Кіріспе

Христиандық теологияда, құттылық көру (visio beatifica) – Құдайдың жеке адаммен тікелей және толыққанды байланысы. Құттылық көруге ие болған адам, құтқарылған адамзаттың қауымдастығындағы әулиелермен бірлікте, толық құтқарылуға, яғни жұмаққа жетеді. Көру ұғымы құтқарылудың интеллектуалдық аспектісін баса көрсетеді, бірақ сонымен қатар, сенім арқылы толық емес емес, соңында Құдайды бетпе-бет көруден туындайтын қуаныш пен бақыт сияқты адамның барлық тәжірибесін қамтиды (1 Кор. 13:11–12). Бұл католик және шығыс православиелік теозис, христиандық кемелділік туралы Веслиандық түсінікпен байланысты және көптеген шіркеулерде христиандардың өлгеннен кейінгі сыйлығы ретінде қарастырылады. Ислам теологиясында, сеніммен өлгендер жәннатқа кіргенде Алланы көруге ие болады.

Этимология

"Бейтілік" латын тіліндегі "beatifica" етістігінен, яғни "бақытты ету" дегеннен туындаған. "Vision" сөзі латын тіліндегі "visio" сөзінен шыққан, ол "көру" дегенді білдіреді. Олай болса, "бектілік визиясы" – көңілді жасайтын нәрсені көру.

Яһудилік тегі

Рашидің айтуынша, Құдайдың бет-әлпеті – Құдайдың Израильге деген қамқорлығы ("Мен сол күні Өз бет-әлпетімді жасырамын, себебі олар жасаған барлық жамандықтарға және басқа құдайларға бұрылғандарына байланысты") және Құдайдың мәні ("Содан кейін Мен қолымды алып тастаймын, Менің артымды көресің, бірақ Менің бет-әлпетім көрінбейді").

Қасиеттілік сыйлау және Құдайдың көрінісі

Сонымен, нұрлы көрініс – Құдаймен толық бірігу, тіпті, ол қасиетті жарылқау арқылы Құдайдың қасиетті табиғатына қатысудан туындайды.

Құдайдың көрінісінің әсері

Құдай – бақыт пен қасиеттіліктің өзі болғандықтан, нұрлы көрініс – толық бақыт пен қасиеттілікті қамтиды.

Құдайдың аян алушылары

Бақытты көру – бұл әрбір адам мен періштеге арналған құдайдың рақымы мен ерекше құрметі, себебі Алла адамдар мен періштелерді осы бақытты көруден ләззат алу үшін жаратты; бақытты көру – әрбір адамның және періште өмірінің соңғы мақсаты.

Иса мен Құдайдың көрінісі

Иса Алла да, адам да болғандықтан, Оның адамдық жаратылысы көтерілгенге дейін, тіпті ана құрсағында жатқан сәттен бастап-ақ, мәңгілік нығметті (көруді) сезінді. Дегенмен, Иса адам ретінде де қиындықтарды бастан өткерді.

Тома Аквинский

Томас Аквинский бақытты көріністі адамның "соңғы мақсаты" деп анықтады, онда адам кемелді бақытқа қол жеткізеді. Томас адамның барлық қалаулары толық қанағаттандырылған кезде ғана, бақыт арта да, жоғала да алмайтындай дәрежеде ғана толық бақытты деп ойлайды. "Адамда бір нәрсеге құмарлық пен ізденіс бар болса, ол ешқашан толық бақытты бола алмайды". Бірақ мұндай бақытты ешбір тәндік рақаттан, дүниелік биліктен, атақ-даңқтан, қандай да бір шекті шындықтан табу мүмкін емес. Ол тек шексіз және кемелді нәрседе ғана болуы мүмкін, ол – Құдай. Құдай материялық емес, таза рух болғандықтан, біз Оны танып-біліп, сүйгендіктен, Құдаймен бірліктеміз. Сондықтан да Құдаймен байланыста болу – адам баласының ең кемелді бақыты және өмірінің түпкі мақсаты. Бірақ біз осы бақытқа өз күшімізбен жете алмаймыз, бұл – Құдайдың бізге берген сыйы, Ол бізді "тақтаған нұр" арқылы нығайтады, сондықтан біз Оны кез келген аралассыз, шын мәнінде қандай болса, сондай көре аламыз. (Томас осыған қатысты Забур 36:9-ға сілтеме жасайды: "Сенің нұрыңда біз нұр көреміз".) Сонымен қатар, Құдайдың әрбір бейнесі (соның ішінде біздің ойымыздағы ең кемелді "идеялар" немесе "бейнелер") шекті болғандықтан, ол Құдайдың өзіне қарағанда шексіз кем болар еді. Сондықтан, жалғыз кемелді және шексіз жақсылық – Құдайдың Өзі, сондықтан да Аквиналық біздің кемелді бақытымыз және соңғы мақсатымыз тек Құдайдың Өзімен тікелей одақтасу болуы мүмкін, Оның қандай да бір бейнесімен емес. Бұл бірлік Құдайдың қасиеттерін толықтай "көріп" білу арқылы жүзеге асады, бұл қасиетті Құдай біздің ақыл-ойымызға сыйға айналдырады. Құдайды кім және қандай деп толық түсінгеніміз Оның толық игілігін де паш етеді. Осылайша, Құдайды толық түсіну – ең жоғарғы және шексіз игілік ретінде жақсы көрудің бірден-бір амалы. Аквинаның айтуынша, бақытты көрініс сенім мен ақыл-ойды да басып өтеді. Рационалды білім Құдайды тануға деген адам баласының тумысынан келген құмарлығын толық қанағаттандыра алмайды, өйткені ақыл-ой ең алдымен сезімтал заттармен айналысады, сондықтан ол Құдай туралы өз тұжырымдарын жанама түрде ғана шығара алады. Сенімнің теологиялық қасиеттері де толық емес, өйткені олар әрқашан түсінікте қандай да бір кемелсіздікті білдіреді. Ал иманды адам тек имандылық деңгейінде ғана қалып, иманның мәнін, яғни Құдайдың Өзін тікелей ұғынуды қалайды. Осылайша, тек қана бақытты көріністің толықтығы ғана Құдайды білу үшін адам жанының негізгі тілегін қанағаттандырады. Пауылдың сөздерін келтіріп, Аквина былай дейді: "Біз қазір көлеңкелі айнаға ұқсап, күңгірттен көреміз, ал кейін бетпе-бет көретін боламыз". Бұл аян – Құдай таңдап алған қасиеттілердің соңғы сыйы, олар келесі өмірде "Құдайды бақытты көру арқылы бақытты болады, Құдайдың Өзі көретіндей".

Римдік катехизис

Римдік катехизис бойынша, аспандағы қасиеттілер Құдайды көреді, осы арқылы олар Құдайдың табиғатына қатысады, және олар шын мәнінде және әрқашан бақытты болады. Катехизис бұл бақытқа тек қуаныш ғана емес, сонымен қатар даңқ (бір-бірінің қадір-қасиетін білу), құрмет (бір-бірін Құдайдың ұлдары ретінде құрметтеу) және бейбітшілік (жүректің барлық тілектерінің толуы) кіретінін түсіндіреді. Бұдан әрі, катехизис былай дейді: Сот күнінде нұрлы көрініс қасиеттілердің қайта тірілген денелерін сезімталдықтан азат етеді (зейсетсіздік, азап және өлімнен), періштелердей жарқыратып, жылдамдыққа (уақыт пен кеңістік шектеулерінен азаттыққа) және жұмсақтыққа (жанның Құдайға бағынуындай) ие етеді.

Папа Иоанн XXII және баталық көрініс туралы дау

Иоанн XXII (1316–1334) папа ретінде емес, жеке теолог ретінде, құтқарылғандардың сот күніне дейін бақытты көрініске ие бола алмайтыны туралы пікір білдірді, бұл көзқарас жанның ұйқыда болуымен үйлесімді. Ол кездегі басым түсінік бойынша, құтқарылғандар тазарудан өткен соң, сот күнінен бұрын жұмаққа жететін еді. Ол өзінің сенімін ешқашан доктрина ретінде жариялаған жоқ, оны тек пікір ретінде айтты (ex cathedra, 1870 жылы Бірінші Ватикан кеңесінде анықталғандай). Қасиетті кардиналдар коллегиясы 1334 жылдың қаңтарында осы мәселе бойынша консистория өткізді, және папа Иоанн өзінің жаңа көзқарастарынан бас тартып, қалыпты түсінікке қайта оралды. Оның ізбасары, папа Бенедикт XII, "Бенедикт Деус" бұйрығында құтқарылғандардың сот күніне дейін жұмақты (яғни, Құдайды) көретінін үйретті.

Католик шіркеуінің катехизисі

Католик шіркеуінің катехизисі мен Католик шіркеуінің катехизисінің жинағына сәйкес, бақытты көрініс – Құдайдың қасиеттілерге өзін шексіз ашуы, осы арқылы олар Оны бетпе-бет көріп, Оның табиғатына қатысып, мәңгілік, толық, ең жоғары, кемелді және әрқашан жаңа бақытқа ие болуы. Катехизм бұл бақытқа Ұш Тұрғандықпен және қасиеттілермен толық қарым-қатынас пен кемелді өмір ғана емес, сонымен қатар бейтараптық, жарқындық, ептілік және нәзіктік сипаттарымен, Құдайдың еркімен үздіксіз ынтымақтастық, тіпті барлық басқа адамдар үшін дұға ету де кіреді деп үйретеді. Катехизмде бақытты көрініс – бұл әрбір адамға жете алуға арналған рақым мен құрметтің белгісі екені, ал оған өлімнен кейін немесе тазару орнынан кейін дереу қол жеткізіледі, бірақ ол крещение мен Евхаристияда алдын ала сезіледі деп түсіндіріледі. Сондай-ақ, катехизм бақытты көрініс Жаңа Өсиетте әртүрлі түрде бейнеленгенін көрсетеді: Құдайдың патшалығы, Құдайды көру, мәңгілік өмір, Құдайдың бала ретінде қабылдауы, Құдайдың табиғатына қатысу, Иеміздің қуанышы және Құдайда демалу.

Католик энциклопедиясы

Католик энциклопедиясы баталы көріністі – барлық көктегі жаратылыстардың Құдайды тікелей тануы ретінде анықтайды. Онда Құдайды көру "баталы" деп аталады, себебі Құдайды көру арқылы сана толыққанды бақытқа жетеді, ал "көрініс" деп аталады, өйткені жұмақтағы Құдайды көру, Құдай туралы делдалдық біліммен бір емес.