Шап-суи және гонгконг әрекет фильмдерінің тарихы

Кіріспе

Chopsocky (немесе chop socky) сөзі chop suey сөзімен ойнау арқылы жасалған, «chop» (каратэде қолдың жиегімен соққы беруге қатысты) және «sock» (ұстау сияқты) сөздерін біріктіреді. Chopsocky фильмдері көбінесе асыра бағаланған сюжеттермен, жоғары деңгейдегі арнайы эффектілермен (әсіресе, нақты төбелес сахналарында шамадан тыс және кейде ерекше дыбыс эффектілерімен) және шектен тыс зорлық-зомбылықпен ерекшеленеді. Бұл жанр нашар дубляжбен де танымал. «Chopsocky» термині көбінесе бұқаралық ақпарат құралдарында жекпе-жек өнері туралы фильмдерді атау үшін қолданылса да, бұл сөз сыни көзқарас білдіруі мүмкін. Сонымен қатар, бұл термин Азия, әсіресе Гонконгта түсірілген жекпе-жек өнері фильмдерін жалпылама атау үшін де қолданылады, бірақ міндетті түрде теріс мағына бермейді. Variety журналы «chopsocky» терминін жай ғана жекпе-жек өнері туралы фильм деп анықтаған.

Кунг-фу маниясы (1970-1980 жылдар)

Гонконгтың экшн киносының халықаралық әсері бастапқыда жекпе-жек өнері фильмдері түрінде болды, әсіресе 1970-ші жылдардағы кунг-фу фильмдері және ең алдымен Брюс Лидің фильмдері. Оның Гонконгтағы жекпе-жек өнерінің стилін Батысқа таныстыруға жасаған алғашқы әрекеттері американдық телешоулар арқылы жүзеге асты, мысалы, "The Green Hornet" (1966 жылы дебют) және "Kung Fu" (1972 жылы дебют). "Кунг-фу қызығы" 1973 жылдың басында Гонконгтың жекпе-жек өнері фильмдерінің бұрын-соңды болмаған шетелдегі кассалық табысымен басталды. Индонезияда туған актер Ло Лидің басты рөлде ойнаған "Король Боксер" ("Бес саусақтың өлімі") американдық кассада ең жоғары орын алған алғашқы Гонконг фильмі болды, бұл Брюс Лидің "Биг Босс" ("Фурияның құлақтары") фильмінің американдық кассада табысқа ие болуына жол ашты. 1973 жылдың мамыр айында Гонконгтың экшн киносы АҚШ кассалық тарихындағы біріншілікке шықты, үш шетелдік фильм бірден алғашқы үш орынды иеленді: "Фурияның құлақтары", "Lady Whirlwind" ("Deep Thrust") және "Бес саусақтың өлімі". Ли өзінің табысын келесі айда АҚШ кассасында бірінші орын алған "Қарсылық құты" ("The Chinese Connection") фильмімен жалғастырды, сондай-ақ бұл фильм ақ жұмысшы табының арасында да танымал болды. Кунг-фу фильмдері Азия, Еуропа және үшінші әлем елдерінде де әлемдік табысқа ие болды. Куан Хсинг Чен мен Бенг Хуат Чуа Гонконг фильмдеріндегі "Аждаһаға кіру" сияқты жекпе-жек көріністерінің "жақсылық пен жамандық арасындағы элементарлық оқиғаны тамашалықпен көрсету" әдісіне әсер еткенін айтты. Жапонияда "Fist of the North Star" (1983–1988) және "Dragon Ball" (1984–1995) манга және аниме франшизалары Гонконгтың жекпе-жек өнері фильмдеріне, әсіресе 1970-ші жылдардағы Брюс Лидің "Аждаһаға кіру" және Джеки Чанның "Мас шебер" (1978) сияқты кунг-фу фильмдеріне әсер етті. Өз кезегінде, "Солтүстік жұлдызының тұмсығы" және әсіресе "Аждаһа добы" 1980-жылдардан бастап танымал "Шонен" манга және аниме трендтерін қалыптастырды. Үндістанда да Гонконгтың жекпе-жек өнері фильмдері хинди масала фильмдеріне әсер етті. Үндістанда Брюс Ли фильмдерінің ("Аждаһаға кіру" сияқты) табысынан кейін, "Дивар" (1975) және кейінгі хинди фильмдері 1970-ші жылдардағы Гонконгтың жекпе-жек өнері фильмдерінен шабыттанған жекпе-жек көріністерін 1990 жылға дейін пайдаланды. Хинди киносының экшн-көріністері Голливудқа қарағанда Гонконгқа ұқсас болды, акробатика мен трюктерге баса назар аударылды және кунг-фу (индиялықтардың түсінігінде) үнділік жекпе-жек өнерлерімен, мысалы, пехлванимен біріктірілді. Гонконгтың "Аждаһаға кіру" сияқты жекпе-жек фильмдері жекпе-жек ойындарының негізін қалады. "Street Fighter" видео ойынының франшизасы (1987 жылы дебют) "Аждаһаға кіру" фильмінен шабыттанды, ойын халықаралық жекпе-жек турниріне негізделген, ал әрбір кейіпкердің этникалық, ұлттық және жекпе-жек стилі ерекше болды. "Street Fighter" кейіннен шыққан барлық жекпе-жек ойындары үшін үлгі болды. Бастапқы "Кунг-фу шебері" (1984) ойыны Брюс Лидің "Өлім ойыны" (1972) және Джеки Чанның "Тамақ үстіндегі доңғалақтар" (1984) фильмдеріне негізделген. Брюс Ли фильмдерінің табысы оның Джит Куне До жүйесі арқылы Батыста аралас жекпе-жек өнерінің (MMA) тұжырымдамасын танымал етуге көмектесті. 2004 жылы Ultimate Fighting Championship (UFC) негізін қалаушы Дана Уайт Лиді "аралас жекпе-жек өнерінің әкесі" деп атады. Паркурға Гонконгтың экшн фильмдеріндегі Джеки Чанның акробатикалық трюктері, сондай-ақ Брюс Лидің философиясы да әсер етті.

Hong Kong action cinema's international impact initially came in the form of martial arts films, especially 1970s kung fu films and most notably those of Bruce Lee. His earliest attempts at introducing his brand of Hong Kong martial arts cinema to the West came in the form of American television shows, such as The Green Hornet (1966 debut) and Kung Fu (1972 debut). The "kung fu craze" began in early 1973, with the unprecedented overseas box office success of Hong Kong martial arts films. King Boxer (Five Fingers of Death) starring Indonesian born actor Lo Lieh was the first Hong Kong film to top the US box office, paving the way for Bruce Lee's breakthrough with The Big Boss (Fists of Fury) topping the US box office. In May 1973, Hong Kong action cinema made US box office history, with three foreign films holding the top three spots for the first time: Fists of Fury, Lady Whirlwind (Deep Thrust), and Five Fingers of Death. Lee continued his success with Fist of Fury (The Chinese Connection), which also topped the US box office the following month. and then among white working class Americans. Kung fu films also became a global success, across Asia, Europe and the third world. Kuan Hsing Chen and Beng Huat Chua cited fight scenes in Hong Kong films such as Enter the Dragon as being influential for the way they pitched "an elemental story of good against evil in such a spectacle saturated way". In Japan, the manga and anime franchises Fist of the North Star (1983–1988) and Dragon Ball (1984–1995) were influenced by Hong Kong martial arts films, particularly 1970s kung fu films such as Bruce Lee's Enter the Dragon and Jackie Chan's Drunken Master (1978). In turn, Fist of the North Star and especially Dragon Ball are credited with setting the trends for popular shōnen manga and anime from the 1980s onwards. Similarly in India, Hong Kong martial arts films had an influence on Hindi masala films. After the success of Bruce Lee films (such as Enter the Dragon) in India, Deewaar (1975) and later Hindi films incorporated fight scenes inspired by 1970s Hong Kong martial arts films up until the 1990s. Hindi cinema action scenes emulated Hong Kong rather than Hollywood, emphasising acrobatics and stunts and combining kung fu (as perceived by Indians) with Indian martial arts such as pehlwani. Hong Kong martial arts films such as Enter the Dragon were the foundation for fighting games. The Street Fighter video game franchise (1987 debut) was inspired by Enter the Dragon, with the gameplay centered around an international fighting tournament, and each character having a unique combination of ethnicity, nationality and fighting style. Street Fighter went on to set the template for all fighting games that followed. The early beat 'em up game Kung Fu Master (1984) was also based on Bruce Lee's Game of Death (1972) and Jackie Chan's Wheels on Meals (1984). The success of Bruce Lee's films helped popularize the concept of mixed martial arts (MMA) in the West via his Jeet Kune Do system. In 2004, Ultimate Fighting Championship (UFC) founder Dana White called Lee the "father of mixed martial arts". Parkour was also influenced by the acrobatic antics of Jackie Chan in his Hong Kong action films, as well as the philosophy of Bruce Lee.