Гректің мифологиялық атасы Геллен

Кіріспе

Грек халқының мифологиялық атасы

Грек мифологиясында, Хелен (/h//ɛ//l//ɪ//n/; Ἕλλην) – гректердің түпкі атасы. Ол Девкалионның (немесе Зевстің) және Пирраның ұлы, және үш ұлының – Дорус, Ксут және Эолустың әкесі. Одан грек халықтары тегін алады.

Отбасы

Әйелдер каталогы (б.з.д. VI ғасыр?) – Гесиодқа жатқызылатын фрагментарлық өлең; шығарма өлім-жітімнің кең шежіресі бойынша құрылған, Гелленнің отбасы өлеңнің 1-кітабында сипатталған. Родос Аполлонийдің «Аргонавтика» поэмасында айтылғандай, Геллен Пирраның ұлы деп аталады, оны Девкалион немесе Прометей (осы үзіндіде Девкалионның әкесі деп айтылады) тудырған. Алайда, соңғы ата-анасы каталогтың бір бөлігі емес, ғалымның қателігі болуы мүмкін. «Одиссея» туралы бір ғалым Гелленді Девкалион мен Пирраның ұлы деп атайды, ал оның бауырларын Амфиктион, Протогения және Мелантея (Меланто) деп атайды. Бірақ, ғалым «кейбіреулер Гелленнің туғаннан Зевстің ұлы болғанын айтады, бірақ ол Девкалионның ұлы деп есептелген» дейді, бұл М. Л. Вестті Гелленнің каталогтағы нағыз әкесі – Зевс екеніне, ал Девкалионды тек «атаулы әкесі» деп қарастыруға итермелейді. Плутарх «Моралия» еңбегінде Гелленнің Дорус, Ксют және Эолус деген үш ұлының әкесі екендігі туралы каталогтан үзінді келтіреді. Бірақ ол үзіндінің қайдан алынғанын көрсетпейді, оның орнына Византия ақыны Джон Цетцес оны каталогқа жатқызады. Үзіндіде анасы аталмаған, бірақ Вест оны Отрис тауының нимфасы «Отрис» деп санайды, Аполлодор мен Платонның «Симпозиум» еңбегіндегі (төменде қараңыз) аналар туралы мәліметтерге сүйене отырып. Фукидидтің «Пелопоннес соғысының тарихы» туралы ғалым Гекатейге (б.з.д. 550 – б.з.д. 476 ж.) Гелленнің мүлдем басқа шежіресін жатқызады, онда ол Девкалионның ұлы емес, немересі, «Проностың» ұлы, ол Девкалионның ұлы, «Орестей» және «Марафониймен» бірге. Платонның «Симпозиум» еңбегіндегі бір ғалым Гелланик (б.з.д. V ғасырдың соңында) Гелленнің «Девкалион мен Пиррадан туғанын, немесе кейбіреулердің айтуынша, Зевс пен Пиррадан туғанын» және «Отрейстен» Дорус, Ксют, Эолус және Ксенопатра есімді қызының әкесі болғанын айтады. Конон (б.з.д. 444 жылға дейін – б.з.д. 394 жылдан кейін) «Аңтартуларында» (Фоций айтқандай) Гелленді Девкалионның ұлы деп есептейді (кейбіреулер Зевстің ұлы дейді), және Дорус, Ксют, Эолус әкесі. Ал Пиндар туралы бір ғалым Девкалионды Гелленнің бауыры (әке емес) деп, екеуін де Прометейдің ұлдары деп санайды. Витрувий (б.з.д. 80–70 ж. – б.з.д. 15 ж. соңында) «Сәулет туралы» еңбегінде Дорусты «нимфа Фтия» арқылы Гелленнің ұлы деп атайды, ал Галикарнас Дионисий (б.з.д. 60 ж. – б.з.д. 7 ж. соңында) Амфиктионды Гелленнің ұлы деп есептеген (әдетте Гелленнің бауыры). Гигин (б.з.д. 64 ж. – б.з. 17 ж.) «Аңыздарда» Гелленді Пиррадан туған Зевстің ұлы деп атайды, кейін ол Посейдонның ұлдарының қатарында саналады, онда оны Антиопаның ұлы (әдетте Гелленнің ұрпағы болып табылатын Эолустың ұлы) және Бойоттың ағасы деп атайды. Мифограф Аполлодордың (б.з.б. I немесе II ғасыр) айтуынша, Гелленнің ата-анасы – Девкалион мен Пирра, ал бауырлары Амфиктион мен Протогения, немесе «кейбіреулердің» айтуынша, оның ата-анасы – Зевс пен Пирра. Аполлодор, каталогқа және басқа да деректерге ұқсас, оны Дорус, Ксют және Эолус әкесі деп атайды; бірақ, олардың анасы ретінде нимфа Орсейсті (Отрейстің орнына) көрсетеді. Византиялық жылнамашы Джон Малала (шамамен 491 – 578 ж.) Гелленнің «Пикус Зевстің» ұлы және Девкалионның әкесі (онының ұлы емес) болғанын айтады. Византиялық Стефан (6 ғасырдың басында) тарихшы Архинустың Гелленді «Неон» әкесі, ал ол «Дот» әкесі деп есептегенін, соңғысының аты Фессалиядағы Дотиумға берілгенін айтады.

The Catalogue of Women (sixth century BC?) is a fragmentary poem attributed to Hesiod; the work is structured around a large genealogy of mortals, Hellen's family being described in Book 1 of the poem. According to a scholion on Apollonius of Rhodes' Argonautica, Hellen, in the poem, is called the son of Pyrrha, by either Deucalion, or alternatively, by Prometheus (who is called the father of Deucalion in the same passage). The latter parentage, however, it seems was not a part of the Catalogue, but rather a mistake on the part of the scholion. A scholion on the Odyssey similarly calls Hellen a son of Deucalion and Pyrrha, giving his siblings as Amphictyon, Protogeneia, and Melanthea (Melantho). The scholion, however, also states that "some say that Hellen was the son of Zeus by birth but was said to be the son of Deucalion", leading M. L. West to consider Hellen's real father in the Catalogue to in fact be Zeus, and Deucalion only, in West's words, his "nominal father". Plutarch, in his Moralia, quotes a passage from the Catalogue in which Hellen is the father of three sons, Dorus, Xuthus, and Aeolus. He does not, however, give the source of the passage; it is instead the Byzantine poet John Tzetzes who attributes it to the Catalogue. Though no mother is specified in the passage, West suggests that she was one "Othryis", the nymph of Mount Othrys, based upon the mothers given by Apollodorus and a scholion on Plato's Symposium (see below). A scholion on Thucydides' History of the Peloponnesian War attributes to Hecataeus (c. 550 BC – c. 476 BC) a very different genealogy of Hellen, in which he is not the son of Deucalion but rather the grandson, being the son of one "Pronous", himself the son of Deucalion, alongside "Orestheus" and "Marathonius". According to a scholion on Plato's Symposium citing Hellanicus (fl. late fifth century BC), Hellen "was born to Deukalion and Pyrrha, or according to some, to Zeus and Pyrrha", and was the father, by "Othreis", of Dorus, Xuthus, Aeolus, and in addition a daughter, named Xenopatra. Conon (before 444 BC – after 394 BC), in his Narrations (as recounted by Photius) similarly considers Hellen the son of Deucalion (though "some" says is the son of Zeus), and the father of Dorus, Xuthus, Aeolus. A scholion on Pindar, in contrast, makes Deucalion the brother of Hellen (rather than the father), and them both sons of Prometheus. Vitruvius (c. 80–70 BC – after c. 15 BC), in his De Architectura, calls Dorus the son of Hellen by the "nymph Phthia", while Dionysius of Halicarnassus (c. 60 BC – after 7 BC) apparently considered Amphictyon to be Hellen's son (usually Hellen's brother). Hyginus (c. 64 BC – AD 17), in his Fabulae, at one point calls Hellen the son of Zeus by Pyrrha, while later, he is listed among the sons of Poseidon, where he is called his son by Antiope (the son of Aeolus, who is usually Hellen's descendant), and the brother of Boeotus. According to the mythographer Apollodorus (first or second century AD), Hellen's parents are Deucalion and Pyrrha, and his siblings Amphictyon and Protogeneia, or according to "some", his parents are Zeus and Pyrrha. Apollodorus, similarly to the Catalogue and other sources, calls him the father of Dorus, Xuthus and Aeolus; however, he specifies the nymph Orseis (rather than Othreis) as their mother. According to the Byzantine chronicler John Malalas (c. 491 – 578), Hellen was the son of "Picus Zeus", and the father (rather than son) of Deucalion. According to Stephanus of Byzantium (fl. 6th century AD), the historian Archinus had Hellen as the father of one "Neonus", father of "Dotus", the latter of which gave his name to Dotium in Thessaly.

Геллендердің ата-бабасы және епонимі

Елена тессалиялық болған. Гомер "Илиаданың" кемелер тізімі деп аталатын бөлігінде Ахилл басқарған Фтиядағы кішкентай тайпа ретінде эллиндерді (Ἕλληνες) есімімен атаған. Сондай-ақ, Родос Аполлонийіне жазылған түсіндірмеде Геккатей мен "Гесиод" Девкалионның ұрпақтарын тессалиялықтар деп санаған. Фукидидтің сөзіне қарағанда, Ахея Фтиотис, Еленаның туған жері, эллиндердің отаны болған; ол Еленадан бұрын "Геллас" (Ἑλλάς) деген ат болмаған, оның орнына түрлі тайпалар әртүрлі аттармен, әсіресе "пеласктер" деп аталған дейді. Тек Елена мен оның ұлдары "Пфтиотисте" күшті болған соң ғана олар соғыста түрлі қалалармен одақтасып, осы қалалар біртіндеп Еленамен және оның ұлдарымен байланысы арқылы "елендер" деп аталды, бірақ бұл атаудың барлығына қолданылуына көп уақыт кетті.

Меланипп Уайз

Негізінен генеалогиялық маңызы болғанымен, Елена Еврипидтің жоғалған «Меланиппе дана» пьесасында (шамамен б.з.д. 420 ж.) қысқаша айтылады. Пьесада Эолдың қызы (осылайша Еленаның немересі) Меланиппе, Посейдоннан Эол мен Беот есімді егіздердің анасы болады. Олар сиыр сарайына қойылады, бұл Эолды оларды «сиырдың табиғи емес балалары» деп ойлауға әкеледі, ал Елена Эолды егіздерді өртеуге көндіреді. Бұл оқиға б.з.д. 4 ғасырдың соңына жататын Апулиялық волют кратерінде бейнеленген, онда малшы Еленаға Меланиппе, Эол және Эолдың ұлы Кретейдің куәгерлігімен егіздерді көрсетеді.