Шотландия регенті Джеймс Гамильтон: Өмір және саясат жолы
James Hamilton, Duke of Châtellerault
Джеймс Гамильтон, 1-ші Шаттельро герцогі, Шотландия регенті (1543-1554). Мәрі, Шотландия королевасының қамқоршысы, саяси өзгерістер мен Франциямен байланыс.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландияның 1543-1554 жылдар аралығындағы регенті
Regent of Scotland from 1543 to 1554
Джеймс Гамильтон, Шателлоның 1-ші герцогы, Арранның 2-ші графы ( – 22 қаңтар 1575), шотланд дворяны және Гамильтон әулетінің басшысы болды. Шотландия королі Джеймс II-нің шөбересі, ол Шотландия тағына мұрагерлік құқығына ие болды (1536–1540, 1541–1542, 1542–1566 және 1567–1575). Арран 1543-1554 жылдары Шотландияның королевасы Мэри ересек болмаған кезінде Шотландияның регенті болды, бірақ ол регенттік құқығын Мэри Гизге жоғалтты. Бастапқыда Англия мен протестанттарды қолдаған ол 1543 жылы католицизмге көшті және француздық саясатты қолдады. Ол Марияның Франция королі Генрих II-нің үлкен ұлы Францискке үйленуіне келіспеді, ал Генрих оны 1549 жылы Шателло герцогы етіп тағайындады. Шотландия реформациясы кезінде Шателло протестанттық қауым иелерімен бірігіп, Мария Гиздің регенттігіне қарсы тұрды және осының салдарынан француз герцогтығынан айырылды.
James Hamilton, 1st Duke of Châtellerault, 2nd Earl of Arran ( – 22 January 1575), was a Scottish nobleman and head of the House of Hamilton. A great grandson of King James II of Scotland, he was heir presumptive to the Scottish throne (1536–1540, 1541–1542, 1542–1566 and 1567–1575). Arran was Regent of Scotland during the minority of Mary, Queen of Scots from 1543 to 1554, when he lost the regency to Mary of Guise. At first pro English and Protestant, he converted to Catholicism in 1543 and supported a pro French policy. He reluctantly agreed to Mary's marriage to Francis, eldest son of King Henry II of France, and was rewarded by Henry by being made Duke of Châtellerault in 1549. During the Scottish Reformation, Châtellerault joined the Protestant Lords of the Congregation to oppose the regency of Mary of Guise, and lost his French dukedom as a result.
Отбасы
Джеймс Гамильтон 1519 жылы Ланаркширдегі Гамильтон қаласында дүниеге келді. Ол Арранның 1-ші графы Джеймс Гамильтонның заңды тұңғыш ұлы және оның екінші әйелі Джанет Битон (немесе Бетуне) болған. Оның анасының анасы, Мэри, король Джеймс II-нің үлкен қызы еді. Оның әкесінің әулеті Уолтер ФицГилберттен таратылған, ол Гамильтон әулетінің негізін қалаушы және Роберт Брюстен Кадзоу барониясын алған. Джеймстің анасы – сэр Дэвид Битонның Крихтен шыққан қызы, Роберт Ливингстонның жесірі және Арранның 1-ші графының екінші әйелі. Оның екеуі де шотландтықтар еді. Олар 1516 жылы үйленген. 1529 жылы ол әкесінен кейін Аран графы титулын мұраға алды, бірақ ол әлі кәмелетке толмаған еді. Ол өзінің заңды үлкен ағасы, Финнарттың Джеймс Гамильтонының қамқорлығына берілді.
James Hamilton was born about 1519 in Hamilton in Lanarkshire. He was the eldest legitimate son of James Hamilton, 1st Earl of Arran by his second wife, Janet Beaton (or Bethune). His paternal grandmother, Mary, was the eldest daughter of King James II. His father's family descended from Walter FitzGilbert, the founder of the House of Hamilton, who had received the barony of Cadzow from Robert the Bruce. James's mother was the daughter of Sir David Beaton of Crich, the widow of Robert Livingstone of Easter Wemyss, and the second wife of the 1st Earl of Arran. Both parents were Scottish. They had married in 1516. In 1529 he succeeded his father as Earl of Arran while still a minor. He was made a ward of James Hamilton of Finnart, his illegitimate elder half brother.
Шотландияның регенті
1536 жылы Джон Стюарт, Альбани герцогы, король Джеймс II-нің немересі қайтыс болғаннан кейін лорд Арран корольдің ұрпақтарынан кейін таққа мұрагер болып келді. Корольдік отбасының бірнеше баласы аз ғана өмір сүрді, сондықтан 14 желтоқсан күні 1542 жылы, небәрі 30 жасында король Джеймс V қайтыс болғанда, Аран графы корольдің алты күндік қызы Мэри, Шотландия королевасынан кейін Шотландия тағына екінші кезекте тұрды. Аран Шотландияның губернаторы және қорғаушысы болып тағайындалды. 1543 жылы Мэтью Стюарт, Леннокс графының 4-ші ұрпақтары Арранның талабы мен заңдылығына күдік тудырып, оның әкесінің ажырысы мен екінші некесінің жарамсыз екенін айтты.
In 1536, on the death of John Stewart, Duke of Albany, grandson of King James II, Lord Arran, came to be next in line to the throne after the King's descendants. Several of the children of the immediate royal family proved to be short lived, so on the death of King James V on 14 December 1542 at only 30, the Earl of Arran stood next in line to the Scottish throne after the king's six day old daughter Mary, Queen of Scots, for whom Arran was appointed Governor and Protector of Scotland. In 1543, supporters of Matthew Stewart, 4th Earl of Lennox, challenged Arran's claim and legitimacy by suggesting that his father's divorce and second marriage were invalid.
Ағылшындық саясаты
Бастапқыда Арран протестант және ағылшыл партияның мүшесі болды. 1543 жылы ол жас Мэри патшаны Англияның Риммен байланысын үзген Генрих VIII патшасының ұлы Эдуардқа үйлендіруге көмектесті. Сол жылы ол Киелі кітапты ана тіліне аударуға және оқылуына рұқсат берді. 1543 жылдың 27 қаңтарында ол Олд Альянсты қолдаған Кардинал Битонды тұтқындады. Битон Далкит сарайында, содан кейін Блэкнес қамалында түрмеге қамалды. Дегенмен, Генрих VIII Арранның ағылшын саясатына адалдығына күмәнданып, оны биліктен қуғысы келді. 1543 жылдың 18 наурызында Питтендрейхтен сэр Джордж Дуглас, лорд Ангустың інісі, ағылшын елшісі Ральф Садлерге былай деді:
Initially, Arran was a Protestant and a member of the pro English party. In 1543 he helped to negotiate the marriage of the young Queen Mary to Edward, son of King Henry VIII of England, who had broken with Rome. In the same year he authorised the translation and reading of the Bible in the vernacular. On 27 January 1543 he arrested Cardinal Beaton, who favoured the Auld Alliance. Beaton was imprisoned at Dalkeith Palace and then Blackness Castle. However, Henry VIII doubted Arran's commitment to English policy and wanted him deposed. On 18 March 1543, Sir George Douglas of Pittendreich, brother of Lord Angus, told the English ambassador, Ralph Sadler, that:
"Егер қазір губернаторды қызметінен алып тастау және осы мемлекеттің билігін Англия патшасына беру туралы әрекет болса, сізге оны осы уақытта іске асыру мүмкін емес екенін айтамын. Өйткені, ең кішкентай бала да оған қарсы тас лақтырады, әйелдер өз жұмыстарын істейді, халықтың бәрі оған қарсы тұрып, тіпті өлуге дайын, иә, көптеген ақсүйектер мен дін қызметкерлерінің бәрі де оған қарсы болады."
"if there be any motion now to take the Governor from his state, and to bring the government of this realm to the king of England, I assure you it is impossible to be done at this time. For, there is not so little a boy but that he will hurl stones against it, and the wives will handle their distaffs, and the commons universally will rather die in it, yea, and many noblemen and all the clergy be fully against it."
Француздық саясат
1543 жылдың қыркүйегінде Арран өз бағытын өзгертті. Ол Кардинал Битонмен Каллендар үйінде құпия кездесіп, бұрынғы жауымен келісті. Ұзақ өтпей ол католик дініне қайтып, француздық топқа қосылды. Осы кезеңде Марк Хамильтон Хамильтон әулетінің тарихын жазды. 1543 жылдың 20 желтоқсанында жарияланған, ал келесі айда Арран қол қойған Англиямен жеті жылдық соғыс басталды. Соғыс жариялау туралы хатты Генри Рей Шотландия Парламентіне жеткізді. Арран Парламент таратылғанын мәлімдеді, сондықтан Генри VIII көтерген мәселелерге сол уақытта жауап беруге қажеттілік көрмеді. 1544 жылы регенттік билігін одан Мэри Гизге, королева Мэридің анасына беруге әрекет жасалды, бірақ Арран Эдинбургті нығайтты және оның әскері кері шегінді. Дегенмен, 1545 жылдың наурыз айында ол өзінің жауапкершіліктерінің бір бөлігін оған беруге келісті. 1547 жылдың маусым айында Арран Лангхолм және айналасындағы аймақтан ағылшындарды қуу үшін үлкен әскер жинады. Оның алтын жалатылған және түрлі түстермен безендірілген тафтадан жасалған туы, сондай-ақ кернейшіге арналған тағы бір туы болды. Аттар артиллерияны, оқ-дәрі және шатырлармен толтырылған арбаларды Эдинбург қамалынан сүйреп шығарды. Оқтарды өгіздермен Лангхольмға қарай тасыды. Арранның күлдіреуіш "жақасы" қызыл тафтамен қапталған, бірақ кейін ойын өзгертті және қызыл барқытты таңдады. Шотландиялық тыңшы Дэвид Мэтланд, өзін "Ye Wait Quha" деп таныстырып, Томас Уортонға дайындықтар туралы жазды, бұл "ең мықты әскер және ең көп санды, Флодденнан бері ең жақсы тәртіптегі әскер" екенін мәлімдеді. 1547 жылдың қыркүйегінде Арран Сомерсет герцогы Эдвард Сеймур бастаған ағылшын шапқыншылығына қарсы тұру үшін үлкен шотланд әскерін жинады, бірақ Пинки шайқасында жеңілді. Ол шайқас даласында кейбір киімдерін тастап кетуге мәжбүр болды. Дегенмен, ол регенттік билігін сақтап, оккупациялық әскерлерге қарсы күштерді басқаруын жалғастырды. 1548 жылдың ақпан айында екі апта бойы Арран Месье д'Эссемен бірге Тевиотдейлдегі Фериерхерст қамалын қайтарып алу және шекара тұрғындарын жазалау үшін жорық жасады. Ол Джедбургте Николя Дюран де Вильгейньонмен жаңа бекініс салу және қаржыландыру мәселесі бойынша келіссөздер жүргізді. 1548 жылдың шілдесінде Арран Мэридің Франция королі Генрих II-нің үлкен ұлы Францискке үйленуіне қарсылық танытты. Генрих II оны 8 ақпанда 1549 жылы Шателло герцогы және Киелі Михаил орденінің рыцары етіп марапаттады. 1550 жылдың 19 сәуірінде регент Арран және оның Жеке Кеңесі азық-түлік тауарлары мен бағаның өсуі туралы заң шығарды. Шотландия халқы тамақтану мен той-думанды азайтуға тиіс болды. Жабайы құстар мен қоянға баға белгіленді, ал аққуларға 5 шиллинг, құсбақаларға 5 пенс белгіленді. Өзен құстары, оның ішінде құсбалықтар мен қаздар, соколовка арқылы аулануға тиіс болды. Аңдарды немесе құстарды "жартылай ағашпен немесе кальвермен немесе пистолетпен" атуға тыйым салынды. Бұл заңдар Парламент тарапынан бекітілді.
In September 1543 Arran turned around. He secretly met Cardinal Beaton at Callendar House and reconciled himself with his former enemy. Shortly after he became Catholic and joined the pro French faction. Around this time Friar Mark Hamilton wrote a history of the Hamilton family. A seven year war with England now called the Rough Wooing followed, which was declared on 20 December 1543, and signed by Arran the following month. The declaration of war was brought by Henry Ray to give to the Parliament of Scotland. Arran replied that the parliament was dissolved, and so he thought it expedient not to answer Henry VIII on the points raised at the time. In 1544 an attempt was made to transfer the regency from him to Mary of Guise, Queen Mary's mother, but Arran fortified Edinburgh and her forces retired. However, in March 1545 he agreed to abandon some of his responsibilities to her. In June 1547 Arran gathered a large army to expel the English from Langholm and the surrounding area. He had a banner made from taffeta decorated with gold foil and colours, and another banner for his trumpeter. Horses dragged the artillery and carts laden with cannonballs and tents out of Edinburgh Castle. The guns were dragged toward Langholm with oxen. Arran had an armoured "jack" covered with purple taffeta, then changed his mind, choosing purple velvet. A Scottish spy, David Maitland, who signed himself "Ye Wait Quha" wrote of the preparations to Thomas Wharton, that it was "the starkest host and the monest, and with the best order that wes sen Flodwn", that is, "the strongest host and most numerous, in the best order since Flodden." In September 1547 Arran assembled a large Scottish army to resist an English invasion led by Edward Seymour, Duke of Somerset but was defeated at the battle of Pinkie. He was forced to abandon some of his clothes at the battlefield. He nevertheless held onto the regency and continued to lead forces against the occupying troops. For two weeks in February 1548 Arran led a campaign in Teviotdale with Monsieur d'Essé to recapture Ferniehirst Castle and punish borderers. He held discussions at Jedburgh with Nicolas Durand de Villegaignon over the site and financing of a new fort. Arran reluctantly agreed in July 1548 to Mary's marriage to Francis, eldest son of King Henry II of France. Henry II rewarded him by making him Duke of Châtellerault on 8 February 1549 and a knight of the Order of Saint Michael. On 19 April 1550 Regent Arran and his Privy Council made legislation about foodstuffs and rising prices. The people of Scotland were to reduce their diets and banqueting. Prices were set for wild birds and rabbits, swans would be 5 shillings, plovers 5 pence. River birds including herons and ducks were to be caught by hawking. It was forbidden to shoot deer or birds for the table with "half hag or culverin or pistolate". These acts were ratified by Parliament.
Регенттік кезеңнен кейінгі кезең
1554 жылы Шателло, енді осылай аталған, регенттік билікті Гизская Марияға өткізіп, Шотландиядағы лейтенант болып тағайындалды. Ол Мэри баласыз қайтыс болған жағдайда оның мұрагері болатыны шартымен регенттік биліктен бас тартты. Алайда, Шотландия тағы Францияға құпия түрде уәде етілген еді. Шотландия реформациясының алғашқы айларында Шателло Гизская Марияны қолдауын жалғастырды. 1559 жылғы маусымда ол француз қолбасшысымен бірге Купар-Мюрде протестант әскеріне қарсы тұрды. 1559 жылғы тамызда ол сенімін өзгертті, Мария Гиздің регенттігіне қарсы шығу үшін Конгрегацияның протестант лордтарына қосылды және осының салдарынан француз герцогтығынан айырылды. Оның беделін ағылшын үкіметінде түсіру үшін оның жаулары хат жасады, онда Шателло Францияның Франциск II-іне адал екенін мәлімдеді, бірақ бұл қастандық әшкере болды. 1560 жылғы 27 ақпанда ол Шотландияны ағылшын қорғауына алған Англия королевасы Елизавета I-мен Бервик шартын жасасты. 1560 жылғы 15 маусымда Мария Гиз қайтыс болғаннан кейін Шателло Шотландия Парламентін оның ұлы Джеймсті Елизавета I-ге үйлендіру жоспарын қолдауға көндірді, содан кейін 1560 жылғы 5 желтоқсанда Франциск II қайтыс болғаннан кейін Джеймстің жас тоқал әйелге үйленуін ұйымдастыруға тырысты. Алайда Мэри 1565 жылы Лорд Дарнлиге үйленді. 1566 жылы Шателло Франциядағы өз иеліктеріне қайтып, тәркіленген герцогтығын қайтаруға сәтсіз әрекеттер жасады. 1569 жылы ол Мэриді қолдап Шотландияға оралды, бірақ Мюррей оны тұтқындады, парламент шақырып, оны сатқын деп жариялады. Мюррей 1570 жылғы 23 қаңтарда өлтірілді, ал Шателло сол кезде түрмеде отырған еді. Дегенмен, Шателлоның регенттің өліміне қатысқандығы туралы әңгіме тарады. Шателло 1570 жылғы 20 сәуірде түрмеден босатылды. 1573 жылы ол Мэриге қолдау көрсетуден бас тартып, Мэридің кіндік шешесінен туған VI Джеймсті патша ретінде мойындады. Шателло 1575 жылғы 22 қаңтарда Гамильтонде қайтыс болды. Оның орнын үлкен ұлы Джеймс Арранның 3-графы иемденді. Алайда, Джеймстің ақыл-есі дұрыс болмағандықтан, оның кіші інісі Джон оның орнына отырды.
In 1554, Châtellerault, as he was now, surrendered the regency to Mary of Guise, and was appointed her lieutenant in Scotland. He gave up the regency on the condition that he would be Queen Mary's heir if she died childless. The Scottish succession, however, had been secretly promised to France. In the first months of the Scottish Reformation Châtellerault continued to support Mary of Guise. He faced a Protestant army with the French commander at Cupar Muir in June 1559. He changed his allegiance in August 1559, joining the Protestant Lords of the Congregation to oppose the regency of Mary of Guise, and lost his French dukedom as a result. In order to discredit him with the English government a letter was forged by his enemies, in which Châtellerault declared his allegiance to Francis II of France, but the plot was exposed. On 27 February 1560 he agreed to the Treaty of Berwick with Queen Elizabeth I of England, which placed Scotland under English protection. After the death of Mary of Guise on 15 June 1560, Châtellerault persuaded the Parliament of Scotland to back a plan to marry his son James to Elizabeth I, and then after the death of Francis II on 5 December 1560 he attempted, without success, to arrange for James to marry the young widowed Queen Mary. However, Mary married Lord Darnley in 1565. In 1566 Châtellerault withdrew to his estates in France, where he made vain attempts to regain his confiscated duchy. In 1569, he returned to Scotland in support of Mary but was imprisoned by Murray who assembled a parliament and had him declared a traitor. Murray was assassinated on 23 January 1570 while Châtellerault was still in prison. Nevertheless, Châtellerault was rumoured to have been an accomplice in the regent's murder. Châtellerault was released from prison on 20 April 1570. In 1573 he gave up his support for Mary and recognised Mary's infant son James VI as king. Châtellerault died at Hamilton on 22 January 1575. He was succeeded by his eldest son James as the 3rd Earl of Arran. However, as James was insane, John his younger brother stood in for him.