Кіріспе

2002 жылғы Том Клэнсидің "Қызыл қоян" романы – Том Клэнсидің 2002 жылғы 5 тамызда жарық көрген тыңшылық триллері. Оқиғасы "Патриоттық ойындар" (1987) романынан кейінгі бірнеше айда өрбітеді және 1981 жылы Папа Иоанн Павел II-ге жасалған қастандыққа қатысты мәліметтерді қамтиды. Басты кейіпкер Джек Райан, қазір Орталық барлау агенттігінің талдаушысы, КГБ-ның понтификтерді өлтіру жоспарын білетін кеңестік дезертірді құтқару операциясына қатысады. Кітап "Нью-Йорк Таймс" бестселлер тізімінде бірінші орынға шықты.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

1982 жылы Папа Иоанн Павел II Польшаның коммунистік үкіметіне жеке хат жолдап, егер олар Польшадағы контрреволюциялық қозғалыстарды, әсіресе «Солидарность» кәсіподағын тоқтатпаса, паптықтан бас тартатынын және туған қаласына оралатынын мәлімдеді. «Варшава хаты» деп аталған бұл хат кейін Мәскеуге жіберілді, бұл КГБ директоры Юрий Андроповты ашуландырды. Ол Шығыс Еуропадағы коммунизмнің құлдырап бара жатқанын сезіне отырып, оны қайта жандандыру үшін Папаны өлтіруді жоспарлады. Қауіпсіздік мақсатында 15 8 82 666 нөмірімен белгіленген, кісі өлтіруші ретінде түрік мұсылман (Мехмет Али Агка деп есептеледі) таңдалды, ал одан кейін Болгарияның KDS офицері Борис Строков оны жоқ қылуға тиіс болды, бұл оқиғаға қатысуын жасыру үшін жасалды. Операция Политбюро тарапынан бірауыздан мақұлданды. Осы уақытта КГБ-ның Еуропадағы станцияларына шифрланған хабарламаларды жіберу және алумен жүктелген байланыс офицері Олег Зайцев Папаны өлтіру жоспарын білді және саяси мақсаттар үшін кінәсіз адамды өлтіру мүмкіндігіне қатты алаңдады. Кейіннен ол жергілікті ЦРУ станциясының бастығы Эдвард Фолимен, сондай-ақ оның әйелі және агенті Мэри Пэтпен байланыс орнатуға шешім қабылдады. Ол отбасымен бірге Кеңес Одағынан қашуға және Папаны өлтіру жоспары туралы ақпаратты, сондай-ақ Америка және Ұлыбритания үкіметтеріндегі КГБ-ның жасырын агенттерінің есімдерін беруге ниеттенді. Фолилер Зайцевке отбасын демалысқа шыққандай етіп, Будапештке, Венгрияға алып баруды тапсырды. Оларға қаладағы Британдық құпия барлау қызметінің (SIS) офицерлері көмектеседі, себебі ондағы ЦРУ станциясының құпиясы ашылған еді; нәтижесінде, Джек Райан, бұрынғы теңізші және Лондондағы SIS-ке ЦРУ байланысшысы агенттік өкілі ретінде сол жерге жіберілді. Бір күні таңертең Зайцевтер тұрып жатқан қонақ үйден шығарылды. Райанмен бірге олар Югославияға контрабандалық жолмен жеткізілді, содан кейін бірден Ұлыбританияға ұшып кетті. Осы уақытта SIS агенттері қонақ үй бөлмесіне отбасының дене бітіміне ұқсас мәйіттерді орналастырып, содан кейін оларды өртеп жіберді, осылайша КГБ-ны жаңылыстырды. Манчестердің сыртындағы қауіпсіз үйге қоныстанғаннан кейін Зайцев кісі өлтіру жоспары туралы барлық білгенін айтты, бұл SIS және ЦРУ-ны алаңдатты. Кейін Райан британдық SIS офицерлерімен бірге Папаға жасалған шабуылдың қалай жүзеге асырылатынын анықтау және атыс жасағанды ұстау үшін Ватикан қаласындағы Киелі Петр алаңына жіберілді. Папаның апталық аудиенциясында Райан Строковты ұстады; алайда, Папаны нағыз атыскер Агка атты. Дегенмен, понтифик жараларынан жазылды. Кейін Строковтың төрт жыл бұрын британдық жерде кеңестік дезертир Георгий Марковты өлтіргені үшін британдықтар тарапынан жаза ретінде өлітілгені белгілі болды.

Тақырыптар

Қызыл Қоян Фредерик Форсайттың "Шакал күні" (1973) триллерінен кейбір элементтерді алған, бірақ кісі өлтіруші "Шакалдай толыққанды бейнеленбеген және оған онша көңіл бөлінбеген". Сонымен қатар, бұл романда Клэнси тыңшылық өнері мен коммунизм құлағанға дейінгі Мәскеудегі өмір туралы да әңгімелейді.

Қабылдау

Роман әртүрлі пікірлерге ие болды. Марк Серасини роман туралы эссесінде былай деп жазды: "2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі тарихи оқиғалардан кейін, суық соғысқа деген ностальгиялық сапар Том Клэнсидің жанкүйерлері күткен роман болмауы мүмкін". Publishers Weekly журналы ара-жібір пікірде, күмәннің болмауына сын көтерді, бұл "басқа авторлар (Форсайттың "Шакал күні" романындағыдай) сәтсіз қастандық жоспарында жеткілікті шиеленіс болуы мүмкін екенін көрсеткен кезде, көңіл көншітпейтін жайт" деді. Кітаптың нақты тарихқа немқұрайлы қарауы да көзге түсті, CNN "Отаншыл ойындар" оқиғалары Принц Чарльз бен Принцесса Диананың тойынан кейін болғанын еске салды, ал бұл той Папа Иоанн Павел II-ге жасалған қастандық талпырысынан соң өтті. Керісінше, кітап "сенімді және энциклопедиялық" сюжеті үшін мақталды; Publishers Weekly былай деп жазды: "Клэнсидің осы ықтимал сценарийді бейнелеуін оқу қатты қызықты – әлемде жоғары (Политбюро отырыстары) және төмен (жасұрлық өнері мен күнделікті советтік өмір) деңгейдегі сахналарды осыншалықты шынайы бейнелейтін тағы бір автор бар ма?". The Washington Post газеті кітапты жоғары бағалап, былай деді: "Клэнси Вашингтон, Лондон және Мәскеудегі көптеген кейіпкерлер арасында шеберлікпен жүреді және олардың көпшілігін тиімді дамытады. [Оның] жазу стилі ертедегі романдарының ауыр прозасы мен роботтық диалогтарынан бері жақсарған".