Х-хромосомасына байланысты мыс метаболизмі бұзылысы
Menkes disease
Менкес ауруы: Х-хромосомаға байланысты, мыс метаболизмінің бұзылысы. Симптомдары: шаштын бүйірленіп өсуі, өсудің тоқтауы, жүйке жүйесінің нашарлауы. Сирек кездеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
X байланысты рецессивті мыс тасымалдау бұзылысы
X linked recessive copper transport disorder
Менкес ауруы (MNK), сондай-ақ Менкес синдромы деп аталады, мыс тасымалдау ақуызын кодтайтын гендердегі ATP7A мутацияларынан туындайтын, мыс жетіспеушілігіне алып келетін X байланысты рецессивті бұзылыс. Тән белгілеріне қисық шаш, өсудің тоқтауы және нерв жүйесінің нашарлауы жатады. Барлық X байланысты рецессивті жағдайлар сияқты, Менкес ауруы еркектерде әйелдерге қарағанда жиірек кездеседі. Бұл ауруды алғаш 1962 жылы Джон Ханс Менкес сипаттаған. Аурудың пайда болуы балалық шақта басталады, шамамен 100 000-250 000 жаңа туған нәрестелердің арасында 1-ге жуық жағдай тіркеледі; ауруға шалдыққан нәрестелердің көпшілігі үш жасқа дейін өмір сүрмейді, бірақ кейбір сирек жағдайларда балалық шақта жеңілірек белгілер пайда болуы мүмкін.
Menkes disease (MNK), also known as Menkes syndrome, is an X linked recessive disorder caused by mutations in genes coding for the copper transport protein ATP7A, leading to copper deficiency. Characteristic findings include kinky hair, growth failure, and nervous system deterioration. Like all X linked recessive conditions, Menkes disease is more common in males than in females. The disorder was first described by John Hans Menkes in 1962. Onset occurs during infancy, with incidence of about 1 in 100,000 to 250,000 newborns; affected infants often do not live past the age of three years, though there are rare cases in which less severe symptoms emerge later in childhood.
Белгілері мен симптомдары
Ауру балалар ерте дүниеге келген болуы мүмкін. Аурудың белгілері нәресте кезінде көрінеді, әдетте екі-үш айлық қалыпты немесе сәл баяу дамудан кейін, одан соң ерте даму дағдыларын жоғалту және одан кейінгі дамудың қалыптан қалуы байқалады. Пациенттерде гипотония (бұлшық еттердің әлсіздігі), жетілудің тоқтауы, гипотермия (қалыпты емес төмен дене температурасы), бет пішінінің салқындауы, құрысулар және метафиздің кеңеюі көрінеді. Шаш ерекше болып келеді: қырысқан, түссіз немесе күміс реңді, сынғыш. Мидың сұр затында кең ауқымды нейродегенерация болуы мүмкін. Мидағы артериялар да бұрылып, ішкі қабырғалары тозығы жеткен, жарылған болуы мүмкін. Бұл артериялардың жарылуына немесе бітелуіне алып келуі мүмкін. Сүйектердің әлсіреуі (остеопороз) салдарынан сүйек сынулар болуы мүмкін. Оқипақ мүйіз синдромы (кейде Х-хромосомасына байланысты cutis laxa немесе Элерс-Данлос 9-түрі деп аталады) – Менкес синдромының ерте немесе орта балалық шақта басталатын жеңіл түрі. Оның ерекше белгілері – бас сүйегінің негізіндегі сүйекте (батыр сүйегінде) кальцийдің жиналуы, қалың шаш, тері мен буындардың бос болуы.
Affected infants may be born prematurely. Signs of the disease appear during infancy, typically after a two to three month period of normal or slightly slowed development that is followed by a loss of early developmental skills and subsequent developmental delay. Patients exhibit hypotonia (weak muscle tone), failure to thrive, hypothermia (subnormal body temperature), sagging facial features, seizures, and metaphyseal widening. Hair appears strikingly peculiar: kinky, colorless or silvery, and brittle. There can be extensive neurodegeneration in the gray matter of the brain. Arteries in the brain can also be twisted with frayed and split inner walls. This can lead to rupture or blockage of the arteries. Weakened bones (osteoporosis) may result in fractures. Occipital horn syndrome (sometimes called X linked cutis laxa or Ehlers Danlos type 9) is a mild form of Menkes syndrome that begins in early to middle childhood. It is characterized by calcium deposits in a bone at the base of the skull (occipital bone), coarse hair, and loose skin and joints.
Себеп
Xq21.1 хромосомасында орналасқан ATP7A геніндегі мутациялар Менкес синдромына алып келеді. Бұл жағдай X хромосомасына байланысты рецессивті түрде мұраға беріледі. МНК жағдайларының шамамен 30% жаңа мутациялардың нәтижесінде, ал 70% -ы тұқым қуалау арқылы беріледі, көбінесе анадан. Басқа Х хромосомасына байланысты аурулар сияқты, тасымалдаушы ананың қыз балалары ауруды тасымалдау мүмкіндігіне ие, бірақ көбінесе сау болады; ал ұлдары ауруға шалдығуы немесе одан құтылуы мүмкін. Генетикалық кеңесші пайдалы кеңес бере алады. Лизил оксидаза ферментінің дұрыс жұмыс істеуі үшін мыс қажет. Бұл фермент тропоколлагенді мықты коллаген талшықтарына байланыстырады. Ақаулы коллаген осы аурудың жоғарыда айтылған көптеген түйіндік тіндеріндегі белгілерге себеп болады. Мыстың деңгейі артық болған жағдайда, ақуыз жасуша мембранасына жетеді және жасушадан артық мысты шығарып тастайды. ATP7A геніндегі делециялар және инсерциялар сияқты мутациялар геннің бөліктерінің жоғалуына әкеледі, нәтижесінде ATP7A ақуызы қысқарады. Бұл функционалды ATP7A ақуызының өндірілуіне кедергі келтіреді, соның салдарынан тамақтан мыс сіңуі нашарлайды және мыс кейбір ферменттерге жеткізілмейді. МНК жағдайларының 70% тұқым қуалайтындықтан, ананың генетикалық тексеруі ATP7A геніндегі мутацияны анықтау үшін жүргізілуі мүмкін.
Mutations in the ATP7A gene, located on chromosome Xq21.1, lead to Menkes syndrome. This condition is inherited in an X linked recessive pattern. About 30% of MNK cases are due to new mutations and 70% are inherited, almost always from the mother. As with other X linked disorders, female children of a carrier mother have an even chance of carrying the disorder, but are normally well; male children have an even chance of having the disorder or of being free from it. A genetic counselor may have useful advice. One of the enzymes, lysyl oxidase, requires copper for proper function. This enzyme cross links tropocollagen into strong collagen fibrils. The defective collagen contributes to many of the aforementioned connective tissue manifestations of this disease. If copper levels become excessive, the protein will travel to the cell membrane and eliminate excess copper from the cell. Mutations in the ATP7A gene such as deletions and insertions lead to parts of the gene being deleted, resulting in a shortened ATP7A protein. This prevents the production of a functional ATP7A protein, leading to the impaired absorption of copper from food and copper will not be supplied to certain enzymes. Since 70% of MNK cases are inherited, genetic testing of the mother can be performed to search for a mutation in the ATP7A gene.
Емдеу
Менкес ауруына ем жоқ. Мыс толықтырғыштарын (ацетат немесе глицинат) инъекциялау арқылы ерте емдеудің шамалы пайдасы болуы мүмкін. МНК диагнозы қойылған 12 жаңа туған нәрестенің 11-і 4,6 жасқа келгенде тірі болды. Қалған емдеу симптомдық және қолдаушы болып табылады. Кейбір симптомдарды жеңілдетуге арналған емдеулерге: ауырсынды басатын дәрілер, құрысуға қарсы дәрілер, қажет болған жағдайда тамақтандыру зонды және физиотерапия мен еңбек терапия кіреді.
There is no cure for Menkes disease. Early treatment with injections of copper supplements (acetate or glycinate) may be of some slight benefit. 11 of 12 newborns who were diagnosed with MNK were alive at age 4.6. Other treatment is symptomatic and supportive. Treatments to help relieve some of the symptoms includes pain medication, anti seizure medication, feeding tube when necessary, and physical and occupational therapy.
Эпидемиология
Еуропалық зерттеуде 254 000-нан 1, ал жапондық зерттеуде 357 143-тен 1 көрсеткіш тіркелді. Басқа мұрагерлік ерекшеліктермен немесе этникалық тегімен байланыс анықталған жоқ.
One European study reported a rate of 1 in 254,000; a Japanese study reported a rate of 1 in 357,143. No correlation with other inherited characteristics, or with ethnic origin, is known.