Кіріспе

Роберт Лудлумның 1980 жылғы тыңшы романы. Роман "Борнның жеке басы" – Роберт Лудлумның 1980 жылы жазылған, Джейсон Борнның тарихын баяндайтын, ерекше өмір сүру қабілеттеріне ие және ретроградтық амнезиядан зардап шеккен адамның, өзінің нағыз кім екенін анықтауға тырысатын тыңшылық триллері. Осы процесте ол бірнеше құпия топтардың, кәсіби қаскөйдің және ЦРУ-дың оны не үшін өлтіруге тырысып жатқанын да білуі керек. Бұл "Борн үстемдігі" және "Борн ультиматумы" кіретін түпнұсқа "Борн трилогиясының" бірінші романы. Publishers Weekly журналының Питер Кэнноны "Борнның жеке басы" романын Джон Ле Карренің "Салқыннан келген тыңшы" романынан кейін барлық уақыттағы ең жақсы тыңшы романдарының бірі деп атады. Роман 1988 жылы Ричард Чемберлен мен Жаклин Смит қатысқан, сол аттас телефильмнің сценарийіне, ал 2002 жылы Мэтт Дэймон, Франка Потенте және Крис Купер қатысқан, сол аттас фильмге негіз болды.

Сюжет

Романның алғы сөзінде 1975 жылы "Шакал Карлос" деген атпен белгілі террорист Илих Рамирес Санчес туралы екі газет мақаласы жазылған. Бұл оқиға Жерорта теңізіндегі қайықтағы атыспен басталады. Бір адам қайық жарылмас бұрын толқындарға лақтырылып, кейін оны балықшылар жинап алады, олар оны қалдықтарға жабысып жатқанын табады. Олар оның есін жоғалтып алғанын, айқын түрде, басынан жарақат алғандықтан, кез-келген кезде есінен танып, өткенге қайта оралатынын, бірақ оларды түсінбейтынын анықтады. Оның бұрынғы өмірінің бірден-бір дәлелі - оның жамбасында табылған кішкентай негатив. Онда Цюрихтегі банктік шотқа кіру үшін қажетті мәліметтер бар. Жергілікті дәрігердің көмегімен денсаулығы қалпына келгеннен кейін, ол Цюрихке банкке кіру үшін барады, онда кеңсе қызметкері оны таниды. Ол өзінің есімі "Джейсон Чарльз Борн" екенін, оның Treadstone Seventy One Corporation деп аталатын фирмамен байланысы бар екенін және оның шотында 7,5 миллион швейцариялық франк бар екенін анықтады (романда 5 миллион долларға тең). Кейбір айғақтар Борнның Парижге бару керектігін сезінуіне себепші болады, сондықтан ол ақшаның көп бөлігін сол жаққа жібереді. Банкте және қонақ үйде адамдар Борнды өлтіруге тырысады, сондықтан ол тез арада қашып кету үшін қонақ үйдің басқа қонағын, Канада үкіметінің экономисі Мари Сент-Жакты барымтаға алады. Борннан қашып шыққаннан кейін Сент-Жак өзінің қайда екенін полиция деп ойлаған адамдарға хабарлайды, бірақ олар Борнның қудалаушылары және оны зорлап, өлтіруге тырысатын кәсіби өлтірушілер болып шығады. Борн өз өмірін қауіпке тіге отырып, оны құтқарып қалғанда, Сент-Жак оған көмектесуді шешеді. Олар Борнның өткені туралы мәлімет іздеу үшін Парижге барады. Парижге келгеннен кейін Борн өзінің шабуылшыларының басшысы "Карлос" болуы мүмкін екенін біледі, ол өз заманының ең қауіпті террорисі ретінде сипатталады, көптеген елдерде көптеген кісі өлтіруге жауапты және жоғары үкіметтік шеңберлерде жақсы байланыста. Бірнеше себеппен Борн Карлосты іздеуге мәжбүр болады. Әңгіме өркендеген сайын, Борн Карлосқа жақындататын сылбырларды қадағалап, оны Карлостың эстафетасы ретінде пайдаланылатын дизайнерлік киім дүкеніне апарады. Борн Карлосты екі рет қысқаша көргенмен, оны ұстап немесе өлтіре алмайды. Бір қызығы, Борн өзінің "Кейн" деген атақты қарсылас өлтіруші екенін дәлелдейтін дәлелдерді табады. Осы уақытта ол Сент-Жакпен ғашық болады. Мари Борнды өзі ойлағандай кісі өлтіруші емес екеніне сендіруге тырысады. Кейін Каин - Карлосты ұстап алу үшін Борн қолданған псевдоним екені анықталды; Каин америкалық құпия жоспардың бөлігі ретінде Карлосқа қарсы шығу үшін адам өлтіруді өз мойнына алды. Бұл жоспар "Тредстоун Седьмой Один" деп аталады, ал шындықты АҚШ үкіметінің құпия агенттіктері таңдаған сегіз адам ғана біледі; басқалар Қабылды шынайы адам деп санайды. Борнның алты ай бойы үндемегендігі (оның сауығып жатқан кезінде) және Цюрихтегі шоттан миллиондаған долларлардың рұқсатсыз аударылуынан кейін, Тредстоун ер адамдары Борн сатқынға айналды деп сенуде. Олар оның кінәлі екеніне толық сенімді, өйткені Карлос екі оператившіні Тредстоун орналасқан ғимаратқа шабуыл жасап, ішіндегілерді өлтіріп, содан кейін Борнды кісі өлтіру үшін айыптайды. Енді Трэдстоун үшін жауапты болған Александр Конклин Борнды Париждің сыртындағы кездесуге шақырып, оны өлтіруге тырысады. Борн тұзақтан құтылып, бірақ өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге үлгермейді. Парижде Борн француз генералы Вильерске көмек көрсетуге көндірді. Борн Вильерстің әйелі Карлос үшін шымшы екенін түсінеді. Генерал бұл туралы естігенде, ол әйеліне шабуыл жасайды, бірақ Борн Карлосты АҚШ-қа ертіп кетуге итермелеу үшін кінәсін өзіне алады. Тек Борн кеткеннен кейін ғана Сент-Жак пен Вильерс Тредстоун мүшелерін Борнның кінәсіз екеніне және Карлосты аңдып жүргеніне сендіреді. Нью-Йоркте Борн Карлосқа қарсы шығады. Олар бір-бірін жаралайды, бірақ Карлос Борнды өлтіру алдында тұрған кезде, қалған Тредстоун мүшелерінің кейбірі оқиға орнына келіп, Карлосты кері шегінуге мәжбүрлейді. Эпилогта Сент-Жакке Борнның өткені туралы айтылады, оның көпшілігі фрагменттерде ашылған: ол Вьетнам соғысы кезінде Азияда орналасқан Американың сыртқы қызмет офицері болды. Әйелі мен екі баласы қаза тапқаннан кейін, ол Вьетнамдағы арнайы әскери бөлімге қосылды. Бір тапсырма кезінде ол қос агент Джейсон Борнды тауып, өлтірді. Ол осы есімді бірнеше жылдан кейін, "Трэдстоун" компаниясына жұ...

Тұжырымдама

Роберт Людлум CBS телеарнасының Дон Свайммен екі сұхбат берді: 1984 жылы және екі жыл өткен соң, 1986 жылы. Людлум Джейсон Борн трилогиясының алғашқы екі романы – "Борнның кім екенін анықтау" және "Борнның басымдығы" романдарының қалай туғанын айтады. "Борн" трилогиясының идеясы оған уақытша есінен шығу оқиғасы болғаннан кейін келді. "Скарлатти мұрасы" атты алғашқы кітабы жарық көргеннен кейін, ол өмірінің 12 сағатын есіне алмады. Осы оқиға, сонымен қатар қызықты шпиондық оқиғалар оған Джейсон Борн трилогиясын жазуға түрткі болды.

"Борн" атауы

ABC News бұл атаудың шын мәнінде "көптеген жағдайда" Ансел Борнға, 19 ғасырдағы танымал психологиялық жағдайға байланысты, оның ықтимал диссоциативтік фугасының тәжірибесінен шабыттанған болуы мүмкін деп болжады. Ансел Борн бір күні бұрынғы өмірін тастап, басқа жерде жаңа есіммен ("А. Ж. Браун") жаңа кәсіппен жаңа өмір құрды; екі айдан кейін ол бұл жаңа өмір туралы ешқандай естеліксіз, бірақ осы уақытқа дейінгі естеліктерін қалпына келтіріп оянды және бұрынғы өміріне оралды. Сирек кездесетін және даулы диссоциативтік фуганы Гарвард психологы Дэниел Шахтер "адамның өзінің жеке басын жоғалтқан күйі" деп сипаттады. "Олар кім екенін білмейді және өткендері туралы барлық ақпаратты жоғалтқан. Олар автоматты түрде өмір сүре береді". 2002 жылғы Мэтт Дэймон, Франка Потенте және Крис Купер қатысқан "Борнның жеке басы" фильмі материалды көбінесе жаңартып, романның негізгі идеясына тек шамалы ғана сүйенген.