Стратегиялық топтар: салалық талдау және бәсекелестік динамикасы

Кіріспе

Стратегиялық топ – стратегиялық басқаруда қолданылатын түсінік, ол бір саланың ішіндегі ұқсас бизнес-модельдері немесе стратегиялардың ұқсас комбинациялары бар компанияларды біріктіреді. Мысалы, қоғамдық тамақтану индустриясын дайындық уақыты, баға және ұсынылым сияқты факторларға негізделген, жылдам қызмет көрсету және жоғары деңгейдегі қызмет көрсету сияқты бірнеше стратегиялық топтарға бөлуге болады. Саладағы топтардың саны және құрамы топтарды анықтау үшін қолданылатын өлшемдерге байланысты. Стратегиялық басқару профессоры мен консультанттары тікелей бәсекелестерді (ұқсас стратегиялары немесе бизнес-модельдері бар) жанама бәсекелестерден ажырату үшін саланың ең маңызды екі өлшемі бойынша фирмаларды орналастыру үшін екі өлшемді торды жиі пайдаланады. Стратегия – ұйымның ұзақ мерзімді бағыты мен ауқымы, ол ұйымға артықшылықтарға қол жеткізуге мүмкіндік береді, ал бизнес-модель – фирманың қалай кіріс табуы немесе ақша табуы туралы мәліметтерді көрсетеді. Хант (1972) өнеркәсіптік концентрация коэффициенттері көрсеткеннен гөрі бәсекелестік күштірек екенін анықтағаннан кейін, тұтыну тауарларын өндіру өнеркәсібін талдау кезінде «стратегиялық топ» терминін енгізді. Ол мұны саланың ішіндегі әртүрлі өлшемдер бойынша бәсекелесетін топтардың болуымен байланыстырды, бұл ашық келісімге келуді қиындатады. Бұл асимметриялық стратегиялық топтар индустрияда инновациялардың жылдамдауына, бағалардың төмендеуіне, сапаның артуына және дәстүрлі экономикалық модельдер болжағаннан төмен рентабельділікке әкелді. Майкл Портер (1980) бұл тұжырымдаманы дамытып, оны өзінің стратегиялық талдау жүйесіне енгізді. Ол стратегиялық топтарды «қозғалыс кедергілері» деп атады. Бұл кедергілер салаға кіру кедергілеріне ұқсас, бірақ олар сала ішіндегі топтарға қатысты. Осы кедергілердің арқасында компания бір немесе басқа стратегиялық топқа тартылуы мүмкін. Стратегиялық топтарды Портердің жалпы стратегияларымен шатастыруға болмайды, себебі олар ішкі стратегиялар болып табылады және саладағы стратегиялық стильдердің әртүрлілігін көрсете алмайды. Алғашқыда фирмалардың бәсекеге қабілеттілігі мен өнімділігіндегі салалық айырмашылықтарды талдау негізінен екіншілік қаржылық және есептік деректерді пайдалануға негізделген. Алайда, стратегиялық топтарды танымдық тұрғыдан зерттеу соңғы жылдары маңыздылыққа ие болды (Hodgkinson 1997).

A strategic group is a concept used in strategic management that groups companies within an industry that have similar business models or similar combinations of strategies. For example, the restaurant industry can be divided into several strategic groups including fast food and fine dining based on variables such as preparation time, pricing, and presentation. The number of groups within an industry and their composition depends on the dimensions used to define the groups. Strategic management professors and consultants often make use of a two dimensional grid to position firms along an industry's two most important dimensions in order to distinguish direct rivals (those with similar strategies or business models) from indirect rivals. Strategy is the direction and scope of an organization over the long term which achieves advantages for the organization while business model refers to how the firm will generate revenues or make money. Hunt (1972) coined the term strategic group while conducting an analysis of the appliance industry after he discovered a higher degree of competitive rivalry than suggested by industry concentration ratios. He attributed this to the existence of subgroups within the industry that competed along different dimensions making tacit collusion more difficult. These asymmetrical strategic groups caused the industry to have more rapid innovation, lower prices, higher quality and lower profitability than traditional economic models would predict. Michael Porter (1980) developed the concept and applied it within his overall system of strategic analysis. He explained strategic groups in terms of what he called "mobility barriers". These are similar to the entry barriers that exist in industries, except they apply to groups within an industry. Because of these mobility barriers a company can get drawn into one strategic group or another. Strategic groups are not to be confused with Porter's generic strategies which are internal strategies and do not reflect the diversity of strategic styles within an industry. Originally, the analysis of intra industry variations in the competitive behaviour and performance of firms was based primarily on the use of secondary financial and accounting data. The study of strategic groups from a cognitive perspective, however, has gained prominence during the past years (Hodgkinson 1997).