Кіріспе

Джон Т. Кларк (нағыз аты Джон Теренс Келли) – Том Клэнси жасаған ойдан шығарылған кейіпкер. Ол оның көптеген "Райан әлемі" романдарының ішінде кездеседі. Ол алғаш рет "Кремль кардиналы" (1988) романында пайда болса да, оның өмірбаяны "Өкінішсіз" (1993) романында толыққандай баяндалған. Кларкты жасаушысы "Райанның қараңғы жағы" және "Джекке қарағанда физикалық қимылға көбірек бейім" деп сипаттаған. Бұрынғы теңіз жаяу әскері, ол ЦРУ-дың операциялық офицері болды және бір кезде Райанның жүргізушісі және күзетшісі қызметін атқарды. Райан президенттік лауазымдағы алғашқы мерзімінде Кларк "Радуга" кодировкасымен белгіленген көпұлттық терроризмге қарсы күрес бөлімінің директоры болды, ол Солтүстік Атлантика шарты ұйымына (НАТО) кіретін елдердің элиталық әскерлерінен құралған. ЦРУ және "Радуга" қызметінен кеткеннен кейін Кларк президент Райан құрған құпия барлау ұйымы "Кампус" үшін жұмыс істеді, кейін операциялар директоры лауазымын иеленді. Кинода Кларктың рөлін Уиллем Дафо, Лив Шрайбер және Майкл Б. Джордан сомдады, соңғысы "Өкінішсіз" және дамылып келе жатқан "Радуга алтысы" фильмдерін бейімдеуді қамтитын жоспарланған серияда ойнады. Олар кейін көптеген романдарда жиі бірге жұмыс істеді. Чавес Кларктың қызы Патрисияға үйленген кезде оның күйеу баласы болды, ал кейін олардың Джон Конор есімді ұлы дүниеге келді, ол "Радуга алтысы" романында туған, бірақ "Қауіпті вектор" романында Джон Патрик деп жаңылыс жазылған.

Кәсіби өмір

18 жасында Кларк АҚШ Әскери-теңіз күштеріне (Джон Теренс Келли ретінде) қосылды. Кейін ол бірнеше арнайы операцияларға қатысқан Әскери-теңіз күштерінің арнайы жасақтарының құрамына кірді, олардың бірі Солтүстік Вьетнамда атып түсірілген әскери-теңіз авиаторын құтқару болды. Авиатор адмирал Датч Максвеллдің ұлы еді, оның құтқарылуы Келлиге Бас сержант шені берді. Бірінші қызметтен кейін Келли Әскери-теңіз күштерінен кетіп, кейіннен Орталық барлау агенттігінің (ЦРУ) Арнайы іс-қимыл бөліміне (Арнайы операциялар тобы) Вьетнамдағы тағы бір миссияға жұмысқа қабылданды – құпия әскери тұтқын лагеріндегі құтқару операциясы. Сол кезде Келли өзінің қызын, Памела Мэдденді өлтірген есірткі саудасымен күресті. Оны жоюға сәттілік болғанмен, Балтимор полиция департаменті (Джек Райанның әкесі Эммет Райан да бар) оны есірткі сатушыларды өлтірген адам деп анықтады. Жауап ретінде Келли өзінің өлімін сахналады (ЦРУ-дың көмегімен, ол Әскери-теңіз күштерінің қызметтік ісіндегі саусақ іздерін өзгертті) және «Джон Кларк» деген псевдониммен ЦРУ-да толық уақыт жұмыс істей бастады. (Көңіл-күйсіз қараңыз). Оның ортаңғы есімі бір және екі «R» әрпімен әртүрлі жазылған, ал «Джон Терренс Кларк» есімі «Clear and Present Danger» романында кездеседі. Мансабы барысында Кларк көптеген дағдарыстық аймақтардан өтті. Вьетнам соғысынан басқа, ол Ирандағы кешірілгендер дағдарысы («Құрмет қарызы») мен Перс шығанағындағы соғысқа қатысты, сондай-ақ Кеңес Одағындағы бірнеше тапсырмаларды орындады және «Абу Нидалдың басын тапаншама ұстағанмын», бірақ оны өлтіруге рұқсат алмайды («Ашық және қазіргі қауіп»). Ол алғаш рет «Өкінішсіз» кітабында Джек Райан әлеміне кірді, онда полиция офицері Эммет Райан және оның ұлы Джек те бар. «Патриоттық ойындарда» ол қатыспаса да, кейін ол ULA-ға қарсы науқанға қатысқан француздық қара операциялар бөлімімен ЦРУ-дың байланыс адамы болғаны белгілі болды. «Қызыл қоян» кітабында ол кездеспейді, бірақ ол ЦРУ-дың оқу орталығындағы «Фермада» оқушыларға кеңес бергені айтылады. «Кремль кардиналында» ол КГБ төрағасының әйелі мен қызы Герасимовты Ленинградтан шығарып әкетеді. Бұл Кларктың алғаш рет жарияланғаны. «Clear and Present Danger» кітабында ол Колумбиядағы Медельин картеліне қарсы құпия соғыс жүргізетін АҚШ армиясының қара операциялар бөлімін басқарады. Үкімет саяси себептермен оларды тастап кеткен кезде Кларк пен Джек Райан Колумбияға ұшып барып, аман қалғандарды құтқарады. Бұл оның Райанмен алғашқы байланысы. «Барлық қорқыныштардың жиынтығы» романында ол Райанның жеке жүргізушісі және күзетшісі. Романда кейіннен ол бір операция үшін қайтадан алаңға оралады, ол Мексика қаласындағы жапон премьер-министрінің ұшағын тыңдайды. Операция кезінде Денверде террористік шабуыл болады және оның миссиясы Мексика арқылы қашып кетуге тырысатын палестиналық террористерді ұстауға ауысады, ол оны сәтті орындайды. Ол оларды сұраққа алып, мойындауларын алады, содан кейін оларды сот жүйесіне тапсырады, содан кейін олар Риядта исламдық әділдікке (қырғынмен) қол жеткізеді. «Құрмет белгісі» ретінде ол қайтадан ЦРУ Операциялар дирекциясының (DO) іс-қимыл офицері болады. Романның басында ол Доминго Чавеспен бірге Африкалық әскербасы Мохаммед Абдул Корп сияқты Айдидті тұтқындап, сотқа береді. Көп ұзамай олар Жапонияға елдегі ұлттық көңіл-күйді бағалау үшін жіберіледі, онда Кларк орыс тілшісі ретінде жасырын жұмыс істейді. Жағдай Жапония мен АҚШ арасындағы соғысқа айналған кезде олар жапон үкіметіндегі оппозициямен байланыс орнатып, жапондық AWACS ұшақтарын жою міндетін алады. Кларк келесі кітабының бірінші жартысын, «Екіметтің бұйрықтары» атты кітабында, ЦРУ-дың іс жүзіндегі офицерлерін оқытуда нұсқаушы болып қызмет етеді. Романның басында жаңа президент Джек Райан Джон Теренс Келлиге бірнеше кісі өлтіргені үшін президент кешірімін береді. Бұл оның атын және жеке құрметіне нұқсан келтірмейді, бірақ ол өзінің мансабын Джон Кларк ретінде жалғастырады. Кітаптың соңында ол Чавеспен бірге далаға оралады және АҚШ-қа Эбола шабуылға кімнің кінәлі екенін анықтауға бұйрық беріледі, бұл әрекет жаңа Біріккен Ислам Республикасына (Иран мен Ирактан тұрады) тез жолға салынады. Ресейлік СВР-дің көмегімен олар Тегеранға кіріп, UIR диктаторы Махмуд Хажи Дарьяидің үйін лазерлік белгілейді, содан кейін Әуе күштері ұшақтары үйді жоя алады. Келесі жылы Кларк ЦРУ-ға хат жазып, Суық соғыс аяқталғаннан бері халықаралық терроризмнің өршуіне қатысты алаңдаушылығын білдіреді және террористік жағдайларда жылдам жұмылдырылатын НАТО жауап тобын құруды ұсынады. Бұл арнайы бөлім жақын арада құрылып, базасы Англияның Херефорд қаласында орналасады. Ол Rainbow деп аталады, ал Кларк генерал-майор шенімен бөлімге командир болып тағайындалады. «Rainbow Six» кітабында Rainbow алғаш рет қолданысқа енгізіледі. Ол Берн, Вена және Мадрид қалаларында «Қызыл» террористер жасаған үш шабуылға сәтті жауап береді. Сонымен қатар, ол өз базасына Provisional Irish Republican Army (PIRA) жасаған шабуылдан қорғана алады. Бұл соңында радикалды экологиялық террористік топтың бұйрығымен жасалғаны анықталады, Rainbow оны кітаптың соңғы беттерінде іздейді және жояды. Кларктің келесі пайда болуы «Аю және Дракон» кітабында, онда ол әлі де Rainbow басшысы. Алғашқыда Ресейлік Spetsnaz офицерлерін оқытуға тағайындалған Rainbow уақытша Сібірде жүріп жатқан Ресей-Қытай соғысына жөнелтіледі. Бірлескен Rainbow-Spetsnaz операциясында ол Қытайдың жалғыз зымырандық базасын жоюға қатысады. Операция көбінесе сәтті аяқталады: зымырандардың барлығы біреуін қоспағанда жойылды, ал соңғысы, атылғанмен, мақсатына жетпес бұрын Әскери-теңіз күштері тарапынан жойылды. Кларк немесе Rainbow «Барыс тістері» кітабында пайда болмайды, бірақ Rainbow әлі де жұмыс істеп тұрғаны белгілі болады. Джек Райан президенттік лауазымынан кеткенге дейін Кларктің Әскери-теңіз кресі медальға жаңартылды. Медаль тапсыру салтанатында Джек Райан кішісі Овал кеңседе болды. Кларк «Өлі не тірі» кітабында қайтадан пайда болады, онда ол Ливиядағы швед елшілігіндегі террористер тарапынан ұсталған барлық кешірілгендерді сәтті құтқаруға қатысатын Rainbow тобының құрамында. Бұл оның ЦРУ-дағы соңғы әрекеті болып табылады, өйткені ол саяси тағайындамалармен зейнетке жіберіледі. Содан кейін ол Райан президенттігінің соңында құрылған «The Campus» атты құпия барлау агенттігіне қосылады. Кларк бірден ұйымның «Эмирді» (Осама бин Ладен үлгісіндегі халықаралық террористік көшбасшы) табу және бейтараптандыру жөніндегі күш-жігеріне қатысады, сонымен қатар Джек кішісіне, Campus талдаушысына, далалық жұмысқа шығуды қалайтын кеңесші және оқытушы ретінде көмектеседі. «Белгіленген» кітабында Кларк чех миллиардері және Райанға қарсы келемін қолдайтын Пол Ласканың Райанды президенттік науқан кезінде қаралау ниетімен жасаған қастандығының құрбанына айналады. Эмир оны Ласкамен байланысты адвокатына өзінің тұтқындаушыларының бірі ретінде таныстырды. Оның 1981 жылы Берлиндегі Шығыс Германияның Stasi оперативтігін өлтіргені (бұл ЦРУ-дың ісі емес, Берлин станциясының басшысының жеке жұмысы, ол шантажға ұшыраған) белгілі болғаннан кейін, ол ФБР және кейіннен Ласка жалдаған француз тергеушілерінің іздеуіне түседі. Кларк қашып, атын ақтап алу үшін Шығыс Еуропаға саяхаттайды, кейіннен ақпаратты Ласкаға берген Rogue SVR оперативтігі Валентин Коваленко екенін біледі, ол оны ЦРУ-ға жасырын түрде жеткізеді. Алайда, ол көп ұзамай тұтқындалып, кейіннен Коваленко адамы тарапынан «The Campus» туралы ақпарат алу үшін азапталады. Оны кейіннен Ресей үкіметі құтқарып алып, Мәскеуге ядролық қаруларды ұшыруға ниеттенген Мұсылман Дағыстан террористері ұрлаған Ресей ғарыш айлағын қайтару үшін Rainbow басшысы ретінде қызмет етуге жібереді. «Қауіп векторында» Кларк ақталды…

Марапаттар

Джон Кларк Әскери-теңіз айқышымен, емен жапырақты күміс жұлдызбен, үш емен жапырақты батылдық белгісі бар қола жұлдызбен, үш қызғылт жүрекпен және төрт барлау жұлдызымен марапатталды. Ол сондай-ақ, Вьетнамдағы қызметі кезінде құлаған ұшқышты құтқарғаны үшін Джек Райан (сол кезде АҚШ Президенті) табыс еткен және ұсынған Құрмет медалінің иегері (қараңыз, "Өкінішсіз"). "Радуга-6" кітабында ол генерал-майор дәрежесінде көрсетілген, бірақ теңізшілік мансабында бас боцманның серігі (бас сержант) дәрежесіне ғана жеткен.

Айырмалы белгілері

Кларктың қолында артқы қанаттарына тік отырып, "келбетсіз күлімсіреп" тұрған қызыл мөрдің кішкентай татуировкасы бар. Басқа визуалды егжей-тегжейлер келтірілмегенмен, "Радуга-6" романында подполковник Дэниел "Айғыр" Маллойдың айтуынша, Райан әлеміндегі арнайы операциялармен айналысқан әскерилердің кем дегенде бірі қызыл мөр татуировкасы туралы естіген және оның Кларк Вьетнам соғысы кезінде қызмет еткен Үшінші арнайы операциялар тобымен (SOG) байланысты екенін түсінген. Кларк өз бөлімшесінің барлық адамы татуировка жасағанын мәлімдеді. Шын мәнінде мұндай татуировка операциялық қауіпсіздікті (OPSEC) бұзу болар еді; алайда, татуировка нақты бір бөлімді анықтамайынша, мұндай татуировкалар сирек кездеспейді. Сонымен қатар, Үшінші SOG нақты әскери бөлім емес, бірақ осы атпен белгілі болған Зерттеулер және бақылау тобы MACV SOG бастапқыда Арнайы операциялар тобы деп аталды және серияда сипатталған операциялар мен ортада Вьетнамда белсенді қызмет етті, сондай-ақ құрамында Navy SEAL-дар болды. Қызыл мөр символы – SEAL Team 1 тобының бөлімшелік таңбасы.

Фильм

2012 жылы Paramount Pictures "Өкінішсіз" романының экранизациясын жасауды бастады, ал Кларк рөлін ойнау үшін Том Хардимен алғашқы келіссөздер жүргізілді деген хабар бар. 2018 жылдың қыркүйегінде Майкл Б. Джордан жаңа фильмдер сериясында Джон Кларк рөліне бекітілді. "Өкінішсіз" фильмі 2021 жылдың 30 сәуірінде шықты, режиссері – Стефано Соллима, сценарийін Тейлор Шеридан мен Уилл Стэплс жазды. Продюсері – Акива Голдсман. "Rainbow Six" қазіргі таңда әзірленуде.

Джек Райан фильмдері

Джон Кларктың рөлін Уилем Дафо «Clear and Present Danger» (1994) және Лив Шрайбер «The Sum of All Fears» (2002) фильмдерінде ойнады. «Clear and Present Danger» фильмінде Кларк бастапқыда циникалық және мүмкіндікті пайдалануға дайын жалдамалы сарбаз ретінде бейнеленеді, бірақ ақырында оның ізгі қасиеттері көріне бастайды. Кларк Райанға Кларктың адамын Эскобедо мен Кортестен құтқаруға көмектеседі, соның арқасында Райанның өмірі сақталады. «The Sum of All Fears» фильмінде Кларк әлдеқайда саркастикалық мінезді кейіпкер ретінде көрсетілген, алайда ол, кітаптағы кейіптесі сияқты, көптеген ЦРУ операцияларына қатысқан.