және Альцгеймер ауруымен күресетіндерге көмектеседі. Психикалық аурудан зардап шегетін жағдайда музыка стрессті жеңілдетеді, өзін-өзі бағалауды жақсартады және т.б. Зерттеулер көрсеткендей, бұрын музыка терапиясын қолданған адамдар өмірдің көптеген салаларында жақсарған, бұл тек психикалық аурудан зардап шегушілерге ғана қатысты емес. Музыка терапиясында адамдар ән айту қабілетін жақсарта алады, бұл олардың сөйлеу қабілетіне де әсер етеді. Сондықтан, бұл тек психикалық ауруға көмектесумен шектелмейді, өмірдің көптеген аспектілерін өзгерте алады. Мысалы, «Мен танитын ең батыл адам» өлеңі – күйзеліс, мазасыздық және басқа да қауіпсіздік сезімдерімен күресу үшін өлеңді қалай пайдалануға болатынын көрсететін классикалық мысал. Маннинг жоғары сыныптағы поэзия сабақтары туралы зерттеу жүргізген кезде, поэзия сабақтары арқылы оқушылар өздерінің қиындықтарын күш көзі ретінде қайта қарастыра алатынын, мүмкіндіктер сезімін дамыта алатынын және өмірлік қиындықтарын қоршап тұрған үнсіздік арқылы сөйлеуге мүмкіндік беретін байланыстар құра алатынын анықтады. Маннинг сынып бөлмесінде шығармашылық өрнек беруге мүмкіндіктерді ұсыну қажеттігін атап өтті. Бұл тәжірибе жастарды мектеп сауаттылығымен шектелген ортада өздерінің сөздерін қолданып, шынайы түрде өзін-өзі білдіруге ынталандырады және оқушылардың дауыстарын және өмірлік тәжірибелерін құрметтеу арқылы қазіргі мектеп ортасына оң өзгерістер енгізеді. Психодрама және драма терапиясы – шығармашылық өнер терапиясы саласындағы ерекше тәсілдер. Психодрама пациенттердің нақты өмірлік тәжірибесін терапияда «жаңа және тиімді рөлдерді және мінез-құлықты орындауға» пайдаланады (ASGPP), бұл жеке бағалауға көмектеседі.
Given the ability to claim your own story, which helps with personal affirmation.
Пифало (2006)
Бұл зерттеуде сексуалдық зорлыққа ұшыраған 41 қыз немесе жас әйелге сегіз апта бойы құрылымдалған топтық сурет терапиясы берілді. Емдеуге дейін оларға Briere's Trauma Symptom Checklist for Children (TSCC) тестісі қолданылды. Емдеуден кейін тест қайтадан берілді, және қыздардың 10-нан 9-ында тест нәтижелерінде статистикалық тұрғыдан маңызды төмендеу байқалды.
Бар-Села, Атид, Данос, Габей және Эпельбаум (2007)
Бұл зерттеуде қатерлі ісікпен ауырған 60 ересек адам қатысты. Бұл ересектер апта сайын жеке сурет терапиясымен қатар акварель бояу сабақтарына қатысты. Тек төрт сеанстан кейін, тәжірибелік топ ауруханалық алаңдаушылық және депрессия шкаласы, сондай-ақ қысқаша шаршау инвентаризациясы арқылы өлшенгенде, депрессия және шаршаудың айқын және маңызды жақсаруын көрді. Олар депрессия деңгейі төмендегенін көрсетсе де, пациенттердің уайым деңгейінде едәуір айырмашылық болған жоқ.
Гүсак (2006)
Бұл зерттеуде зерттеуші 29 түрмеде отырған ер адаммен жұмыс істеді. Адамдар сегіз топтық сурет терапия сеансына қатысты және емдеуге дейін және кейін Бек депрессиялық инвентаризациясының қысқаша нұсқасы арқылы тестіленді. Сегіз сеанстан кейін, барлық адамдар депрессия симптомдарында айтарлықтай жақсаруды көрсетті, ал олардың Бек депрессиялық инвентаризациясы бойынша ұпайлары осы жақсаруды көрсетті.
Bulfone және басқалар (2009)
Бұл зерттеуде Bulfone және авторлар музыкалық терапияны емдеу ретінде пайдаланды. 1- немесе 2-сатыдағы сүт безі қатерлі ісігі анықталған 60 әйел кездейсоқ түрде бақылау тобына немесе тәжірибелік топқа бөлінді. Бақылау тобы химиотерапия алдында стандартты көмек алды, ал тәжірибелік топ химиотерапия басталғанға дейін музыка тыңдау мүмкіндігіне ие болды. Нәтижелер көрсеткендей, тәжірибелік топтың үдеме деңгейі бақылау тобынан айтарлықтай төмен болды, сондай-ақ депрессия деңгейі де айтарлықтай төмендеді.