Қос затты қару

Кіріспе

1972 жылы Майкл Крайтонның романы

"Бинарлық" – Майкл Крайтонның 1972 жылы жарық көрген, он бірінші романы, және Джон Лэнг псевдонимімен жазылған соңғы, сегізінші роман. Крайтон осы кітаптың негізінде "Pursuit" атты телефильмді де түсірді. Кітапта да, телефильмде де екі түрлі химиялық затты қосу арқылы жасалған, қауіпті жүйкелік әсер ететін зат туралы әңгіме қозғалады. 2013 жылы "Hard Case Crime" баспасы романды Майкл Крайтонның атымен қайта жариялады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Мемлекеттік департамент агенті Джон Грейвс, күдік тудырған, белгісіз бизнесмен Джон Райтты тергеп отыр. Ол VZ нервтік газының, бинарлық агенттің, контейнерлерін ұрлауды жоспарлаған. Оның қолында шамамен миллион адамды өлтіруге жететін газ бар, бірақ Агенттік оның ниетін анық білмейді. Тергеу барысында Грейвс Райттың басқа да заттар сатып алғанын анықтайды: пластикалық жарылғыш заттар, тұтанғыш материалдан жасалған контейнерлер, көрінеу сантехника және қысыммен байланысты жабдықтар – сондай-ақ Сан-Диегодағы 19-қабаттағы шағын пәтерді жалға алған, онда АҚШ Президенті Республикалық партияның жақын арада өтетін съезіне келуі тиіс. Грейвс Райттың Президентті өлтіруге ниеттенгенін түсінеді. Грейвстің жұмысын ведомствоаралық кедергілер, жетекшісі Фелпстің қолдау көрсетпеуі және Райттың Грейвстің Мемлекеттік департаменттегі психологиялық профилінің көшірмесін ұрлап алып, Грейвстің өзінің профиліне сәйкес әрекет етуіне сене бастауы қиындатады. Райт Грейвстің қимылдарын болжайды және оны тергеуді жалғастырудан аудару үшін өзінің тұтқындалуына рұқсат береді – бірақ кейін қашып кетеді, тағы да тергеу кезінде Грейвстің мінез-құлқын болжайды. Дегенмен, тергеу алдында Грейвс пәтерді қоршаудан бас тартады, бірақ бұл оның профиліне сәйкес келетінін түсініп, шешімін өзгертеді. Райт күтпеген блокаданы бұзуға тырысып, қаза табады. Пәтерге көз тігіп қарағанда, VZ нервтік газы салынған екі контейнерді, екі компонентті араластыру және таратуға арналған сантехникалық құралдарды көреді. Сондай-ақ қашықтан басқару пульті мен тұзақтарды байқайды. Пульт электр желісіне қосылғанын көрген полиция қуатты кесіп тастайды, бірақ батарея резервтік қуатын қосады, нәтижесінде пәтердің сыртында тұрған екі офицер газға уланып қайтыс болады. Пәтер VZ газымен толып, кіру мүмкін емес. VZ-ге ем болмаса да, іске қатысқан сот-медициналық сарапшы Нордманн VZ әсерін жеңілдететін басқа химиялық заттар бар екенін айтады, мүмкін Грейвске пәтерге кіріп, детонаторды залалсыздандырып, қайта шығуға жететін уақыт береді. Грейвс химиялық заттарды алып, пәтерге кіреді. Ішке кіргеннен кейін, тұзақтардың жалған екенін, ал жалғыз қауіп – VZ газы екенін түсінеді, оны терезеден шығарып тазартады. 19-қабатта газ төмендегі бос көшеге зиянсыз таралады. Ол резервуарлардан құбырларды ажыратқаннан кейін таймер іске қосылып, ашылады, бірақ ажыратылғандықтан газ пайда болмайды, Грейвс жеңіске жеткеніне тым оңай сенеді. Бұл теорияны қолдау үшін ол Нордманн мен Фелпспен өзінің психологиялық профилін талқылайды, оның негізгі психологиялық кемшілігі – ол іс жүзінде аяқталмағанда да тапсырмаларды аяқталған деп санайтынын айтады. Фелпс бұл пікірге келіспейді, бірақ Нордманн Грейвстің теориясын қолдайды және ол 19-қабаттағы барлық адамдарды тұтқындаған лифттерді істен шығарған тұзақпен ішінара ақталады. Бірақ тұзақ газды шығарғаннан кейін іске қосылады. Грейвс Райт танкілерді қарусыздандыру мүмкіндігін білгенін және қосалқы жоспары болғанын түсінеді. Ол резервуарлардың тұтанғыш екенін және жоғалған пластикалық жарылғыш затты еске түсіреді, Райт резервуарларды босатқаннан кейін жарылғысы келгенін, осылайша қалған дәлелдерді жоятынын айтады. Қауіпке түсіп, ол Райттың қосалқы жоспары екенін түсінеді: егер әлі де толық резервуарлар бір бөлмеде жарылса, екі агенттің жеткілікті бөлігі мыңдаған адамды өлтіруге жетеді. Бір резервуарды ашық терезенің сыртына шығарып, көшеге құлағанда жарылады. Екінші резервуар пәтер үйінің дәлізінде жарылады. Екі химиялық зат өздері зиянсыз, және ешкім сұйық химиялық заттар немесе жарылыстардан зардап шекпейді. Оқиғадан кейін Грейвс қоғамдық үрейді болдырмау үшін оқиғаның жасырын сақталғанын, оны тек "Қорғаныс министрлігінің араласуымен тоқтатылған химиялық ұрлық" деп атап, Мемлекеттік департамент қызметкерлерінің, әсіресе Р. Фелпс мырзаның аздап көмектескенін байқайды. Ресми ведомстволық өзгерістер ұсынылса да, бұдан әрі ұрлықтардың алдын алу үшін ешқандай міндеттеме берілмейді және ешқандай саясат өзгертілмейді.

State Department agent John Graves is investigating far left businessman John Wright who has been acting suspiciously – he has masterminded the theft of canisters of VZ nerve gas, a binary agent, and has enough of them to kill nearly a million people, but the Agency is unsure of his motives. During his investigation, Graves establishes that Wright has acquired other purchases; plastic explosives, containers made of a flammable material, seemingly of plumbing and pressure related nature – and also rented a small 19th floor apartment in San Diego where the President of the United States is due to meet for the imminent Republican Party convention. Graves deduces that Wright intends to assassinate the President. Graves' task is made harder by inter departmental interference, a lack of support from his manager Phelps, and that Wright has stolen a copy of Graves' State Department psychological profile, and seems to be depending on Graves behaving according to his profile. Wright predicts Graves' actions, and allows himself to be captured in order to distract him from continuing his investigation – only to escape later, again predicting Graves' behaviour during the interrogation. However, prior to the interrogation, Graves decided against roadblocks surrounding the apartment, but realised that this was playing true to his profile, and changed his mind – Wright is subsequently killed trying to break through the unexpected blockade. Observing the apartment through binoculars the two canisters of the VZ nerve agent are seen, with plumbing attachments in order to mix and disperse the two components. Also observed is a remote timing detonator, and booby traps. Seeing that the remote detonator is attached to mains electricity, the police cut off the supply, only for a battery backup to take over, and a small gas release results in the death of two officers stationed outside the apartment. The apartment is engulfed in VZ gas and inaccessible. Although there is no cure for VZ, Nordmann – a forensic scientist attached to the case – reasons that there are other chemicals that can stave off the effects of VZ, possibly long enough for Graves to enter the apartment, nullify the detonator and leave again. Graves takes the chemicals and enters the apartment. Once inside, he finds that the booby traps are a sham, and the only danger is from the VZ gas itself which he vents through a window – being on the 19th floor the gas dissipates harmlessly into the unoccupied street below. After he disconnects the pipes from the tanks, the timer activates and click open – but, being disconnected, no gas is created, and Graves leaves the apartment thinking that victory has been too easily achieved. To support this theory he discusses his psychological profile with Nordmann & Phelps, stressing that his key psyche flaw is that he considers tasks complete when in reality they are often only partially finished. Phelps is dismissive, but Nordmann supports Graves' theory, and he is partially vindicated when a booby trap disables the lifts, trapping everybody on the 19th floor – but the trap was timed to go off after the venting was complete. Graves takes this to mean that Wright knew he might disarm the tanks and had a backup plan. He recalls the flammable nature of the tanks, and the missing plastic explosive, reasoning that Wright had intended the tanks to explode after being emptied – thus destroying any lingering evidence. Panicking, he realises that this is Wright's backup plan; if the still full tanks explode in the same room, enough of the two agents would still combine to kill thousands. One tank is manhandled out of the open venting window and explodes as it falls to the street. The other tank explodes in the hallway of the apartment block. The two chemicals are harmless by themselves, and nobody is injured by either the liquid chemicals or the explosions. In an aftermath, Graves observes that in order to prevent public panic the incident is hushed up, being only referred to as a chemical theft "halted by intervention of the Defense Department, with some minor assistance by State Department personnel, particularly Mr. R. Phelps" and that although official departmental changes are recommended to prevent any further thefts, nothing is actually mandated and no policy changes are made.

Қабылдау

The Guardian газеті "жаңа технологиялар мен шебер жасалған тосын сыйлардың арқасында күтпеген жерден сенімді болған, ескіше әрі қызық сюжеті" бар екенін мәлімдеді. The New York Times болса, "автор кернеуді сақтап тұруда шеберлік танытты" деп жазды.

Фильмге бейімделу

Pursuit – 1972 жылы түсірілген, ABC телеарнасында көрсетілген, роман негізінде жасалған телефильм. Бұл «Аптаның телефильмі» атанып, Крайтонның режиссерлік дебюті болды.