1989 жылғы АҚШ Гран-присі: Финикстегі жарыс

Кіріспе

1989 жылғы АҚШ Гран-приі – 1989 жылғы 4 маусымда Аризона штатының Финикс қаласында өткен Формула-1 автожарысы. Бұл 1989 жылғы Формула-1 әлем чемпионатының бесінші жарысы және Финиксте өткен тұңғыш АҚШ Гран-приі болды.

Өмірбаян

1988 жылдың қазан айында Мичиган штатының Детройт қаласындағы шенеуніктер Детройт көше трассасын жаңа Формула-1 ережелеріне сәйкес келтіру үшін қосымша қаржы салудан бас тартты, ал трассаны Детройт өзеніндегі Белл-Айл аралына көшіру әрекеті сәтсіз аяқталды (дегенмен, 1992 жылы IndyCar үшін Белл-Айлға көшу сәтті болды). Бұл 1989 жылғы маусымда Детройт Гран-приінің жойылғанына себеп болды. Аризона штатының Финикс қалалық шенеуліктері қалаларын жарнамалау үшін ірі спорттық іс-шара өткізуге мүдделі болды, ал Берни Экклстоун Формула-1 күнтізбесінде АҚШ жарысын сақтап қалуға тырысқандықтан, 1989 жылдың 13 қаңтарында Финикс қалалық кеңесі жарысты ұйымдастыру және өткізу үшін бес жылдық келісімшартты бекітті. Жарыс туралы хабар салыстырмалы түрде кеш берілгендіктен, бірінші жарыс 4 маусымға жоспарланды, Финиксте маусым айында әдетте қатты ыстық болатынына қарамастан. Іріктеуге дейін жұма күні таңғы сағат 8-де Формула-1 машиналары трассаға шығар алдында, демалыс күндері қолдау көрсетілетін Formula Atlantic трассада алғашқы жаттығуларын өткізді. Formula Atlantic сессиясында бірнеше мәселе туындады: адам қолдығының қақпағы алынып тасталды, ал артқы түзудің соңындағы (Вашингтон көшесі) 9-шы бұрылыстағы трасса беті бұрынғы Детройт және Далласта болғандай бұзыла бастады. Түнде сынған жерді жабу үшін жылдам кептіретін цемент қолданылды, және шаңды әрі тегіс болғанымен, цемент демалыс күнінің соңына дейін берік тұрды.

Алдын ала біліктілік туралы есеп

"Брабам" командасы осы маусымда бесінші рет алдын ала іріктеу кезеңінде ең жылдам көрсетті, себебі Мартин Брандл үздік нәтиже көрсетті. Бұл Мексикадағы өткен жарыстағыдай төрт алдын ала іріктеуге қатысушы болды, бірақ тәртібі басқаша, Алекс Каффи "Даллара" командасынан екінші орын алды, Стефан Йоханссон "Оникс" командасынан үшінші орын алды, ал Брандлдың "Брабам" командаласы Стефано Модена төртінші орынды иеленді. Іріктеуден өтпегендер қатарында Пьеркарло Гинзани болды, ол өзінің "Оселла" машинасында бесінші, ал Пьер Анри Рафанель "Колони" машинасында алтыншы орынды көрсетті. Грегор Фойтек "ЕуроБрун" командасынан жетінші орын алды, ол Никола Ларинидің екінші "Оселла" машинасынан озып кетті. Жоахим Винкельхок бұрынғы жарыстарға қарағанда жақсы нәтиже көрсетіп, өзінің "AGS" машинасында тоғызыншы орынды иеленді, одан кейін Волкер Вайдлер "Риал" командасынан келді. Содан кейін Бернд Шнайдер мен Агури Сузукидің екі "Zakspeed" машинасы келді, ал Бертран Гашо екінші "Оникс" машинасында ең баяу болды, себебі оның машинасының CV буыны бұзылып, қосалқы машинасы іске қосылмай қалды.

Алдын ала жіктеу

Поз № Жүргізуші Конструктор Уақыт Аралығы 1 7 Мартин Брандл Брабхам Джуд 1:32.293 — 2 21 Алекс Каффи Далара Форд 1:32.992 +0.699 3 36 Стефан Йоханссон Оникс Форд 1:33.768 +1.475 4 8 Стефано Модена Брабхам Джуд 1:33.924 +1.631 5 18 Пьеркарло Гинзани Оселла Форд 1:34.281 +1.988 6 32 Пьер Анри Рафанель Колони Форд 1:35.110 +2.817 7 33 Грегор Фойтек Евро Брун Джуд 1:35.805 +3.512 8 17 Никола Ларини Оселла Форд 1:36.470 +4.177 9 41 Йоахим Винкельхок АГС Форд 1:36.498 +4.205 10 39 Волкер Вайдлер Риал Форд 1:36.583 +4.290 11 34 Бернд Шнайдер Закспид Ямаха 1:36.610 +4.317 12 35 Агури Сузуки Закспид Ямаха 1:37.776 +5.483 13 37 Бертрад Гашо Оникс Форд 1:45.530 +13.237

Біліктілік туралы есеп

Жұма күні өткен біліктілікте Айртон Сена үнемі жылдамдап, ақырында Макларен командаласы Ален Прост пен қалған барлық пилоттардан 1,5 секундқа озып кетті. Сенаның 1:30.710 көрсеткен уақыты екінші сессияда да сақталды және оған 34-ші карьералық поул-позициясын әкелді, бұрынғы жарыста Мексикада Джим Кларк көрсеткен 33 рекордтық көрсеткішін бұзып, оған теңестірді. Сенбі күні таңертеңгі жаттығу барысында Прост кері бұрылып, қабырғаға соғылып, монокок пен қорапшаны зақымдады. Бұл Просттың 1984 жылы командаға қосылғаннан бергі алғашқы сындырған монокок болды. Содан кейін Прост жарысқа Сенаның қосалқы көлігін пайдалануға мәжбүр болды. Жарысқа қатысқан жалғыз американдық пилот, Феникстен шыққан Эдди Чивер, Arrows Ford көлігімен 17-орынға ілікті, поул-позицияны жеңіп алған Сенадан 3,1 секундқа қалып қойды.

Біліктілік жіктелуі

Орын № Жүргізуші Ұйым Q1 Q2 Айырма 1 1 Ayrton Senna McLaren Honda 1:30.108 1:30.710 — 2 2 Alain Prost McLaren Honda 1:31.620 1:31.517 +1.409 3 19 Alessandro Nannini Benetton Ford 1:32.924 1:31.799 +1.691 4 27 Nigel Mansell Ferrari 1:31.927 1:33.383 +1.819 5 7 Martin Brundle Brabham Judd 1:32.750 1:31.960 +1.852 6 21 Alex Caffi Dallara Ford 1:32.819 1:32.160 +2.052 7 8 Stefano Modena Brabham Judd 1:34.267 1:32.286 +2.178 8 28 Gerhard Berger Ferrari 1:33.697 1:32.364 +2.256 9 4 Michele Alboreto Tyrrell Ford 1:33.377 1:32.491 +2.383 10 9 Derek Warwick Arrows Ford 1:32.640 1:32.492 +2.384 11 16 Ivan Capelli March Judd 1:36.136 1:32.493 +2.385 12 30 Philippe Alliot Lola Lamborghini 1:34.721 1:32.562 +2.454 13 22 Andrea de Cesaris Dallara Ford 1:33.061 1:32.649 +2.541 14 6 Riccardo Patrese Williams Renault 1:34.523 1:32.795 +2.687 15 23 Pierluigi Martini Minardi Ford 1:34.794 1:33.031 +2.923 16 5 Thierry Boutsen Williams Renault 1:35.227 1:33.044 +2.936 17 10 Eddie Cheever Arrows Ford 1:33.214 1:33.361 +3.106 18 15 Maurício Gugelmin March Judd 1:35.236 1:33.324 +3.216 19 36 Stefan Johansson Onyx Ford 1:34.637 1:33.370 +3.262 20 24 Luis Pérez Sala Minardi Ford 1:34.636 1:33.724 +3.616 21 3 Jonathan Palmer Tyrrell Ford 1:34.748 1:33.741 +3.633 22 11 Nelson Piquet Lotus Judd 1:33.745 1:33.804 +3.637 23 12 Satoru Nakajima Lotus Judd 1:35.188 1:33.782 +3.674 24 40 Gabriele Tarquini AGS Ford 1:34.455 1:33.790 +3.682 25 20 Johnny Herbert Benetton Ford 1:35.377 1:33.806 +3.698 26 38 Christian Danner Rial Ford 1:35.453 1:33.848 +3.740 27 26 Olivier Grouillard Ligier Ford 1:35.124 1:34.153 +4.045 28 31 Roberto Moreno Coloni Ford 2:10.795 1:34.352 +4.244 29 25 René Arnoux Ligier Ford 1:35.823 1:34.798 +4.715 30 29 Yannick Dalmas Lola Lamborghini 1:35.771 1:35.496 +5.388

Жарыс туралы есеп

Алессандро Наннини таңертеңгі жаттығу кезінде Benetton көлігін ауыр сығдырып, жарысты тек қосалқы машинада ғана емес, сонымен қатар мойны қатты ауырғандықтан мойын тіреуімен де бастауға мәжбүр болды. Прост стартта Сенадан озуға тырысты, бірақ түзу бойдағы ойыққа түсіп, доңғалақтары айналып, айналым шектегіші қозғалтқышты уақытша тоқтатты, бұл Сенаға алға шығуға мүмкіндік берді, бірақ бірінші айналымның соңында оның басымдығы бар болғаны 0,45 секундты құрады. Наннини үшінші орында, одан кейін Найджел Манселл, Алекс Каффи, Стефано Модена, Мартин Брундл, Герхард Бергер, Андреа де Чезарис және Микеле Альборето келді. Наннинидің мойны 10 айналымға шыдады, содан кейін ол пит-стопқа кіріп, жарыстан шықты. Төртінші айналымда секіру оны сегізінші орынға түсірді, ал бас көтере алмай, бас айналып, жарыстан шықты. 16 айналымнан кейін Сенаның Просттан басымдығы 4,25 секунд болды. Келесі айналымда ол оны екі есеге арттырды, өйткені Просттың қозғалтқышы қызып кетті, француз су және май температурасын қалыпқа келтіру үшін бірнеше айналымға кері шегінуге мәжбүр болды. Сенаның үстемдігіне қарамастан, Прост жеңіске сенімді болды, өйткені оның McLaren машинасы командаласының көлігінен жақсы басқарылатынын көрген. Ол жарыстың соңында өзінің жалғыз мәселесі оны озу болатынын түсінді. Маурисио Гугельмин ережелерді бұзып, тежегіш сұйықтығын қосып, қара ту көрсетілді. Екі McLaren арасындағы айырмашылық жол трафигі арқылы өзгерді, бірақ 29-шы айналымда Прост Сенаның қателігінен кейін айырмашылықты қысқартты. Проблема бір сәтте жойылды, Сена жарыстың ең жылдам айналымын жасады, бірақ кейін бұрынғыдан да нашар қайта оралды. Найджел Манселл 5 жарыстан 4-інде генератордың істен шығуынан 32-ші айналымда жарыстан шықты. 34-ші айналымда Прост бір секунд қалып қойғанда, Сена командаласын өткізіп жіберді, содан кейін айналым соңында пит-стопқа кірді. Honda қозғалтқышының электронды отын инжекциясы жұмыс істемеді, және «қара қорапты», батареяны және шамдарды ауыстыру үшін екі пит-стоптан кейін, және арасында бірінен соң бірі жылдам айналымдар жасағаннан кейін, Сена 44-ші айналымда электрлік проблемаларға байланысты жарыстан шықты (оның маусымдағы бірінші жарыстан шығуы). 1988 жылғы F1 маусымының басында McLaren командасына қосылғаннан бері, бұл оның Honda қозғалтқышының бұзылуына байланысты алғашқы жарыстан шығуы және жарыс жағдайында олардың V10 қозғалтқышының бірінші сәтсіздігі болды. Бұл сонымен қатар McLaren командасымен өткізілген 21 жарыста Honda қозғалтқышының сәтсіздігінің екінші реті болды, алғашқысы 1988 жылғы Италия Гран-приінде Просттың V6 турбосы жарылған кезде болды, бұл 1988 жылғы маусымда McLaren жеңіске жетпеген жалғыз жарыс болды. Сенаның жарыстан шығуымен Алекс Каффи, Pirelli шиналары бар Dallara Ford көлігімен екінші орынға көтерілді. Бергерден өткеннен кейін (оның алақандары алты апта бұрын Имоладағы апаттан кейін әлі де шикі және ауырған), жаңа шиналар үшін тоқтау оны бесінші орынға екі орынға төмендетті. Ол өзінің командаласы де Чезариспен қайта оралайын деп бағғанда, де Чезарис бұрылып, Каффиді қабырғаға соғып, жарыстан шығарды. Жарыс аяқталғаннан кейін де Чезарис Каффиді көрмегенін және оны жарыстан кейін ғана қабырғаға отырғызғанын білмейтінін айтты. Де Чезарис 8-орынға дейін жалғасты. Бергердің Ferrari көлігі Каффидің жарыстан шығуынан кейін 9 айналымда генератордың істен шығуынан зардап шекті (революциялық жартылай автоматты беріліске қуат берілмеді). Журналистер Бергермен сұхбаттасуға тырысты, бірақ оның механик гараж есігін жапты; гараж есігі жабылар алдында ESPN пит-репортері Джон Бисигнано Бергердің суға шашырағанын көрді. Жарыс барысында Риккардо Патрезе, Иван Капелли және Эдди Чивер тығыз байланыста болды. Капелли 21-ші айналымда беріліс қорының ақаулығынан жарыстан шыққаннан кейін, Патрезе мен Чивер жалғыз күресті жалғастырды. 51-ші айналымнан кейін күрес екінші орын үшін болды, Патрезе алда болды. Эдди Чивердің қозғалтқышында жанармай жинауға байланысты қиындықтарға қарамастан, соңғы айналымдарда сынақ жасады, бірақ алдыңғы және артқы тежегіштердің бірі істен шықты. Ол үшінші орында аяқтады. Стефан Йоханссон Onyx көлігін тек алдын ала іріктеуден ғана емес, сонымен қатар старт желісіне де сүйреп әкеп, тұрақты жарыста 7-орында тұрып, ұпайдан аз ғана қашықтықта болды, бірақ бұрынғы тесіктен зардап шеккеннен кейін 50-ші айналымда серпіліс зардап шегіп, жарыстан шықты. Болжам бойынша, екі сағаттық уақыт лимиті 81 жоспарланған айналымнан кейін 75-ші айналымда жетіліп, Прост АҚШ-тағы жалғыз жеңісіне жетті (Уоткинс Глен, Лонг-Бич, Лас-Вегас, Детройт немесе Далласта жеңіске жетпегеннен кейін), оның жеңіс тізімін 36-ға дейін арттырып, сондай-ақ табиғи сору қозғалтқышы бар көлікте алғашқы жеңісін оді (оның F1 маусымындағы жалғыз турбосыз маусымы 1980 жылы McLaren командасымен Cosworth DFV V8 қозғалтқышын қолданған кезде болды). Ол сонымен қатар жүргізушілер чемпионатында Сенадан екі ұпайға көтеріліп, көшбасшы болды, ол ақырында жеңіске жетті. Патрезенің екінші орын алғаны қатарынан екіншісі болды. Жатыстыру, іріктеу және жаттығу кезінде қиындықтарға тап болған және 14-орыннан старт алған Патрезе және техникалық директор Патрик Хед жарысқа қажетті параметрлерді таба алды. Эдди Чивердің үшінші орыны оның F1 мансабындағы тоғызыншы және соңғы тұғырға көтерілуі болды. Кристиан Даннер алдындағы жарыстан шыққандардың арқасында Rial үшін төртінші орынды иеленді. Бұл оның мансабындағы ең жақсы нәтиже болды және команда үшін ең жақсы нәтижемен теңесті.

Alessandro Nannini crashed his Benetton heavily in the morning warm up session and was forced to start the race not only in the spare car but also wearing a neck brace due to a very sore neck. Prost got a jump on Senna at the start, but hit a bump in the straight, causing his wheels to spin and the engine to be cut momentarily by the rev limiter allowing Senna to pull ahead, but by the end of the first lap his lead was only 0.45 seconds. Nannini ran third followed by Nigel Mansell, Alex Caffi, Stefano Modena, Martin Brundle, Gerhard Berger, Andrea de Cesaris and Michele Alboreto. Nannini's neck could only take 10 laps of racing before he pulled into the pits to retire. He had been third until a spin on lap four dropped him to eighth and retired after not being able to hold his head up properly and complaining of dizziness. After 16 laps, Senna's lead over Prost was 4.25 seconds. He suddenly doubled that on the next lap when Prost's engine began overheating, forcing the Frenchman to back off for a few laps in a bid to get the water and oil temperatures back to normal. Despite Senna's seemingly commanding position, Prost remained confident of winning as he had seen that his McLaren was handling better than his teammate's. He reasoned that later in the race his only problem would be getting past. Maurício Gugelmin was black flagged for adding brake fluid in contravention of the regulations. The gap between the two McLarens varied as they worked their way through traffic, but on lap 29, Prost closed the gap when Senna suffered a misfire. The problem disappeared momentarily, with Senna doing his fastest lap of the race, but then returned, worse than before. Nigel Mansell would soon retire for the 4th time out of 5 races by lap 32 with the result of an alternator failure. On lap 34, with Prost only one second back, Senna waved his teammate past as they went down the back straight and then pitted at the end of the lap. The Honda engine's electronic fuel injection system was acting up and after two pit stops to change the black box, battery and plugs, and with successive fastest laps in between, Senna retired on lap 44 with electrical problems (notably his 1st retirement of the season). Since joining McLaren at the start of F1 season of 1988 it was his first ever retirement because of a Honda engine failure and the first failure of their V10 engine under race conditions. It was also only the second time in 21 races with McLaren that a Honda engine had failed, the first being when Prost's V6 turbo had blown up halfway through the 1988 Italian Grand Prix, the only race of the 1988 season that McLaren did not win. Alex Caffi, who had started in sixth in his Pirelli shod Dallara Ford, was up to second with Senna's retirement. A stop for new tires, after being passed by Berger (whose palms were still raw and sore from his Imola crash only six weeks before), dropped him back two more spots to fifth. As he tried to re lap his teammate de Cesaris, however, de Cesaris turned in, forcing Caffi into the wall and out of the race. After the race de Cesaris said that he simply did not see Caffi and did not even know about putting him into the wall until after the race. De Cesaris continued on to an 8th place finish. Berger's Ferrari suffered alternator failure (meaning no power to the revolutionary semi automatic transmission) 9 laps after Caffi's retirement. Reporters tried to interview Berger but his mechanic closed the garage door; just before the garage door closed ESPN pit reporter John Bisignano saw Berger being splashed with water. Throughout the race, Riccardo Patrese, Ivan Capelli and Eddie Cheever had been in close contact. When Capelli retired on lap 21 with a gearbox failure, Patrese and Cheever carried on the battle alone. After lap 51, the fight was for second place, with Patrese ahead. Despite a fuel pickup problem with his engine, Cheever mounted a challenge in the closing laps until his front brakes and one rear brake failed. He finished in third place. Stefan Johansson had managed to drag the Onyx not only through pre qualifying but also onto the grid and drove a steady race to be running in 7th place just outside the points before having to retire on lap 50 with suspension damage from a previous puncture. As was predicted, the two hour time limit was reached after 75 of the scheduled 81 laps, and Prost coasted to his only United States win (after not having won at Watkins Glen, Long Beach, Las Vegas, Detroit or Dallas), and increased his then all time record victory total to 36 and his first win in a naturally aspirated car (his only other season in F1 without turbo power had been his rookie season with McLaren in F1 season of 1980 when the team used the Cosworth DFV V8 engine). He also took the lead, by two points over Senna, in the Driver's Championship, which he eventually won. Patrese's runner up placing was his second in a row. After struggling through practice, qualifying and warm up, and starting from 14th spot, Patrese and technical director Patrick Head had guessed at a setup and finally got it right for the race. Eddie Cheever's third place was the ninth and last podium finish of his F1 career. Christian Danner benefited from retirements ahead of him to take fourth place for Rial. It was his best career finish and matched the best ever finish for the team.