Кіріспе

Кеңес ғарыш кемесі "Луна-1", сондай-ақ "Мечта" (Мечта, латынша: "Арман"), E 1 No.4 және "Бірінші Ай ровері" – Жердің Айға жақын жерге жеткен алғашқы ғарыш кемесі, Жер орбитасынан шығып, гелиоцентрлік орбитаға орналасқан алғашқы ғарыш кемесі. Айға соғылу мақсатымен жоспарланған "Луна-1" 1959 жылы Кеңес Одағының "Луна" бағдарламасы аясында ұшырылды. Жердегі басқару жүйесіндегі ақаулық зымыранның жоғарғы сатысының жанасу уақытында қателікке алып келді, нәтижесінде ғарыш кемесі Айдан 5900 км (Ай радиусынан үш еседен астам) қашықтықта қалды. "Луна-1" адам жасаған алғашқы объект ретінде гелиоцентрлік орбитаға жетті және "Жасанды планета-1" деп аталды, кейін "Мечта" (Арман) деп қайта аталды. "Луна-1" сондай-ақ "Бірінші ғарыш кемесі" деп аталды, ал Мәскеу тұрғындары оны бейресми түрде "Луник" деп атады, бұл "Луна" (Ай) және "Спутник" сөздерінің қосындысы. Вернадский институтының Татьяна Назаровасы әзірлеген екі микрометеоритті анықтағыш ғарыш кемесіне орнатылды. Олардың әрқайсысы серіппелермен жабдықталған металл пластинадан тұрды және кішкентай соққыларды анықтауға арналған. Күн желi мен плазманы өлшеу үшін қолданылатын төрт иондық тұзақ та болды, оларды Константин Грингауз әзірледі. Ғылыми жабдыққа екі газды шығару Гейгер санағышы, натрий йодидті сцинтилляция санағышы және Черенков детекторы кірді. Зымыранның жоғарғы сатысында газды тарату эксперименті үшін сцинтилляция санағышы және натрий болды.

Іске қосу

Луна 1 1959 жылғы 2 қаңтарда 16:41 GMT (жергілікті уақыт бойынша 22:41) Байқоңыр ғарыш айлағындағы 1/5 алаңынан Луна 8К72 зымыранымен ұшырылды. Алғашқы үш сатысы қалыпты жұмыс істеді. Кеңес инженерлері қозғалтқышты басқару үшін автоматтандырылған жүйелерге сенімсіздікпен қарады, сондықтан ракетамен радио байланысы арқылы хабарласты. Е блогының қозғалтқышын тоқтату сигналы кешіктіріліп жіберілді, нәтижесінде Луна 1-ге қосымша 175 м/с жылдамдық берілді. Осының салдарынан Луна 1 мақсатына жетпеді. 34 сағат ұшқан соң, ғарыш кемесі 4 қаңтарда Ай бетінен өткенімен, 1959 жылғы 6 қаңтарда Жер орбитасынан алғашқы рет шыққан адам жасаған объекті болды.

Тәжірибе нәтижелері

1959 жылы 3 қаңтарда 00:57 GMT-де Жерден белгілі бір қашықтықта ғарыш кемесі натрий газын шығарды, ол жасанды комета ретінде қызмет ету үшін оның артында бұлт түзеді. Бұлт екі мақсатта шығарылды: ғарыш кемесінің траекториясын көзбен бақылауға және ғарышта газдың қалай әрекет ететінін зерттеуге мүмкіндік беру үшін. Бұл ғарыш кемесі алғаш рет күн желдерін тікелей бақылап, өлшеді, сондай-ақ жарты миллион километр қашықтықтағы радиобайланыстың алғашқы мысалы болды.

Реакция

Кейбіреулер Кеңес Одағының миссия сәтті аяқталғаны туралы мәлімдемесінің растығына күмән келтірді. Ллойд Маллан бұл туралы "Үлкен қызыл өтірік" атты кітабында жазды. Батыс елдеріндегі көптеген адамдар ғарыш аппаратынан хабар алмады, тіпті советтер ұшу алдында оларды жариялағанмен. Жер Америка ғалымдарына ғарыш аппаратынан сигналдарды қабылдауға мүмкіндік беретінше айналып үлкерді. 1959 жылдың мамыр айында Ғылым және астронавтика жөніндегі комитет пен АҚШ Өкілдер палатасының Луник зерттеуі жөніндегі арнайы кіші комитеті алдында өткен бірнеше тыңдалымдар Кеңес миссиясының жетістіктерін және оның жетілдірілген басқару технологиясын растады. Кеңес Одағы өздерінің жетістіктерін еске алу үшін маркалар шығарды.

Кейінгі тапсырмалар

"Луна-2" ғарыш аппараты, "Ye 1A" сериясының екінші аппараты, 1959 жылдың 13 қыркүйегінде миссиясын сәтті орындады.