Кіріспе

Конфедерация партизаны Уильям Т. Андерсон (шамамен 1840 – 26 қазан 1864), «Қанды Билл» Андерсон деген лақап атымен белгілі болған, Америка Азамат соғысындағы Конфедерация партизандарының ең қауіпті және танымал басшыларының бірі еді. Андерсон Миссури және Канзас штаттарында Одаққа адал жандарды және федералды әскерлерді нысанаға алған ерікті партизандық жасақты басқарды. Канзаста оңтүстік отбасында өскен Андерсон 1862 жылы жылқы ұрлап сату арқылы өзін асырауды бастады. Бұрынғы досы және сепаратист, кейін Одаққа адал болған судья оның әкесін өлтіргеннен кейін, Андерсон судьяны өлтіріп, Миссуриге қашып кетті. Ол жерде ол жолаушыларды тонады және бірнеше Одақ әскерін өлтірді. 1863 жылдың басында ол Канзас-Миссури шекарасында әрекет еткен Конфедерация партизандарының тобы – Квантрилл жасағына қосылды. Ол Уильям Квантрилл және Джордж М. Тодд басшыларының сенімін жеңіп, шебер бұтақшыға айналды. Андерсонның бұтақшылық әрекеттері оны қауіпті адам ретінде көрсетті және Одақ оның әпкелерін түрмеге қамауға себеп болды. Миссури штатының Канзас-Сити қаласындағы түрмеде ғимараттың құлауы салдарынан бірі қамауда қайтыс болды, екіншісі мүгедек болды. Осыдан кейін Андерсон кек алуға бел буды. Ол Лоренс қырғынында жетекші рөл атқарды және кейін 1863 жылы Бакстер-Спрингс шайқасына қатысты. 1863 жылдың соңында Квантрилл жасағы қысты Техас штатының Шерман қаласында өткізген кезде Андерсон мен Квантриллдің арасында араздық туды. Андерсон, мүмкін жалған айыптап, Квантриллді кісі өлтіруге қатысты деп мәлімдеді, бұл оның Конфедерация билігі тарапынан тұтқындалуына әкелді. Андерсон өз жасағының басшысы ретінде Миссуриге қайтып оралды және штаттағы ең қорқынышты партизанға айналды, көптеген Одақ әскерлерін және азаматтық қолдаушыларын тонады және өлтірді. Одақ жақтастары оны жамандыққа толы деп қараса, Миссуридегі Конфедерация жақтастары оның әрекеттерін ақтауға болатын деп есептеді. 1864 жылдың қыркүйегінде Андерсон Миссури штатының Централия қаласына шабуыл жасады. Күтпеген жерден оның жасағы жолаушылар пойызын басып алды, бұл Конфедерация партизандары жасаған алғашқы оқиға еді. Орталықтағы қырғын кезінде Андерсонның бұтақшылары пойыздың ішіндегі қарусыз 24 Одақ әскерін өлтірді және сол күні жүзден астам Одақ әскерін өлтірген шабуыл ұйымдастырды. Андерсон бір айдан кейін шайқаста қаза тапты. Тарихшылар Андерсонды әртүрлі бағалады; кейбіреулері оны садистік, психопаттық кісі өлтіруші деп есептейді, ал басқалары оның іс-әрекеттерін сол кездегі жалпы үмітсіздік пен заңсыздық және соғыстың қатыгездік әсері тұрғысынан қарастырады.

Ерте өмір

Уильям Т. Андерсон 1840 жылы Кентукки штатының Хопкинс округінде Уильям С. және Марта Андерсон отбасында дүниеге келген. Оның бауырлары Джим, Эллис, Мэри Эллен, Жозефина және Джени болды. Оның мектептегі достары оны жақсы мінезді, тыңсыздау бала ретінде еске алады. Бала кезінде Андерсон отбасы Миссури штатының Хантсвилл қаласына көшіп келді, онда әкесі фермада жұмыс тауып, отбасының беделі арта түсті. 1857 жылы олар Канзас территориясына көшіп, Санта-Фе жолымен оңтүстік-батысқа қарай сапар шегіп, Кеңес Гроувтен 21 шақырым (13 миль) шығысқа қарай қоныстанды. Андерсон отбасы құлдықты қолдады, бірақ олардың құлдары болған жоқ. Олардың Канзасқа көшіп келуі саяси емес, экономикалық себептерге байланысты болды. Канзас сол кезде одаққа құл немесе еркін штат ретінде қабылдануына қатысты идеологиялық тартысқа ұшырады, және оның соңғы мәртебесіне ықпал ету үшін құлдықты жақтаушылар мен оны жоюшылар осы аймаққа көшіп келді. «Қанды Канзас» деп аталған оқиғада екі тарап арасында ашу мен зорлық-зомбылық тез дамыды, бірақ Кеңес Гроув аймағында тыныш жағдай сақталды. Олар сол жерге қоныстанғаннан кейін Андерсон отбасы Конфедерацияны жақтаған жергілікті судья А. И. Бейкермен дос болып кетті. 1860 жылы жас Уильям Т. Андерсон 500 долларлық мүліктің тең үлесіне ие болды; оның отбасының жалпы таза кірісі шамамен 1000 долларға бағаланды. 1860 жылдың 28 маусымында Уильямның анасы Марта Андерсон шаңқайдың соққысынан көз жұмды. 1850 жылдардың соңында Эллис Андерсон бір үнді өлтіргеннен кейін Айоваға қашып кетті. Шамамен сол кезде Уильям Т. Андерсон Кеңес Гроувтың сыртында Кау тайпасының бір мүшесін атқылап өлтірді; ол бұл адам оны тонауға тырысқанын айтты. Ол әкесі жұмыс істеген жүк тасымалдау операциясына қатысып, Нью-Мексикоға баратын керуенде «екінші басшы» лауазымын алды. Сапар сәтті болмады және ол жүксіз Миссуриге қайтып келді, жылқылары жүкпен бірге жоғалып кеткенін мәлімдеді. Ол Кеңес Гроувке оралғаннан кейін ат саудасын бастады, Канзас қалаларынан жылқыларды алып, Миссуриге тасымалдап, қайтадан жылқымен оралды.

Жылқы саудасы және заңсыздық

1861 жылы Азамат соғысы басталғаннан кейін жылқыға деген сұраныс артып, Андерсон жылқы саудасынан оларды ұрлауға көшті, содан кейін Нью-Мексикоға дейін қайта сатты. Ол ағасы Джиммен, достасы Ли Гриффитпен және Санта-Фе жолы бойында кездесетін бірнеше адамдармен бірге жұмыс істеді. 1861 жылдың соңында Андерсон Джим мен судья Бейкермен оңтүстікке, Конфедерация армиясына қосылуға бағытталған сапар жасады. Андерсон көршісіне Конфедерацияға адалдығынан гөрі қаржылық себептермен күресуге ниеттенгенін айтқан. Бірақ, Миссури штатының Вернон округінде Одақтың 6-шы Канзас ерікті атқыштар полкі оларға шабуыл жасады; атқыштар олардың Конфедерацияның партизандық отряды екенін болжады. Андерсон ағайындылары қашып үлкерді, ал Бейкер тұтқындалды және Канзасқа оралғанға дейін төрт ай түрмеде отырды. Ол өзінің адалдығын көрсету үшін Андерсонның бұрынғы сүйіктісі Мэримен бұрынғы қарым-қатынасын тоқтатты. Канзасқа оралғаннан кейін Андерсон жылқы саудасын жалғастырды, бірақ аймақтағы фермерлер оның іс-қимылдарынан көп ұзамай хабардар болды. 1862 жылдың мамыр айында судья Бейкер Андерсонның Гриффиттің жасырынуына көмектескені үшін Гриффиттерге қамау ордерін шығарды. Кейбір жергілікті тұрғындар Андерсон отбасының Гриффитке көмектесіп жатыр деп күдіктенді және ағасы Уильям Андерсонмен сөйлесу үшін олардың үйіне барды. Оның ұлдарына тағылған айыптамаларды естігеннен кейін ол ашуға ішінде ыстық от пайда болды – Бейкердің қатысы оны ерекше ашуландырды. Келесі күні аға Андерсон Кунсил Гроув сотына қарумен келді, Бейкерді ордерді кері алуға мәжбүрлеуді көздеді. Ол ғимаратқа кіргенде, констебль оны тоқтатты, ал Бейкер оны атқылап өлтірді. Кіші Андерсон әкесін жерледі және кейін Гриффитке көмектескені үшін тұтқындалды. Бірақ, ордердегі мәселелерге байланысты ол тез босатылды және линчеленуден қорқып, Агнес қаласына қашты. Сол жерде ол Бейкермен кездесті, ол уақытша оны адвокатпен қамтамасыз ету арқылы тыныштандырды. Андерсон Бейкерге қарсы айып тағылмағанын білгенше Агнес қаласында қалды, өйткені судьяның өзін-өзі қорғау туралы мәлімдемесі заң органдары тарапынан қабылданды. Андерсон ашуланып, бауырларымен бірге Миссуриге кетті. Уильям мен Джим Андерсон Канзас-Ситидің оңтүстік-батысына сапар шегіп, өздерін асырау үшін саяхатшыларды тонады. 1862 жылдың 2 шілдесінде Уильям мен Джим Андерсон Кунсил Гроувқа қайтып келді және Бейкердің үйіне көмекшісін жіберді, ол өзінің жол азығы іздеп жүрген саяхатшы екенін мәлімдеді. Бейкер мен оның жекжаттысы сол адамды дүкенге алып келді, онда оларды Андерсон ағайындылары тосқауылға алды. Ұзаққа соқпаған атыс-шабыстан кейін Бейкер мен оның жекжаттысы дүкеннің жертөлесіне қашты. Андерсондар жертөле есігін жапты және дүкенді өртеп, Бейкер мен оның жекжаттысын өлтірді. Олар сондай-ақ Бейкердің үйін өртеп, екі жылқысын ұрлап, Санта-Фе жолымен Миссуриге оралды. Уильям мен Джим Андерсон көп ұзамай Билл Рид есімді адаммен бірге банда құрды; 1863 жылдың ақпан айында Лексингтон Weekly Union басылымында Ридтің банданың жетекшісі екені жазылған. Конфедерация партизандық отрядының басшысы Вильям Квантрил кейіннен шілде айында Ридтің отрядымен кездескенін және Конфедерацияға адал адамдарды тонағаны үшін оларды сөккенін мәлімдеді; Андерсонның өмірбаянында Альберт Кастель мен Том Гудрич бұл сөккенің Андерсонның Квантрилге деген терең наразылығын тудырған болуы мүмкін деп болжайды. Андерсон мен оның бандасы кейін Миссури штатының Джексон округінің шығысына қарай сапар шегіп, Квантрилдің операция жүргізетін аймағынан аулақ болды және тонау арқылы өздерін асырауды жалғастырды. Олар сондай-ақ Одақ әскерлеріне шабуыл жасап, 1863 жылдың басына дейін жеті адамды өлтірді.

Квантрилдің жаулары

Миссуриде Азамат соғысы кезінде Одақтың күшті қатысуы болды, бірақ штатта Конфедерацияға көзқарасы жақын көптеген азаматтар да тұрды. 1861 жылдың шілдесінен соғыс аяқталғанға дейін штат партизандық соғыстан 25 000-ға жуық адамды жоғалтты, бұл басқа штаттардан асып түседі. Конфедерация генералы Стерлинг Прайс 1861 жылғы жорығында Миссуриді бағындыра алмады және Арканзасқа шегінді, содан кейін тек партизандық жасақтар мен жергілікті партизандар, «бушвакерлер» деп белгілі болғандар, Одақтың үстемдігіне қарсы тұрды. Квантрил сол кезде Канзас-Миссури аймағындағы ең танымал партизандық көшбасшысы болды. 1863 жылдың басында Уильям мен Джим Андерсон оған қосылу үшін Миссуридің Джексон округіне сапар шекті. Уильям Андерсон бастапқыда басқа шабуылшылар тарапынан салқын қабылдады, олар оны асығыс және тым сенімді деп есептеді. 1863 жылдың мамырында Андерсон Канзастағы Квантрилдің шабуылшыларымен бірге, қаладан батысқа қарай 24 шақырым жердегі дүкенді тонады. Тонаудан кейін топ Канзас-Миссури шекарасынан 241 шақырымдай жерде АҚШ маршалы мен үлкен жасақпен кездесті. Соңынан болған қақтығыста бірнеше шабуылшы тұтқындалды немесе қаза тапты, ал қалған партизандар, соның ішінде Андерсон, Миссуриге қайту үшін кіші топтарға бөлінді. Кастель мен Гудрич бұл шабуыл Квантрилге Канзастың тереңіне шабуыл жасау туралы ой келтірген болуы мүмкін деп болжады, себебі бұл штаттың шекарасы нашар қорғалған және партизандар Одақ күштері ескерту алғанша штаттың ішкі аймағына тереңдеп бара алатынын көрсетті. 1863 жылдың жазында Андерсон Джордж М. Тодд басқаратын бөлімде лейтенант болып тағайындалды. Маусым және шілде айларында Андерсон Вестпорт, Канзас-Сити және Миссури штатының Лафайетт округінде Одақ әскерлерін өлтірген бірнеше шабуылдарға қатысты. Андерсонға қатысты алғашқы сілтеме Америка Азамат соғысының ресми тізімінде осы кезеңдегі әрекеттеріне қатысты, оны партизандар тобының капитаны ретінде сипаттайды. Ол 30-40 адамға басшылық етті, олардың бірі Арчи Клемент болды, ол 18 жастағы, азаптауға және мүгедектендіруге бейім және тек Андерсонға адал адам. Шілде айының соңында Андерсон партизандар тобын шабуылдарға жетектеді және көбінесе Одақтың ерікті атқыштар тобымен қуылды. Андерсон Квантрилдің басшылығында болды, бірақ кейбір шабуылдарды дербес ұйымдастырды. Квантрилдің шабуылшылары Миссуриде кең қолдау желісіне ие болды, олар көптеген жасырын орындармен қамтамасыз етті. Биограф Ларри Вуд Андерсонның әпкелері Одақ бақылауындағы аумақтарда ақпарат жинап, партизандарға көмектескенін мәлімдеді. Алайда 1863 жылдың тамызында Одақ генералы Томас Юинг кіші партизандарды олардың әйел туыстарын тұтқындау арқылы тоқтатуға тырысты, содан кейін Андерсонның әпкелері Канзас-Ситидегі Гранд-авенюдегі үш қабатты ғимаратқа басқа қыздармен бірге қамалды. Олар қамауда болған кезде ғимарат құлап, Андерсонның бір әпкесі қайтыс болды. Содан кейін ғимаратты Одақ әскерлері қасақана саботаж жасады деген қауесеттер жылдам тарады; Андерсон бұл әдейі жасалған әрекет деп сенді. Биограф Ларри Вуд Андерсонның мотивациясы оның қарындасының өлімінен кейін өзгергенін, содан кейін өлтіру оның басты мақсаты болғанын және одан ләззат алғанын жазды. Кастель мен Гудрич сол кезде Андерсон үшін өлтіру мақсатқа жету құралы ғана емес, ол өзінің мақсатына айналғанын айтады.

Лоренс қазағы

Квантрил Канзас қаласындағы ғимарат құлағанға дейін Лоуренс, Канзас қаласындағы Одақ жақтастарының бекінісіне шабуыл жасау идеясын қарастырғанмен, өлім-жертвелер партизандарды батыл шабуыл жасауға ықпалдады. Квантрилл Лоуренске шабуыл жасау үшін Одақ территориясына 64 шақырым (40 миль) кіруге жақын дауыспен келісім алды. Партизандар Миссури штатының Джонсон округіндегі Блэкуотер өзенінде жиналды. Андерсон 40 адамнан тұратын топқа жетекшілік етті, ол олардың арасында ең ашулысы және ең жігерлісі болды – әріптес партизандары оны ең қауіпті жауынгерлердің бірі деп есептеді. 19 тамызда, соғыс барысында бір қолбасшының басқаруындағы ең көп партизан тобы Лоуренс сапарына шықты. Жолдағылардың бірі Одақ жақтасын тонады, бірақ Андерсон оны танып, ақшасын қайтарды. 21 тамызда Лоуренске келген партизандар бірден Одақ армиясының бірнеше сарбазын өлтірді, ал Андерсонның бірі олардың туын тартып алды. Канзас штатының әскери полиция басшысы, Одақ капитаны партизандарға бас иді, ал Андерсон оның формасын алды (партизандар көбінесе Одақ сарбаздарынан ұрланған форма киетін). Олар көптеген ғимараттарды тонап, өртеп, кездескен ер адамдардың барлығын өлтірді, бірақ әйелдерге оқ атпауға тырысты. Андерсон жеке өзі 14 адамды өлтірді. Кейбір адамдар оны өмірге қалдыруды өтінсе де, ол жалғастырды, тек бір әйел үйін өртемеуін өтінгенде ғана тоқтады. Андерсон басқаруындағы партизандар, оның ішінде Арчи Клемент және Франк Джеймс есімділер, басқа топтарға қарағанда көбірек адам өлтірді. Олар таңғы сағат 9-да, Одақ әскерлерінің ротасы қалаға жақындағаннан кейін қаладан кетіп қалды. Шабуыл жасаған топты Одақ әскерлері қуып жете берді, бірақ сол салдақтардан шығып, Миссури орманына тарап кетті. Қуып жететін кезінде Одаққа одақтас болған ленапе үндісі өлтірілген шабуылшының басын шауып алғаннан кейін, партизан басшыларының бірі бас шабуды қабылдауға уәде берді.

Техас

Лоренс қырғынынан төрт күн өткен соң, 1863 жылғы 25 тамызда генерал Юинг Конфедерация партизандарына қарсы 11-ші бұйрық шығарды, бұл эвакуация бұйрығы Миссуридің батыс аймағындағы төрт округтен шамамен 20 000 адамды шығарып, олардың көптеген үйлерін өртеп жіберді. Бұл бұйрық Миссуридегі партизандардың қолдау желісін күйретуге бағытталған еді. 2 қазанда Квантрил басшылығымен 450 партизан Джексон округіндегі Блэкуотер өзенінде кездесіп, Техасқа бет бұрды. Олар күтілмеген одақтың күшті қысымына байланысты жоспарланған мерзімінен бұрын кетіп қалды. Сапар барысында олар Канзас штатындағы Бакстер-Спрингс қаласына, Блэр фортының орналасқан жеріне жетті. 6 қазанда олар фортқа шабуыл жасады, бірақ ондағы 90 одақтық әскер тез арада ішке шегініп, аз шығынға ұшырады. Алғашқы шабуылдан кейін көп ұзамай, Блэр фортына үлкен одақтық әскер тобы жақындады. Олар фортқа шабуыл жасалғанын және форттың сыртында одақтың формасын киген адамдардың ішкі партизандар екенін білмеді. Партизандар одақтық әскерлерге шабуыл жасап, шамамен 100 адамды өлтірді. Андерсон мен оның адамдары шабуылдың соңында болды, бірақ өлген солдаттардан көптеген олжа жинады, бұл шабуылдың алдыңғы қатарындағы партизандардың наразылығын тудырды. Салғандардың санына қанағаттанбаған Андерсон мен Тодд фортқа қайта шабуыл жасауды қалады, бірақ Квантрил тағы бір шабуыл жасаудың тым қауіпті екенін ойлады. Ол Андерсонды ашуландырып, күштерін кері шегінуге бұйрық берді. 12 қазанда Квантрил мен оның адамдары Канада өзенінде генерал Сэмюэл Купермен кездесіп, қыста демалу үшін Техастың Минерал-Спрингс қаласына барды. Қыс мезгілінде Андерсон Техас штатының Шерман қаласынан келген Буш Смиткке үйленді. Андерсон Квантрилдің соғыс аяқталғанша күту туралы өтінішін елемеді, осыдан дау туып, Андерсон өз адамдарын Квантрилдің тобынан бөліп алды. Екі топ арасындағы шиеленіс күрт өсті – кейбіреулер ашық соғысқа дейін барады деп қорқыды, бірақ үйлену тойына қарай қарым-қатынас жақсарды. 1864 жылдың наурыз айында генерал Стерлинг Прайстың бұйрығымен Квантрил өз адамдарын қайта жинап, көп бөлігін Конфедерация армиясының қатарлық әскеріне жіберді. Ол 84 адамды өзінде қалдырып, Андерсонмен қайта қосылды. Квантрил оны бірінші лейтенант етіп тағайындады, ол тек өзіне және Тодтке ғана бағынышты болды. Біраз уақыттан кейін Андерсонның бірі Квантрилдің адамынан ұрлық жасады деп айыпталды. Квантрил оны қудырып, қайта оралмауын ескертті, ал ол қайта оралуға тырысқанда Квантрилдің адамдары оқтап өлтірді. Бұл оқиға Андерсонды ашуландырған болуы керек. Олар генерал Куперге Конфедерация офицерінің өліміне Квантрил жауапты екенін айтты, генерал Квантрилді тұтқындады. Сазерленд Андерсонның Квантрилге жасаған сатқындығын "Иуда" ісі деп сипаттады. Квантрил тұтқындалды, бірақ көп ұзамай қашып кетті. Андерсонға оны қайта ұстап алу және қууға түсіру тапсырылды, бірақ ол бұрынғы қолбасшысын таба алмады және өзенде тоқтады. Сол жерде оның адамдары Квантрилге адал партизандар тобымен қысқаша қақтығысқа түсті, бірақ ешкім жарақат алмады. Конфедерация басшылығына оралғаннан кейін Андерсон генерал Прайс тарапынан капитан болып тағайындалды.

Миссуриге оралу

Андерсон және оның адамдары Миссуриге қайтып оралғанға дейін бірнеше ай Техаста демалып қайтты. Ол генерал-майор Эгберт Б. Браунның шекаралық аймаққа көп көңіл бөлгенін білсе де, Андерсон Купер және Джонсон округтерінде Миссуриде шабуылдар жасап, жергілікті тұрғындарды тонады. 1864 жылдың 12 маусымында Андерсон мен оның 50 адамы Миссури штатының милициясының 15 мүшесімен қақтығысты, 12 адамды өлтіріп, тонады. Шабуылдан кейін Андерсонның партизандығының бірі өлтірілген милициялықтың басын шапты. Келесі күні оңтүстік-шығыс Джексон округінде Андерсоннің тобы Одақтың 1-ші Солтүстік-шығыс Миссури кавалериясының мүшелерін тасымалдаған керуенге шабуыл жасап, тоғыз адамды өлтірді. Бұл шабуылдар Канзас-Ситидің «Коммерциялық күнделікті газетіне» бүлікшілер аймақты басып алды деп хабарлауға себеп болды. Андерсон мен оның адамдары Одақ әскерінің киімдерін киіп, өлтіргендерінен алған формаларын киді. Жауап ретінде Одақ милициясы Одақ формасында келген адамдардың партизан емес екенін анықтау үшін қол сигналдарын ойлап тапты. Бірақ партизандар сигналдарды тез үйреніп алды, ал жергілікті тұрғындар Одақ әскерінен қорқып, олардың партизандардың киімдерін кигеніне күдіктенді. 6 шілдеде Конфедерация тарапынан қолдаушы Андерсонға оның туралы мақалалар жазылған газеттерді әкелді. Андерсон мақаланың сыншыл тонға ие болғанына ашуланды және басылымдарға хаттар жіберді. Хаттарында Андерсон өзінің шабуылдарымен мақтанып, мақтанғанымен, қорқынышты және ойыншыл тонды қолданды. Ол партизандар мен олардың жақтастарын өлім жазалауына қарсылық білдірді және Лексингтонға шабуыл жасаумен қорқытты. Хаттарында өзін «Канзас Бірінші партизандарының» командирі деп таныстырып, жергілікті газеттерде оның жауаптарын жариялауды сұрады. Хаттар Одақ генералдарына тапсырылды және 20 жыл бойы жарияланбады. Шілде айының басында Андерсоннің тобы Кэрролл және Рэндолф округтерінде бірнеше Одақ жақтастарын тонап, өлтірді. 15 шілдеде Андерсон мен оның адамдары Хантсвиллге (Миссури штаты) кіріп, қаланың іскерлік бөлігін басып алды. Андерсон АҚШ маршалы деп күдіктенген бір қонақты өлтірді, бірақ ол жерде кездескен танысымен жақсы қарым-қатынаста болды. Андерсоннің адамдары қаланың сақтау орнын тонап, тонау кезінде шамамен 40 000 доллар (1864 жылғы 40 000 доллар шамамен <есептелген сомаға> тең) иеленді, бірақ Андерсон қонақ үйде танысқан досына ақшаның бір бөлігін қайтарды.

Өсе келе жатқан қорлық

1864 жылдың маусым айында Джордж М. Тодд Квантрилдің тобының басшылығын тартып алып, оны аймақтан кетуге мәжбүр етті. Тодд шілде айында өзінің әскеріне демалыс берді, осылайша олардың Миссуриге Конфедерация әскерін шабуылдауға дайындалуына мүмкіндік жасады. Квантрил мен Тоддтың әрекеттері азайған кезде, "Қанды Билл" Андерсон Миссуридегі ең танымал және ең қауіпті Конфедерация партизаны ретінде көзге түсті. Тамыз айында Миссури газеті "Сент-Джозеф геральді" оны "шайтан" деп сипаттады. Андерсонның беделі арта келе, ол көбірек партизанды жалдауға қол жеткізді. Ол өзіне ұқсас күшті жауынгерлерді іздеді, сондықтан көптеген үміткерлерді қабылдамады. Оның қауіпті репутациясы жаңа сарбаздарды тартуға көмектесті. Джесси Джеймс және оның інісі Фрэнк Андерсонға қосылған Миссури тұрғындары еді, кейіннен олар екеуі де белгілі заңнан тыс адамдарға айналды. Генерал Клинтон Б. Фиск өзінің әскеріне Андерсонды тауып өлтіруді бұйырды, бірақ Андерсонның қолдау желісі және оның әскерінің жақсы жарақтандырылуы мен дайындығы олардың жолына кедергі келтірді. Көптеген милиция мүшелері соғысқа шақырылғандықтан, партизандардың батылдығы мен нық қадамдары болмады. 1863 жылы көптеген Одақ әскерлері Миссуриді қалдырды, тек төрт полк қалды. Бұл полктер штаттан тыс әскерлерден құралған, олар кейде жергілікті тұрғындармен жаман қарым-қатынас жасады, бұл партизандар мен олардың жақтастарын одан да ынталандырды. Одақ милициясы кейде баяу жылқыда шабады және Андерсонның беделінен қорқып, үрейленген болуы мүмкін. 1864 жылдың 23 шілдесінде Андерсон 65 ер адаммен бірге Миссури штатының Реник қаласына барды, дүкендерді тонады және жол бойында телеграф сымдарын қиратты. Олар пойызға шабуыл жасауды жоспарлаған, бірақ жүргізуші олардың келгенін біліп, қалаға жетпей кері қайтты. Содан кейін партизандар Миссури штатының Аллен қаласына шабуыл жасады. Қалада 17-ші Иллинойс атты әскерінен және Миссури штатының милициясынан кем дегенде 40 адам болды, олар бекініске тығылды. Партизандар күш-қуат келгенге дейін Одақ аттарын атып өлтіре алды, шайқаста Андерсонның үш адамы қаза тапты. Шілде айының соңында Одақ әскері Андерсонды іздеуге 100 жақсы жабдықталған сарбаз бен 650 басқа да адамды жіберді. 30 шілдеде Андерсон мен оның адамдары жергілікті Одақ милициясының командирінің қарт әкесін ұрлап әкетеді. Олар оны өлімге жақындағанша азаптап, оның ұлын тұзаққа түсіру үшін сәтсіз әрекет жасады, содан кейін әкесіне өзінің жамандықтарын таратуды бұйырды. 1 тамызда Андерсон мен оның бірнеше адамы милиция мүшелерін іздеп жүріп, әйелдерге толы үйге тоқтады және тамақ сұрады. Олар үйде демалып жатқанда, жергілікті ер адамдардың тобы оларға шабуыл жасады. Партизандар шабуылдаушыларды тез қашып кетуге мәжбүр етті, ал Андерсон үйден қашып бара жатқан бір әйелді атып жарақаттады. Бұл әрекет оның әйелдерді қорғаушы деп ойлаған әскерлерін ашуландырды, бірақ Андерсон мұндай оқиғалар болатынын айтып, олардың алаңдауын жоққа шығарды. Олар шабуылдағандарды қуды, біреуін өлтіріп, денесін қиратты. 1864 жылдың тамызында олар өлтірген адамдардың басын үнемі алып жүрді. Тамыз айының басында Андерсон мен оның әскері Клей округіне барды. Сол кезде ол бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды: "Сент-Джозеф Морнинг Геральд" оны "жүрексіз қарақшы" деп атады және тұтқынға алынған Одақ әскерін азаптау туралы есеп жариялады. 10 тамызда Клей округінен өтіп бара жатқанда Андерсон мен оның адамдары 25 милиция мүшесімен кездесіп, бесеуін өлтіріп, қалғандарын қашуға мәжбүр етті. Оқиғаны естіген генерал Фиск полковникке Андерсонды өлтіруді мақсат еткен топты басқаруды бұйырды.

Миссури өзені мен Файет

13 тамызда Андерсон және оның адамдары Миссури штатының Рей округі арқылы Миссури өзеніне сапар шекті, онда Одақтың әскерлерімен қақтығысты. Олар одақ әскерлерін қашуға мәжбүрлегенімен, Андерсон мен Джесси Джеймс оқиғада жарақат алды және партизандар Бун округіне демалуға шегінді. 27 тамызда Одақ әскерлері Рошпорт маңындағы шайқаста Андерсонның кем дегенде үш адамын өлтірді. Ертесі күні 4-ші Миссури ерікті атқыштар полкі оларды қуды, бірақ Андерсон шабуыл ұйымдастырды, нәтижесінде жеті одақтық әскер қаза тапты. Андерсонның адамдары мәйіттерді қиратты, бұл партизандарға «Колумбия Миссури Стейтсмен» газетінің «жанға сыймас шайтандар» деген сипаттамасын әкелді. 30 тамызда Андерсон және оның адамдары Миссури өзеніндегі кемеге шабуыл жасап, капитанды өлтіріп, кемені бақылауға алды. Олар оны басқа кемелерге шабуыл жасау үшін пайдаланып, өзендегі кеме қатынасын дерлік тоқтатты. Қыркүйек айының ортасында Одақ әскерлері Андерсонның екі тобына Ховард округі арқылы өтетін кезде шабуыл жасап, бір күні бес адамды өлтірді. Олар партизандардың жылқыларын Одақ әскерлерінің бас сүйектерімен безендіргенін тапты. Біраз уақыттан кейін Андерсонның тағы алты адамы Одақ әскерлерінің шабуылына түсіп, қаза тапты; осы оқиғаларды білгеннен кейін Андерсон ашуланып, кек алу үшін аймақты тастап кетті. Андерсон 1864 жылдың 24 қыркүйегінде Тодд пен Квантриллмен кездесті; бұрын қақтығысқан болса да, олар қайтадан бірге жұмыс істеуге келісті. Андерсон олардың Миссури штатының Файет қаласына шабуыл жасауын ұсынды, онда 9-шы Миссури кавалериясы орналасқан. Квантрилл қала бекінілгендіктен бұл идеяны ұнатпады, бірақ Андерсон мен Тодд көндірді. Одақ әскерінің формасын киіп, партизандар қалаға жақындағанда күдік тудырмады, тіпті жақын маңдағы партизандар туралы ескерту алған болса да. Алайда, олар қалаға жетпей тұрып, бір партизан оқ атып жіберді, ал қаладағы кавалерия гарнизоны жылдамдап бекініске кірді, ал азаматтар жасырынып кетті. Андерсон мен Тодд бекініске қарсы сәтсіз шабуыл жасады, көптеген нәтижесіз шабуылдарды жарақатсыз бастан кешірді. Жеңіліс салдарынан бес партизан қаза тапты, ал Одақ әскерінен тек екі адам ғана қаза тапты, бұл Андерсонды одан әрі ашуландырды. 26 қыркүйекте Андерсон мен оның адамдары Миссури штатының Монро округіне жетіп, Парижде қарай сапарлады, бірақ жақын маңдағы басқа партизандар туралы естіп, Одрен округіне жақын жерде олармен кездесті. Андерсон мен оның адамдары кем дегенде 300 адаммен, соның ішінде Тоддпен бірге лагерь құрды. Партизандардың үлкен тобы жиналғанмен, олардың басшылары шабуыл жасауға лайықты нысаналар жоқ деп ойлады, өйткені жақын маңдағы барлық ірі қалалар қатаң күзетілген.

Централияға шабуыл

1864 жылы 27 қыркүйекте таңертең Андерсон 75 шамасындағы әскерімен бірге одақтық күштерді іздеу үшін лагерьден шықты. Олар көп ұзамай Централия деген шағын қалаға жетіп, оны тонап, адамдарды тонады және қалада құнды заттар іздеді. Олар көп мөлшерде виски тауып, барлығы іше бастады. Андерсон қалалық қонақүйдің вестибюліне ішіп, демалуға кірді. Біраз уақыттан кейін дилижанс келді, және Андерсонның адамдары жолаушыларды тонады, олардың ішінде конгрессмен Джеймс С. Роллинс және қара киім киген шериф болды. Екеуі де белгілі одақтастар еді және партизандардан өздерінің кім екенін жасырды. Партизандар дилижанстағы жолаушыларды тонап жатқанда, пойыз келді. Партизандар теміржолды бөгеп, пойызды тоқтатуға мәжбүр етті. Андерсонның адамдары пойызды жылдам бақылауға алды, онда 23 тағайындалмаған, қарусыз одақ әскерлері жолаушы болып отырды. Бұл соғыс барысында одақтың жолаушылар пойызының тұңғыш рет тұтқындалуы болды. Андерсон өз әскеріне пойыздың ішіндегі әйелдерге тиіспеуді бұйырды, бірақ партизандар барлық ер адамдарды тонап, 9 000 доллардан астам (1864 жылғы 9000.0 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең) ақша және әскерлердің киімдерін алып кетті. Андерсон тұтқынға алынған одақ әскерлерін қатарға тұрып, біреуін тұтқын алмасу үшін қалдыратынын, ал қалғандарын атып тастайтынын жариялады. Ол тұтқындарға үн қойып, одақ әскерлерінің партизандарға қалай қатысқанын айтып, оларды айыптады. Тұтқын алмасуға сержантты таңдағаннан кейін, Андерсонның адамдары қалғандарын атып өлтірді. Андерсон азаматтық тұтқындарға кетіп қалуға рұқсат берді, бірақ өртті сөндіруге немесе денелерді жылжытуға тыйым салды. Ол конгрессменнің қалада екенін білгенімен, оны іздеуге тырыспады. Партизандар жолаушылар пойызын өртеп, жақындап келе жатқан жүк пойызын рельстен шығарды. Андерсоннің тобы көп мөлшерде тоналған заттармен лагерьге қайтып келді.

Одақ сарбаздарымен шайқас

Андерсон партизан лагеріне келді және күнінің оқиғаларын баяндады, оның қатыгездігі Тоддты алаңдатты. Түстен кейін 39-шы Миссури ерікті жаяу әскері Централияға келді. Қаладан олар шамамен 120 партизанды көріп, оларды қуа бастады. Партизандар атты әскердің жақындап келе жатқанын естіп, Андерсон тұзақ құру үшін бір топты жіберді. Олар одақ әскерлерін төбеге тартты; Андерсон басқарған партизандар тобы төменде орналасты, ал қалған партизандар жақын жерде жасырынып күтті. Содан кейін Андерсон төбеге шабуыл жасады. Одақ әскерлерінің алғашқы атысынан бес партизан қаза болса да, жақсы қаруланған партизандар оларды тез жеңіп, қашқандарды қуды. Одақтың бір офицері Централияға жетіп, тұзақ туралы хабар берді, бұл қаладан кетпеген одақ әскерлерінің бірнешеуіне қашуға мүмкіндік берді. Бірақ көпшілігі табылған жерінде өлтірілді. Андерсонның адамдары өлтірілген сарбаздардың денелерін қиып-жарып, кейбір аман қалғандарды азаптап өлтірді. Күннің соңына қарай Андерсонның адамдары пойызбен келген 22 сарбазды және одан кейін болған шайқаста 125 сарбазды өлтірді. Бұл бүкіл соғыстың ең шешуші партизандық жеңістерінің бірі болды. Бұл Андерсонның ең үлкен жеңісі еді, ол қатыгездік пен салдарының ауырлығы тұрғысынан Лоренс пен Бакстер Спрингсті басып өтті. Шабуылдан кейін аймақтағы теміржол қозғалысы дерлік тоқтап, одақтың теміржол қауіпсіздігі күрт күшейді. Андерсон бұрын Квантрилдің ие болған даңқын қайтарып алды және өзін «полковник Андерсон» деп атауын бастады, бұл Квантрилдің орнын басуға жасалған әрекет еді. Сазерленд бұл қырғынды Миссуридегі соғыстың ең қорқынышты кезеңіндегі соңғы шайқас деп есептеді, ал Кастель мен Гудрич осы қырғынды Азамат соғысының «адамгершіліктің жоқтығының белгісі» деп сипаттады. Алайда, шабуылға қатысқан Франк Джеймс кейіннен партизандардың әрекеттерін қорғап, федералды әскерлер қара ту астында марш жасағанын, яғни олар ешқандай жаны аямайтындарын көрсеткенін айтты.

Салдары

Андерсон 27 қыркүйекте Централия аймағынан шығып кетті, оны артиллериямен жабдықталған одақ күштері алғаш рет қуды. Андерсон қуғыннан қашып, өз әскерін одақ әскерлері тұзақтан қорқып кірмейтін шатқалдарға бастады. Қырғыннан кейін одақ сарбаздары конфедерацияға жақын тұрған азаматтарды кек қайтару үшін бірнеше рет өлтірді. Олар 2 қазанда Рошпортты толығымен өртеп жіберді; қала одақ күштерінің қатаң бақылауында болды, себебі онда конфедерацияға көзқарасы жақын адамдар көп болды, бірақ генерал Фиск өрттің кездейсоқ орын алғанын мәлімдеді. Андерсон жақын маңдағы тіктеуден өртті бақылады. Саяхаты барысында Андерсон конфедерацияға жақын тұрғандарды аралады, олардың кейбіреулері оны одаққа қарсы күрескен батыр деп есептеді және оны терең жек көрді. Андерсонның көптеген әскерлері де одақты жек көреді, ал ол осы сезімді тиімді пайдалануға шебер болды. Централияда тұтқындалған одақ сарбазы Андерсонның өз әскерін қалай бақылайтынына таң қалды. Олардың көптегені осы одақ тұтқынын өлімге жібергісі келсе де, Андерсон оған рұқсат бермеді. 6 қазанда Андерсон және оның әскері Миссури штатындағы Бунвилл қаласында генерал Прайспен кездесу үшін жолға шықты; олар 11 қазанда генералмен кездесті. Прайс Андерсонның өзінің атын безендіру үшін бас терілерін қолданғанына наразы болды және оларды алып тастағанша онымен сөйлеспеді. Дегенмен, ол Андерсонның шабуылдарының тиімділігіне таң қалды. Андерсон оған жақсы одақ пистолеттерін сыйға берді, олар, мүмкін, Централияда қолға түскен. Прайс Андерсонға Миссури темір жолына барып, пойыз қозғалысын тоқтатуды бұйырды, осылайша Андерсонды де-факто конфедерация капитаны етті. Андерсон 80 әскерімен бірге шығысқа қарай 113 шақырым (70 миль) сапар шегіп, Миссури штатындағы Нью-Флоренс қаласына жетті. Содан кейін топ генерал Прайс берген тапсырманы елемей, тонаумен айналысып, батысқа қарай жол тартты. Андерсон конфедерация әскерінің лагеріне келді; ол ондағы жарақат алған одақ тұтқындарын өлтіруді үміттене бірақ, лагерь дәрігерлері оның жолына тосқауыл қойды. Генерал Джозеф О. Шелби басқаратын конфедерация әскері Глазго қаласын бағындырғаннан кейін Андерсон қалаға тонау үшін барды. Ол қаладағы ең бай және одаққа жақын тұрғынның үйіне барып, оны аяусыз ұрып-соғып, оның 12 немесе 13 жастағы қара қызметшісін зорлады. Андерсон бұл адамның құлдарын босатып, содан кейін оны арнайы жаттырылған жылқымен таптап тастағаны үшін ерекше ашуланғанын айтты. Жергілікті тұрғындар 5000 доллар жинап, Андерсонға берді; содан кейін ол адамды босатты, бірақ ол 1866 жылы алған жарақаттарынан қайтыс болды. Андерсон бірнеше одақшылды өлтірді, ал оның әскерлерінің бір бөлігі бай тұрғынның үйіне оның басқа қызметші қыздарын зорлау үшін қайта оралды. Ол 150 әскерімен сол аймақтан кетіп қалды.

Өлім

Одақтың әскери басшылары Андерсонды өлтіру үшін подполковник Сэмюэл П. Коксқа тәжірибелі сарбаздар тобын берді. Андерсон Глазгодан кеткеннен кейін, бір жергілікті әйел оны көріп, Коксқа оның бар екенін хабарлады. 1864 жылғы 26 қазанда ол 150 адаммен Андерсоннің тобын қуып жетіп, Миссури штатының Албани қаласы маңында болған шайқаста олармен қақтығысты. Андерсон мен оның адамдары Одақ әскерлеріне шабуыл жасап, бес-алты сарбазды өлтірді, бірақ қарсы атыс күшті болғандықтан кері шегінді. Тек Андерсон және Конфедерация генералының ұлы ғана, қалғандары шегінгеннен кейін де шабуылдауды жалғастырды. Андерсонға құлағының ар жағынан оқ тиіп, бірден қаза тапты. Шабуылда тағы төрт партизан қаза болды. Бұл жеңіс Кокстың батырлығын көрсетіп, оның шенін көтерді. Одақ сарбаздары Андерсонды қалтасынан табылған хат арқылы таныды және оның денесін Миссури штатының Ричмонд қаласы көшелерімен шеруге шығарды. Мәйіті суретке түсіріліп, Андерсоннің жеке заттарымен бірге жергілікті сот ғимаратында көпшілікке көрсетілді. Одақ сарбаздары Андерсонның қолынан 53 түйіннен тұратын жіп табылғанын айтты, ол оның өлтірген әрбір адамның санына сәйкес келеді. Одақ сарбаздары Андерсонның денесін Ричмонд маңындағы далаға жақсы жасалған табытқа жерледі. Кейбіреулері оның бір саусағын кесіп алып, сақинасын ұрлады. Оның қабіріне гүлдер қойылды, бұл Одақ сарбаздарының наразылығын тудырды. 1908 жылы Квантрилдің қол астында қызмет еткен бұрынғы партизан Коул Янгер Андерсонның денесін Миссури штатының Ричмонд қаласындағы Ескі Пионерлер зиратына қайта жерледі. 1967 жылы қабірге ескерткіш тас орнатылды. Арчи Клемент Андерсоннің өлімінен кейін партизандарға жетекшілік етті, бірақ топ қарашаның ортасына қарай ыдырады. Көптеген Конфедерация партизандары сол кезде суық қыс пен генерал Прайстың 1864 жылғы Миссуриге жасаған шабуылының сәтсіз аяқталуына байланысты күшін жоғалтты, бұл штаттың соғыс аяқталғанға дейін Одақтың бақылауында қалуын қамтамасыз етті. Конфедерация құлағаннан кейін Андерсоннің көптеген адамдары Квантрилдің күштеріне қосылды немесе Техасқа көшті. Джим Андерсон екі қарындасымен бірге Шерман (Техас штаты) қаласына көшіп кетті.

Мұра

Соғыстан кейін Андерсон туралы ақпарат бастапқыда Азамат соғысының қатысушыларының естеліктері мен әуесқой тарихшылардың еңбектері арқылы тарады. Кейіннен ол Квантрилдің өмірбаяндарында талқыланды, онда Андерсон көбінесе жазатайым кісі өлтіруші ретінде бейнеленді. Андерсонның 1975 жылдан кейін үш өмірбаяны жазылды. Аса Эрл Картердің "Заңсыз батыр: Жози Уэльс" (1972) романында Андерсон басты кейіпкер ретінде суреттелген. 1976 жылы кітап "Заңсыз Жози Уэльс" фильміне бейімделді, онда әйелі Одақтың қолдауымен жасалған шабуылда қаза тапқаннан кейін Андерсоннің бандасына қосылған адам бейнеленген. Джеймс Карлос Блейктің "Wildwood Boys" (2000) романы Андерсоннің ойдан шығарылған өмірбаяны болып табылады. Ол сонымен қатар Джесси Джеймс туралы бірнеше фильмдерде кейіпкер ретінде де пайда болады. Тарихшылар Андерсонды әртүрлі бағалады. Вуд оны "Американың ең қасіреті зор соғысындағы ең қанды адам" деп сипаттап, соғыстың "адамгершіліктен айырушылығының" ең айқын мысалы ретінде көрсетеді. Кастель мен Гудрич Андерсонды соғыстың ең қатыгез және ашкөз қатысушыларының бірі деп санайды, бірақ соғыс көптеген басқаларды да қатыгез еткенін айтады. Журналист Т. Дж. Стайлз Андерсоннің міндетті түрде "садистік зұлымды" болмағанын, бірақ соғыс кезінде жас жігіттердің "атақорлық мәдениетінің" құрамына қалай енгенін көрсеткенін айтады. Ол Андерсонның іс-әрекеттерінің ерекше оқшауланғанының себебі, оның қатыгездігі американдық қоғамның қабылдауына болатын мақсаттарға, мысалы, үндістерге немесе шетелдіктерге емес, американдықтардың теңдес әлеуметтік жағдайындағы ақ адамдарға бағытталғандығында деп санайды. XIX ғасыр соғысын зерттеу барысында тарихшы Джеймс Рид Андерсонның қате паранойядан зардап шеккенін және оның агрессивті, садистік мінезін күшейткенін болжады. Ол Андерсонның құрбандарына қорқыныш пен азап келтіру қабілетіне құмар болғанын және садистік тұлғалық бұзылыстың ең ауыр түрінен зардап шеккенін айтады. Рид Осман әскерінің баши-базуктары мен Андерсоннің партизандары арасындағы ұқсастықтарды көрсетеді, олардың мінез-құлқы ұқсас болғанын айтады. Андерсонды 1999 жылғы Анг Лидің "Жынмен бірге шабандоздық" фильмінде Джим Кавизель "Қара Джон Амброуз" рөлінде ойнады.