Халық гвардиясы (GL) – 1942 ж. неміс оккупациясы астындағы Польшада құрылған коммунистік әскери ұйым. Кеңес Одағының көмегімен құрылып, Польшадағы ірі қарсыласу күші болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гвардия Людова (; Халық гвардиясы) немесе ГЛ – Германияның Польшаны оккупациялаған кезінде Польша жұмысшы партиясы құрған, Кеңес Одағының қолдауымен құрылған коммунистік жер асты қарулы ұйым. 1942 жылдың басында құрылған Гвардия Людова, қысқа мерзім ішінде Польша аумағындағы ең ірі жасырын күрес күштеріне айналды, Лондонға негізделген эмигранттық үкіметке адал Польшаның жер асты мемлекеті құрылымдарына қосылудан бас тартты. 1944 жылдың 1 қаңтарында ГЛ коммунистік Армия Людоваға біріктірілді. Гвардия Людова 1942 жылдың 6 қаңтарында Қызыл Армияның әскери көмегімен құрылды. Оқ-дәрінің болуы ГЛ-нің тез арада 3000 жауынгерлік құрамына жетуіне мүмкіндік берді. Гвардия Людова Кеңес Одағының НКВД барлау қызметімен байланыста болды, ал НКВД полковниктері кейбір Армия Людова әскери операцияларын басқарды. Ұйымның негізгі міндеті – партизандық соғыс, саботаж және жазалау шаралары арқылы Германияға қарсы күрес жүргізу болды. Толық құрамды партизан отрядтары 1942 жылдың мамыр айында құрылды, бірақ шабуыл тобы бұрын ұйымдастырылған. Олар Пётркув және Радом маңында әрекет етті. Жыл соңына қарай ұйым Варшава, Люблин, Радом-Кельце, Краков, Лодзь, Силезия және Львовты қоса алғанда, жеті әкімшілік округке бөлінді.
Gwardia Ludowa (; People's Guard) or GL was a communist underground armed organization created by the communist Polish Workers' Party in German occupied Poland, with sponsorship from the Soviet Union. Formed in early 1942, within a short time Gwardia Ludowa became the largest clandestine fighting force on Polish soil which refused to join the structures of the Polish Underground State loyal to the London based government in exile. In the January 1 of 1944 GL was incorporated into the communist Armia Ludowa. Gwardia Ludowa was created on 6 January 1942 with military aid from the Red Army. The availability of firearms led to GL swiftly reaching a strength of 3,000 fighters. Gwardia Ludowa was connected to the NKVD intelligence services of the Soviet Union with NKVD colonels commanding some AL military actions. It was tasked with fighting against Germany by means of partisan warfare, sabotage, and reprisal actions. The full size partisan detachments were formed in May 1942 although foray groups were organized earlier. They operated near Piotrków and Radom. By the end of the year the organisation was divided onto seven administrative districts including Warsaw, Lublin, Radom Kielce, Kraków, Łódź, Silesia and Lwów.
Партиялық әрекеттер
GL-дің алғашқы ірі операциялары пойыз жолдарын бөлшектеуден басталды. 1942 жылдың желтоқсанына дейін 50 теміржол желісі зақымдалып, 30 неміс пойызы тоқтатылды. 30-ға жуық көтерілісші ұсталып, асылып өлтірілді, бірақ сол кезде бөлімшелердің саны 30-дан асып кетті. Ең ірі саботаж 1942 жылдың 16 қарашасында Радом – Луков – Тересполь теміржол бағытында болды, онда бес пойыз және бір көпір советтік жарылғыш заттармен жойылды. 1943 жылдың 25 ақпанында Оświęcim маңында тағы бес пойыз жолдан шықты. Жыл бойы Варшава маңындағы Olszynka Grochowska, Elsnerów, Legionowo, Żyrardów және Żywczyn аудандарында пойыздар зақымдалды. Барлығы 1943 жылы Гвардия Лудова 169 пойызға және 113 теміржол станциясына зақым келтірді, нәтижесінде 55 жол уақытша жабылды. GL-дің жауап шараларына немістер жиі баратын ғимараттарға граната тастау кірді. Радомдағы "Аполлон" кинотеатрына 1942 жылдың 22 қарашасында шабуыл жасалды; 1943 жылдың сәуір айында "Неміс үйі" (Deutsches Haus) қиратылды. Краков пен Кильцедегі "Nur für Deutsche" кофеханалары 1942 жылдың желтоқсаны мен 1943 жылдың ақпанында бомбаланды. Ақпан айында Рзешовтағы неміс әкімшілік ғимараты да бомбаланды. GL операцияларының көпшілігі немістердің жазалау шарасы ретінде көптеген поляк және еврей тұтқындарының атылуына әкелді.
First major operations of GL consisted of disassembling train tracks. Until December 1942 some 50 railway lines were damaged resulting in 30 German supply trains being disabled. Some 30 insurgents were caught and hanged, but the number of units grew to over 30 in the same time. The most prominent sabotage action took place on 16 November 1942 along the railway line Radom – Łuków – Terespol, where five trains and a bridge were destroyed with the use of Soviet explosives. Another five trains were derailed around Oświęcim on 25 February 1943. Throughout the year, trains were damaged around Warsaw in Olszynka Grochowska, Elsnerów, Legionowo, Żyrardów and Żywczyn. In total, Gwardia Ludowa caused damage to 169 trains in 1943, as well as 113 train stations, resulting in 55 temporary line shut downs. GL retaliation actions included throwing grenades into buildings frequented by the Germans. The Apollo movie theatre in Radom was attacked on 22 November 1942; the Deutsches Haus in April 1943. In Kraków and Kielce the Nur für Deutsche coffee houses were bombed in December 1942 and February 1943 respectively. The German administration building in Rzeszów was bombed also in February. Most of GL operations resulted in great number of Polish and Jewish hostages being shot by the Germans in reprisal.
Аулалық ұйымдастыру
ГЛ партизандық бөлімшелерге және шабуылға жылдам жиналатын гарнизондық бөлімшелерге бөлінді, содан кейін гарнизон мүшелері үйлеріне қайтатын. 1942 жылдың соңына қарай ГЛ құрамында шамамен 5000 адам болды, оның ішінде, кемінде, Польша жұмысшы партиясының барлық мүшелері есептелді. 1943 жылдың соңына қарай сандық құрамы 10 мыңға жуыққа жетті. Олардың шамамен 1700-і партизан болса, қалғаны толық емес жауынгерлерден тұрды. ГЛ көбінесе саботаж актілерін жүзеге асырды, соның ішінде неміс теміржол көлігіне саботаж жасау да бар.
GL was divided into partisan units and garrison units assembled for quick ambushes, after which the garrison members returned to their homes. By the end of 1942 GL had approximately 5,000 men, including, at least nominally, every member of the Polish Workers' Party. By late 1943 the number rose to about 10,000. Among them approximately 1,700 were partisans, and the rest were part time combatants. For the most part, the GL carried out acts of sabotage, including the sabotage of German rail transport.
Замость көтерілісі
ГЛ Замостье көтерілісіне қатысты, бұл нацистік Германияның Замостье аймағынан поляктарды күштеп шығаруына қарсы жүргізілген партизандық әрекеттердің бір сериясы еді.
GL took part in the Zamość uprising a series of partisan actions against the forced Expulsion of Poles by Nazi Germany from the Zamość region.
Варшава геттосының көтерілісі
ГЛ құрылғаннан бері оның сарбаздары еврей партизандарымен бірге жұмыс істеді. Варшавада Юзеф Левартский сияқты поляк коммунистері Варшава геттосындағы еврейлердің қарсылығын ұйымдастырушылардың бірі болды. Варшава геттосы көтерілісі кезінде Халық гвардиясы гетто қабырғаларының жанындағы неміс бөлімшелеріне шабуыл жасап, геттоға қару-жарақ, оқ-дәрі, жабдықтар мен нұсқаулардың құпия түрде жеткізілуін ұйымдастырды. Көтеріліс аяқталғаннан кейін ГЛ еврейлерге геттодан қашып кетуге көмектесті, ал кейбір еврей жауынгерлері ГЛ құрамына қосылды.
Since the formation of GL, its soldiers worked together with Jewish partisans. In Warsaw, Polish communists like Józef Lewartowski were ones of the first organizers of the Jewish resistance in Warsaw Ghetto. During the Warsaw Ghetto Uprising People's Guard attacked German units near the Ghetto walls and attempted to smuggle weapons, ammunition, supplies, and instructions into the Ghetto. After the uprising was over, GL helped Jews to escape Ghetto and some Jewish militants joined the units of GL.
Яһудилерге деген көзқарасы
Варшава геттосының көтерілісінің жетекшісі Ицхак Цукерман өзінің естеліктерінде былай деп жазды: "Холокост кезінде бізге адалдығын көрсетіп, аз күштерімен көмектескен поляк коммунистері болды. [ ] Олар фашистік Санация Польшасын жек көріп, сүйеншік іздеді. [ ] Ең алдымен, олар жаңа Польшаны көргісі келетін поляк патриоттары еді; және олардың бізге, еврей халқына деген қатынасының арқасында біз сеніп тапса алатын жалғыз күш болды". Польшалық-израильдік тарихшылар Израиль Гутман мен Шмуэль Краковский Польшаның көптеген аймақтарында Халық гвардиясы еврей партизандарының жалғыз одақтасы болғанын хабарлайды және Халық гвардиясына қосылған он еврей партизандық бөлімі мен он үш ұлттық құрамы әртүрлі партизандық бөлімінің тізімін келтіреді. Дариуш Либионканың сөзіне сәйкес, "АК [Армия Крайова] мен GL AL [Гвардия Лудова Армия Лудова] еврейлерге деген қатынастарындағы басты айырмашылық – еврейлер GL-де өздерінің жеке басын сақтай отырып қызмет ете алса, АК-де мұндай мүмкіндік болмады". Шмуэль Краковскийдің мәлімдемесінше, Халық гвардиясының орманға жасырынып жүрген еврей отбасыларына деген көзқарасы біркелкі болған жоқ. Люблин облысының солтүстік бөлігіндегі жергілікті Халық гвардиясы бөлімдері еврей партизандарына Парчев ормандарындағы еврей отбасыларының үлкен лагерін қорғауға көмектесті. Дегенмен, осы аймақтың оңтүстік бөлігінде орманға тығылып жүрген еврейлерді Халық гвардиясы жасағы өлтірді.
The leader of the Warsaw Ghetto Uprising, Yitzhak Zuckerman, wrote in his memoirs: "During the Holocaust [ ] those who won our loyalty and helped us with their slim forces were the Polish Communists [ ] They hated the Poland of the fascistic Sanacja and sought someone to lean on. [ ] They were first of all Polish patriots who wanted to see a new Poland; and they were the only force we could rely on because of their attitude toward us, toward our Jewish group". Polish Israeli historians Israel Gutman and Shmuel Krakowski report that in many regions of Poland, the People's Guard was the only allied force the Jewish partisans could rely on, and list ten Jewish partisan units that joined the People's Guard, alongside thirteen ethnically mixed partisan units of the People's Guard. According to Dariusz Libionka, "the fundamental difference between the AK [Armia Krajowa] and GL AL [Gwardia Ludowa Armia Ludowa] with regard to their attitude towards Jews was that Jews could function in GL while retaining their identity, while in the AK they could not". According to Shmuel Krakowski, the People's Guard's attitude towards the Jewish families hiding in the forests was not uniform. In the northern part of the Lublin region, local People's Guard units helped Jewish partisans to protect a large camp of Jewish families in the Parczew forests. In the southern part of this region, however, Jews hiding in the forests were killed by a People's Guard unit.
Түрлендіру
1944 жылдың 1 қаңтарында Сталин орнатқан коммунистік үкімет, яғни Крайова Рада Народowa-ның декретімен, Гвардия Лудова жаңа құрылған Армия Лудованың құрамына енді.
On 1 January 1944, by a decree of the Krajowa Rada Narodowa, the communist government installed by Stalin, the Gwardia Ludowa became a part of the newly formed Armia Ludowa.
Командирлер
Көрнекті қолбасшылар мен ГЛ штаб басшылары Мариан Спихальский, Франциск Йозвиак, Франциск Зубржицкий және Миечислав Моцзар болды. Олар соғыс аяқталғаннан кейін Польша Халық Республикасы тарихында көрнекті рөл атқарды, ал Миечислав Моцзар өте ұлтшыл және антисемит көзқарастарымен белгілі болды.
The prominent commanders and GL chiefs of staff were Marian Spychalski, Franciszek Jóźwiak, Franciszek Zubrzycki, and Mieczysław Moczar who played a prominent role in the history of the Polish People's Republic after the war's end and was known for his ultra nationalist and antisemitic attitude.