Кіріспе
Әдебиеттегі белгі, көбінесе кейіпке негізделген, санаттау қиын, көркем прозаны сипаттау. Көркем проза, бағытты проза, жанрлық емес проза, мазмұнды проза, жоғары әдебиет, көркемдік проза. Көркем проза жанрлық прозадан көркемдік тұрғысынан жоғары саналады, бірақ екеуі де бір-бірінсіз жарамайды, және көрнекті әдеби тұлғалар ғылыми фантастика, детектив, романтика және т.б. жанрларын пайдаланып әдеби шығармалар жазды. Сонымен қатар, жанрлық көркем прозаны зерттеу соңғы онжылдықтарда академиялық ортада дамыды. Джеймс Э. Ганн былай деп жазды: «Ғылыми-фантастикалық қауымдастық өздеріне қажетті назарды аудару үшін «бағытты» сөзін қолданады; бұл сөз ғылыми-фантастиканың қосымша ағын екенін мойындау». Ганн коммерциялық және көркем бағыттардың айырмашылығын атап өтті, біріншісі – шығармалары көпке танымал, жоғары сатылатын бестселлер авторлары, ал екіншісі – «өнер» деп есептелетін шығармалар. Ол сондай-ақ, олардың арасында қайшылық бар екенін айтты, себебі «жоғары сату көрсеткіштері көбінесе автордың өзін сатқанын білдіреді» және ол көркем бағыттан шығып кеткен. Ол көркем прозаның бағытын «академиялық әдеби қауымдастық – әдебиет профессоры, New York Times Book Review, The New York Review of Books және The New Yorker сияқты беделді басылымдардың жоғары деңгейдегі сыншылары, сондай-ақ осы екі топты қадір тұтатын жазушылармен» анықтады. Ганнның сөзіне қарағанда, АҚШ-тағы көркем проза саласы 20 ғасырдың басындағы прозамен және Вирджиния Вульф, Джеймс Джойс немесе Генри Джеймс (барлығы еуропалық текті) сияқты авторлардың классикалық туындыларынан құралған канонмен айтарлықтай қалыптасқан, немесе жоғары оқу орнының ресми оқу тізіміне енген. Роберт М. Хатчинс 1952 жылғы «Батыс әлемінің ұлы кітаптары» кітабының алғы сөзінде былай деді: «Соңғы уақытқа дейін Батыс білімге жету жолы ұлы кітаптар арқылы екенін өзінен-өзі түсінікті деп есептеді. Ешбір адам өз дәстүрінің шедеврлерімен таныс болмай білімді бола алмады. Бұл шедеврлердің қайсысы екендігіне ешкімнің күмәні болған жоқ. Олар – адамзат аузынан тараған және Батыс ойының ең көркем туындылары деп саналатын кітаптар». Алайда, Бен Бова жанрлық және жанрлық емес туындылар арасындағы айырмашылықты атап өтіп, «фантастикалық әдебиет жазу өнері пайда болғаннан бастап 17 ғасырдың басына дейін әлемдік әңгіме айтудың бағыты болды» деді, сондай-ақ ескі классикалар қазіргі заманғы фантастикалық жанрлық туындылармен көркем, бағытты проза жанрынан гөрі көбірек ортақ нәрсеге ие.
Literary fiction, mainstream fiction, non genre fiction, serious fiction, high literature, artistic literature, While literary fiction is commonly regarded as artistically superior to genre fiction, the two are not mutually exclusive, and major literary figures have employed the genres of science fiction, crime fiction, romance, etc., to create works of literature. Furthermore, the study of genre fiction has developed within academia in recent decades. James E. Gunn wrote that "The SF community uses the word mainstream to describe the fiction that is getting the attention they want; the word is a confession that SF is felt to be a sidestream, a tributary. Gunn also noted the difference between commercial and literary mainstreams, with the former meaning authors whose works are popularhigh selling bestsellersand the latter, works seen as "art". He also noted that there is a contradiction between these, as "high sales figures are generally taken to mean the author has sold out" and left the literary mainstream. He further defined the literary mainstream as "dominated by the academic literary community—university professors of literature; high powered critics for prestige publications such as the New York Times Book Review, The New York Review of Books, and The New Yorker: and writers who take the first two groups seriously". According to Gunn, the field of literary fiction in the United States is significantly framed by fiction of the early 20th century and classic canon made from works of authors such as Virginia Woolf, James Joyce or Henry James (all from European descent). or be the official reading list of an institution of higher learning. Robert M. Hutchins in his 1952 preface to the Great Books of the Western World declared:
Until lately the West has regarded it as self evident that the road to education lay through great books. No man was educated unless he was acquainted with the masterpieces of his tradition. There never was very much doubt in anybody's mind about which the masterpieces were. They were the books that had endured and that the common voice of mankind called the finest creations, in writing, of the Western mind. However, Ben Bova, remarking on the distinction between genre and non genre works, noted that "the literature of the fantastic was the mainstream of world storytelling from the time writing began until the beginning of the seventeenth century", and that older classics have more in common with modern, fantastical genre works than with the genre of literary, mainstream fiction.
Жоғары мәдениет
Әдеби көркем әдебиетті "жоғары мәдениеттің" мысалы деп қарастыруға болады, оны "халық мәдениетінен" және "бұқаралық мәдениеттен" ажыратады. Ақын және сыншы Мэтью Арнольд "мәдениетті" "Мәдениет және анархия" (1869) еңбегінде "адамның кемелдігіне деген мүдделі емес талпыныс" деп анықтады, ол "әлемде айтылған және ойланған ең жақсы нәрсені білуге" ұмтылу, оны қол жеткізу және іске асыру арқылы жүзеге асырылады. Жоғары мәдениеттің осы әдеби анықтамасы философияны да қамтиды. Эстетика философиясы жоғары мәдениетті моральдық және саяси жақсарту күші ретінде ұсынды.
Әдеби еңбегі
1901 жылдан бері әдебиет бойынша Нобель сыйлығы көбінесе көркем әдебиет авторларына табыс етіліп келеді. Бұл жыл сайынғы сыйлық, әдебиет саласындағы ең көрнекті, идеалистік бағыттағы еңбекті жазған кез келген елдің жазушысына беріледі. Бірде жекелеген туындылар ерекше аталып көрсетілсе де, сыйлық автордың барлық шығармашылығының жиынтығына негізделеді. Халықаралық Букер сыйлығы – ағылшын тіліне аударылған көркем әдебиеттің үздік туындыларына берілетін ұқсас британдық сыйлық. Бұл, ағылшын тілінде жазылған көркем әдебиетке берілетін алдыңғы Букер сыйлығын толықтырады. Екі сыйлықтың да қазылары көрнекті әдебиет сыншылары, жазушылар, ғалымдар мен қоғамдық қайраткерлердің арасынан іріктеледі. Букер сыйлығын таңдау процесі және "ең жақсы кітап" тұжырымын әдебиет саласының шешім қабылдайтын шағын тобы анықтайды деген мәселе көпке дау туғызады. Жазушы Амит Чадхури: «Жыл сайын бір топ адам – күніне шамамен бір кітап оқуға міндетті судьялар – «жылдың кітабын» бағалай алады деген ой абсурд, сондай-ақ бұл жазушыны құрметтеудің бір жолы емес» деп жазды.
Сын
Бір сұхбатында Джон Апдайк "әдеби көркем әдебиет" санаты жақында мен сияқты жай ғана кітап жазуға кіріскен адамдарды мазалау үшін пайда болды, егер біреу оларды оқығысы келсе, өте жақсы, оқығанға оқысын. Мен бір жағынан жанр жазушысымын. Мен әдеби көркем әдебиет жазамын, ол тыңшылар туралы немесе қыздарға арналған әдебиет сияқты". Сол сияқты, The Charlie Rose Show бағдарламасында Апдайк бұл термин оның туындыларына қолданылғанда, оны және оның жазуынан не күтуге болатынына қатысты үміттерін шектейтінін, сондықтан оған ұнамайтынын айтты. Ол өзінің барлық туындылары әдеби екенін түсіндірді, себебі "олар сөздермен жазылған". Джеймс Ганн жанр жанкүйерлері мен сыншыларының негізгі ағымды жадағай, көңілсіз, шабытсыз реализм деп сынағанын айтты. Ол негізгі ағымдағы көркем әдебиеттің тоқырап, маңыздылығын жоғалтып бара жатқанын сынға алды. Негізгі ағымдағы көркем әдебиеттің сыншылары мен оқырмандары жанрлық көркем әдебиетті ұнатпайтындықтары үшін "саңлақ" деп айыпталды.