Кіріспе

Ортағасырлық Уэльс қолжазбасы – Талиэсин кітабы (Llyfr Taliesin) – ортағасырлық Уэльс қолжазбаларының ең танымалдарының бірі. Ол 14 ғасырдың бірінші жартысына жатады, бірақ кітапта сақталған елу алты өлеңнің көпшілігі 10 ғасырда немесе одан ертерек туған деп саналады. Бұл томда уэльс тіліндегі ең ежелгі өлеңдердің бір бөлігі бар, бәлкім, тіпті 6 ғасырға дейін және Талиэсин есімді нақты ақынға қатысты (егер олар шынайы болса, онда олар Британияның ерте ортағасырлық солтүстігінде сөйлейтін бриттон тілінің кумбрик диалектінде жазылған, кейін Уэльсте таралу барысында уэльс диалектіне бейімделген болар еді).

Қолжазбаның шығарылған күні мен қайдан шыққандығы

Уэльстің Ұлттық кітапханасында сақталатын, Пениарт МС 2 деп белгіленген қолжазба толық емес, бастапқы парақтарының бір бөлігі жоғалып кеткен. Эдвард Лхуйд оны XVII ғасырда «Ллифр Талиэссин» деп атады, содан бері ол ағылшын тілінде «Талиэссин кітабы» деп танылады. Палеограф Джон Гвеногврин Эванс кітапты шамамен 1275 жылға жатқызса, Дэниел Хьюс оны XIV ғасырдың бірінші тоқсанына жатқызды, және XIV ғасырға жатқызылуы қазіргі таңда кеңінен қабылданған. «Талиэссин кітабы» Гвинеддегі Долгелау қаласының жанындағы Хенгверт үйінде уэльстік тарихшы Роберт Воганның (1592–1667) жинаған көптеген қолжазбаларының бірі болды; аталған жинақ 1907 жылы сэр Джон Уильямс тарапынан жаңадан құрылған Уэльс Ұлттық кітапханасына «Пеньярт» немесе «Хенгверт Пеньярт» қолжазбалары ретінде табыс етілді. «Талиэссин кітабының» шеттерінде өлеңдерге қойылған, олардың «құндылығын» бағалайтын белгілер сақталған болып көрінеді.

Тақырып бойынша мазмұны

Атаулар Скенден бейімделген.

Алғашқы өлеңдері

Қолжазбадағы он екі өлеңді Ифор Уильямс тарихи Талиесиннің туындысы деп анықтады, немесе кемінде "Синан Гарвин, Уриен, оның ұлы Оуэйн және Гваллавгпен бір замандас", мүмкін тарихи патшалар – Powys; Регед, қазіргі Англия мен Шотландия шекарасындағы Солвей Ферт аймағында орналасқан, шығысқа қарай Катретке (көптеген ғалымдар қазіргі Солтүстік Йоркширдегі Каттерик деп санайды) дейін, ал батысқа қарай Галлоуэйге дейін созылған; және Элмет. Бұл (төмендегі мазмұн тізімінде қолданылатын Скенидің нөмірлеуі рим цифрларымен, Эванстың қолжазбаның араб тіліндегі басылымының нөмірлеуі және Уильямстың басылымының нөмірлері мен атаулары жақшалар ішінде):
Уильямстың атауы бойынша нөмірлеу (бар болған жағдайда): Скени Эванс Уильямс XXIII 45 I Траускану Кинан Гарвин Маб Брохфаэл XXXI 56 II XXXII 57 III XXXIII 58 IV XXXIV 59 V XXXV 60 VI Гвейт Аргоет Ллуифейн XXXVI 61 VII XXXVII 62 VIII Испеил Талиесин. Кану Вриен XXXIX 65 IX Дадолвич Вриен XLIV 67 X Марвнат Оуэйн XI 29 XI Гваллавок XXXVIII 63 XII Гваллавок

2, 3, 4, 5, 6, 8 және 9 өлеңдер (Уильямстың нөмірлеуі бойынша) бірдей сөздермен аяқталады, бұл ортақ авторлықты көрсетеді, ал 4 және 8 өлеңдерде Талиесинге сілтемелер бар. Бұл өлеңдердің нақты мерзімі әлі белгісіз. Патрик Симс Уильямс 2016 жылы олардың ерте мерзіміне қатысты тілдік дәлелдерді қайта қарап, былай деді:
> "Анерин және Талиесин кітаптарындағы өлеңдер VI ғасырға дейін барып тұра алмайды деген пікірдің дәлелдерін бағалағанда, олардың қате екенін немесе тек бірнеше жолдарға немесе қосымшалар ретінде қарастырылатын строфаларға ғана қатысты екенін анықтадық. Дегенмен, кез келген өлеңнің тілдік тұрғыдан VI ғасырға жататынын және бір ғасыр немесе одан да көп уақыттан кейін жазылмағанын дәлелдеу мүмкін емес сияқты."

Кейінгі көне уэльстік өлеңдер

Мүмкін, толық архаикалық емес, бірақ әлі де ерте мәтіндердің арасында, қолжазбада бірнеше әнұрандар, Кунедда және Дилан Эйл Тон сияқты белгілі адамдарға арналған шағын элегиялар жинағы, сондай-ақ "Ағаштар шайқасы", "Аннуфн олжасы" (онда ақын Артур және оның жауынгерлерімен бірге басқа әлемге сапар шеккенін айтады) және X ғасырдың пайғамбарлық өлеңі "Армес Придейн Вавр" сияқты танымал жұмбақ өлеңдер сақталған. Олардың бірнешеуінде Талиэсиннің туындылары екендігі туралы ішкі мәлімдемелер бар, бірақ оларды нақты тарихи тұлғамен байланыстыру мүмкін емес. Жинақтағы көптеген өлеңдер христиандық және латын мәтіндеріне, сондай-ақ британдық дәстүрге сілтеме жасайды. Кітапта Геркулес пен Ұлы Александрдың ерліктері туралы батыстық классикалық дәуірден кейінгі халық әдебиетіндегі ең алғашқы айтылымдар кездеседі.

Талиэсин - шаман және форманы өзгертетін

Гвинет Льюис пен Роуэн Уильямстың "Талиэсин кітабының" аудармасының кіріспесінде кейінірек уэльстік жазушылар Талиэсинді бір түге шамандық фигура ретінде қарастырғандығы айтылады. Осы жинақта оған жатқызылған өлеңдерде ол өзі басқа бірліктерді (мысалы, Авенді) қалай шақыра алатынын ғана емес, сонымен қатар осы өлеңдердің авторлары Талиэсиннің бейнесіне жатқызылған өлеңдерді жасай да, орындай да келе, Талиэсинді қалай шақыра алатынын көрсетеді. Бұл жеке тұлғалық емес, ұжымдық үғымды тудырады; ешбір адам тек бір ғана адам емес, адамдар табиғаттың бір бөлігі (оған қарсы емес), ал ғаламдағы барлық нәрсе Авеннің шығармашылық рухы арқылы байланысқан деп есептелуі мүмкін.

Факсимильдер

Уэльстің Ұлттық кітапханасындағы Талиесин кітабы (Пениарт қолжазбасы 2-нің түсті суреттері).