Кіріспе
Жаңа Зеландия халықаралық әуе компаниясы, 1940–1965
Tasman Empire Airways Limited (1940–1965), көбінесе TEAL деп танылатын, Air New Zealand-тың бұрынғы атауы. TEAL Тасман теңізіндегі әуе қызметтері жөніндегі үкіметаралық келісім (Тасман теңізі келісімі деп те аталады) арқылы құрылды, бұл келісім 1940 жылдың 10 сәуірінде Лондонда Ұлыбритания, Австралия және Жаңа Зеландия үкіметтері қол қойған. TEAL алғаш рет 1940 жылдың 26 сәуірінде Веллингтонда жауапкершілігі шектеулі компания ретінде тіркелді. Компанияның бастапқы мақсаты Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Тасман теңізі арқылы Австралия мен Жаңа Зеландия арасында пошта, жолаушылар және жүк тасымалдау болды. Келісім Германиямен соғыс аяқталғаннан кейін үш ай ішінде күшін жою жоспарланған, бірақ ол 1949 жылы ұзартылып, 1954 жылдың 31 наурызында аяқталды, содан кейін бақылау мен меншік құқығы қалыпты коммерциялық шарттарға өтті. Компания акцияларының бастапқы үлесі Жаңа Зеландия үкіметіне (20%), Union Airways-ге (19%), BOAC-қа (38%) және Qantas-қа (23%) тиесілі болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін акциялар Жаңа Зеландия мен Австралия үкіметтеріне тең үлеспен өтті. Төрт Short Sandringham және Short Solent ұшақтары, сондай-ақ зерттеу рейстері үшін бұрынғы Жаңа Зеландия Корольдік Әуе күштеріне тиесілі Consolidated PBY Catalina ұшағы сатып алынды.
Окленд - Сидней
1940 жылғы 30 сәуірде Оклендтің Механика шығанағы әуежайы мен Сиднейдің Роуз-Бей су әуежайы арасындағы алғашқы Тасман қызметін оның екі Short S.30 ұшақ қайығының бірі – «Аотеароа» атты ұшақ жүзеге асырды. Сиднейде Qantas/BOAC Empire Air Route немесе Англияға Empire Air Mail Scheme арқылы байланыс болды, бұл Жаңа Зеландия мен Англия арасында тұрақты әуе қызметінің алғаш рет құрылғанын білдірді. Алайда, бұл қызмет алты аптадан аспады, себебі 1940 жылғы маусымда Италия Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін Жерорта теңізі арқылы ұшу мүмкін болмай қалды. Оңтүстік Африканың Сидней мен Дурбан қалалары арасындағы (Сингапур, Калькутта және Каир арқылы) Horseshoe маршруты мәселені шешті. Алғашқы төрт айда Окленд пен Сидней арасында апта сайын бір рет қайта рейстер жүзеге асырылды. Кейін бұл қызмет екі апта сайын үш рет дейін ұлғайтылды, Оклендтен Сан-Францискоға Pan Am рейстерімен байланыс жасалды (Pan Am Австралияға ұшпады). 1941 жылғы желтоқсанда Жапония соғысқа кірген кезде Сан-Францискомен байланыс тоқтатылды. Бірінші жылғы жылдық есепте 130 транс-Тасман рейсі аяқталғаны, 1461 жолаушы тасымалданғаны және салық пен дивидендтерден бұрын 31 479 NZ£ пайда табылғаны көрсетілді. 1944 жылға қарай транс-Тасман рейстерінің саны аптасына үш рет қайта рейске дейін артты.
Крайстчерч - Мельбурн
1950 жылы 20 желтоқсанда TEAL компаниясымен жалданып алынған Британдық Ұлттар Достастығының Тынық мұхиты әуе жолы компаниясының Дуглас DC-6 ұшағы 39-41 жолаушыны жаңа ғана ашылған Крайстчерч әуежайынан Мельбурнге тікелей рейске шығарды. Бұл, Оңтүстік Аралды халықаралық әуе байланысынан оқшауланудан құтқаратын TEAL әуе қызметінің тұрақты маршрутына айналды. DC-6, RMA Resolution сағат 10:10-да Мельбурнге ұшып кетті және 6 сағат 35 минуттан кейін жетті.
Крайстчерч - Сидней
1954 жылдан бастап, жаңадан алынған Дуглас DC-6 ұшақтары Крайстчерч – Сидней және Окленд – Сидней бағыттарындағы жаңа рейстерге қосылды; TEAL енді Крайстчерч – Мельбурн және Окленд – Мельбурн бағыттарындағы рейстерді өзі жүзеге асыра бастады.
Окленд Брисбен
1959 жылы Окленд пен Брисбен қалалары арасында рейстер басталды.
Крайстчерч Брисбен
1959 жылы Крайстчерч пен Брисбен қалалары арасында рейстер басталды.
Коралл жолы
Жаңа Зеландияның Ұлттық әуе компаниясы Дуглас DC-3 ұшақтарымен Тынық мұхит аралдарына, Оклендтен Надиге (Фиджи), Фалеолоға (Самоа), Айтутакиге және Раротонгаға (Кук аралдары) ұшуды бастады. Кейіннен бұл бағыттарды ТИАЛ иеленді, ол Таитиге ұшуды қалады, бірақ Папетеде әуежай болмағандықтан, ұшу қайығы қажет еді. 1951 жылы ТИАЛ экс-Жаңа Зеландия Корольдік Әуе Күштерінің Catalina ZK AMP ұшағымен барлау рейсін аяқтағаннан кейін, ТИАЛ 1951 жылдың 27 желтоқсанында Оклендтен Папетеге (Таити) Сувадағы Лаукала шығанағы (Фиджи), Апиадағы Сатапуала және Кук аралдарындағы Айтутакидегі Акайамай арқылы «Коралл жолы» бағытын ашты, бұл бағытқа Аукленд пен Сидней арасында ұзақ жылдар бойы қолданылған Short Solent ұшу қайықтары пайдаланылды. Самоада ұшақ теңізге қонды, ал Фред Фейрман басқаратын шағын моторлы қайық жолаушыларды жағаға жеткізді. Олар құрлыққа шығып, кішкентай сарайда кедендік рәсімдерден өтті. Фалеоло әуежайы әлі де шөптес алаң болды. ТИАЛ қызметкерлері арасында өткізілген сайыстан бұл бағытқа «Коралл жолы» деген ат берілді. Жеңімпаз атауды бас стюард Эрик Муллан ұсынды, ол аралдардың сұлулығынан (коралл) және аралдарға келген қонақтарды әнмен (хор) қарсы алудан шабыттанды.
Норфолк аралы қызметі
1955 жылдың қыркүйек айының басында Жаңа Зеландияның Ұлттық әуе компаниясы Норфолк аралына әуе поштасы, жолаушылар және жүк тасымалдау қызметін тоқтатты. TEAL компаниясы қараша айында Оклендтен төрт қозғалтқышты Douglas DC-6 Skymaster ұшақтарымен тұрақты әуе қызметін қайта жаңартты. TEAL қызметі бастапқыда апта сайын, кейіннен екі апта сайын жүзеге асырылды.
Қысқа S.30 Empire класының ұшу қайығы
Алғашқы рейстерді Short S.30 Empire Class ұшақтары жүзеге асырды. TEAL 1939 және 1947 жылдар аралығында осы үлгінің екеуін пайдаланды. Оларға маори тілінде рухани есімдер берілді: Аотеароа (ұзын ақ бұлттар елі) – ZK AMA, сериялық нөмірі S886, және Аваруа (екі өзен) – ZK AMC, сериялық нөмірі S994. TEAL тапсырыс берген S.30 сериялы S885 Солтүстік Атлантикадағы соғысқа жұмылдырылып, кейіннен қирады. Қазіргі заманғы ұшу қайығының ішкі кеңістігі Жаңа Зеландияда туған британдық сәулетші Брайан О'Рорк тарапынан жобаланды, бұл 1935 жылы Ориент Бу Навигациялық компаниясының RMS Orion лайнері үшін жасаған ішкі дизайнының сәттілігінен кейін болды. Imperial Airways компаниясы О'Роркенің жаңа әуе кемелері мен ұшу қайықтарының ішкі дизайнымен айналысуына, жоспарлауға және егжей-тегжейлі жұмыстарға шақырды.
Қысқа S.25 Sandringham Mk IV Tasman класының ұшу қайығы
1946 жылы TEAL төрт Short S.25 Sandringham IV "Tasman Class" ұшақ қайығын сатып алды. Олар Short Sunderland ұшағының жолаушылар тасымалына толықтай бейімделген нұсқасы болды. Ұшақтарды құрлыққа көшіру мүмкіндігі қарастырылды, бірақ Ұлыбритания үкіметі Avro Tudor және Handley Page Hermes сияқты жаңа үлгілерді сатып алуға тиімді шарттар ұсынғандықтан, үкімет бұл шешімді кейінге шегерді. Sandringham ұшақтарына ZK AMB (сериялық нөмірі ML761 – Tasman), AMD (сериялық нөмірі NJ255 – Australia), AME (сериялық нөмірі NJ179 – New Zealand) және AMH (сериялық нөмірі JM715 – Auckland) деген жалпы атаулар берілді. Дегенмен, олар қиын Тасман теңізінен өтуге қолайсыз болды. 1948 жылы қозғалтқышты салқындату мәселесіне байланысты алты айға жұмысы тоқтатылды және Short Solent ұшағының арнайы жасалған, жақсырақ нұсқасы қолжетімді болған 1949 жылдың соңында пайдаланудан алынып тасталды.
Boeing PB2B-1 Catalina консолидацияланған
TEAL 1947-1949 жылдары оқу және зерттеу жұмыстары үшін RNZAF-тан уақытша алынған екі Boeing құрастырған Consolidated PB2B 1 Catalina ұшағын пайдаланды. Олар азаматтық авиация тізімінде ZK AMI және ZK AMP Maroro (Ұшқыш балық – TEAL эмблемасы) болып тіркелді. ZK AMI есімді ешқашан қойылған жоқ.
Қысқа S.45 Solent Mk IV ұшу қайығы
Short S.25 Sandringham IV, Short S.45 Solent IV ұшағымен алмастырылды, оның ішінде TEAL төрт ұшақ – ZK AML Aotearoa II, AMM Ararangi, AMN Awatere және AMO Aranui сатып алды. TEAL басшылығы Sandringham операциясының сәтсіз аяқталуынан кейін құрлықтағы операцияларға көшуді үміттенеді. Алғашқы жоспар бойынша, Дуглас DC-4 ұшақтары Оклендтің Whenuapai бірлескен әуежайынан басқа халықаралық операторлармен бірге пайдаланылуы тиіс болған. Алайда, «Британдық тауарларды қолдау» саясаты және британдық авиация индустриясын қайта жаңғыртуға қолдау көрсету, әуе компаниясын ұшатын қайықтарды пайдалануды жалғастыруға мәжбүр етті. Сонымен қатар, Saunders Roe Princess үлкен ұшағын субсидияланған сынақ режімінде ұшыру және алты реактивті қозғалтқышпен жабдықталған Saunders Roe Duchess ұшатын қайығын жасау ұсыныстары да қарастырылды, бұл көліктің бұрыннан қалыптасқан түріне реактивті жылдамдық қосу мақсатында жасалған. Жаңа Зеландия үкіметінің «Solent әуе компаниясының суға негізделген соңғы ұшағы болады» деген уәдесі, Жаңа Зеландияда болашақта ұшатын қайықтарды дамыту туралы барлық ойларды тоқтатты. Solent ұшақтары 1949 жылы жеткізілді, олардың бірі 5 сағат 37 минутта Тасман теңізін кесіп өтудің жаңа рекордын орнатты. Бір ерекшелік болмаса, Solent ұшақтары 1954 жылы Douglas DC-6 құрлықтағы ұшақтары енгізілгеннен кейін қызметтен алынды. ZK AMO Aranui деп аталатын ұшақ, 1960 жылға дейін Фиджидегі Suva қаласынан «Кораллы маршрут» бойынша рейстерді орындауын жалғастырды. TEAL Фиджидегі Nadi қаласына құрлықтағы ұшақтармен Hibiscus қызметін енгізді.
Қысқа S.45 Solent Mk III ұшу қайығы
1951 жылы TEAL компаниясы өсіп келе жатқан жолаушылар ағынының қысымын азайту және Эванс шығанағынан басталатын Веллингтон негізді Tasman қызметіне көмектесу мақсатында BOAC-тан қосымша Solent ұшатын қайығын сатып алды. ZK AMQ Aparima 1957 жылға дейін TEAL қызметінде жұмыс істеді, ал Фиджидегі Сува қаласындағы ZK AMO Aranui ұшағының резервтік нұсқасы ретінде Корал бағытында пайдаланылды.
Дуглас DC-6
Дуглас DC-6 ұшағы 1954 жылдан 1961 жылға дейін TEAL компаниясымен пайдаланылды. Үшеуі British Commonwealth Pacific Airlines (BCPA) компаниясы тарағаннан кейін TEAL-ға берілді. ZK BGA Aotearoa III, BGB Arawhata және BGC Arahia тіркеу белгілерімен қайта тіркелді. Олар ұйқы орындары және ұзақ қашықтыққа арналған жанармай бактерілерімен жабдықталған "қысқа корпусты" модельдер болды. 1954 жылдың мамыр айында ұшақтар ұшу қайықтары қызметін алмастыра бастады. Бұл TEAL-дың Окленд халықаралық әуежайы операцияларын Механикс-Бейден ортақ Вэнуапай әуе күштері мен азаматтық терминалына көшіруді білдірді, және ол 1965 жылға дейін сонда қалды. 1956 жылдың қыркүйегінде Дуглас DC-6 ұшақтарының барлық қанаттарын қайта жабуға бұйрық берді. Жұмыс Cathay Pacific компаниясының Гонконгтағы инженерлік базасында аяқталды, бұл жүк көтергіштігін 2000 фунтқа арттыруға мүмкіндік берді. Бұл ұшақ TEAL-ға Фиджидегі Нади қаласына және одан тікелей Таитиге рейстер жасауға мүмкіндік берді. Сондай-ақ, ол Мельбурнге ұшақпен қатынауды ашты, 1956 жылғы Олимпиада ойындары мен Брисбенде жолаушыларды тасымалдауға көмектесті. Бұрын Крайстчерчтен TEAL атынан жұмыс істеген Trans Australian Airlines DC-4 ұшағының жалға алуы да тоқтатылды. Веллингтонның жаңадан салынған Ронготай әуежайы 1959 жылы қайта ашылғаннан кейін алғашқы DC-6 рейсін қабылдады, соның арқасында Эванс-Бейден транс-Тасман ұшу қайықтарының қызметі тоқтатылды. 1960 жылы Lockheed L-188 Electra ұшағымен алмастырылуы жоспарланған DC-6, Electra ұшақтарының техникалық мәселелеріне байланысты 1961 жылға дейін пайдалануда болды. Олар 1970 жылға дейін әскер тасымалына пайдаланылған Жаңа Зеландия Корольдік әуе күштеріне тапсырылды.
Локхид L-188C Electra
TEAL компаниясы пайдаланған соңғы жаңа типтегі ұшақ Lockheed L.188 Electra болды. Осы типтегі бес ұшақ 1959 және 1972 жылдар аралығында пайдаланылды, осы кезде TEAL өзінің атын Air New Zealand деп өзгертті. Әуе компаниясы Comet 4 үлгісіндегі реактивті ұшақтарды енгізуді жоспарлаған, бірақ австралиялық акционерлер Lockheed L188 Electra ұшағын талап етіп, Qantas, Trans Australian Airlines, Ansett ANA және Гонконгтағы Cathay Pacific компаниялары осы типті тапсырыс бергенін мәлімдеді. Бұл, барлық әуе компаниялары Electra ұшағының бірдей запчастьтарын пайдалануына мүмкіндік беретін болғандықтан, операциялық шығындарды төмендетуге септігін тигізер еді. Алғашқы үш ұшақ Aotearoa IV (ZK TEA), Atarau (ZK TEB) және Akaroa (ZK TEC) деп аталды. 1959 жылдың қыркүйек айының соңында, жеткізілім алдында АҚШ-та осы жаңа ұшақтармен бірнеше қайғылы оқиғалар болды. Пропеллердің дірілі салдарынан қанаттың қозғалтқышпен байланысқан бөлігі әлсірегені анықталды. Федералдық авиациялық басқарма 1961 жылы жөндеу жұмыстары аяқталғанға дейін осы типтегі ұшақтардың жылдамдығын төмендетуге бұйрық берді. 1965 жылы ZK TEC (төменде қараңыз) ұшағының орнына Qantas компаниясынан төртінші ұшақ сатып алынды, ол ZK CLX тіркелгі нөмірімен тіркелді, бірақ бұрынғы ұшақтың Akaroa деген атын сақтап қалды. Осы кезде TEAL компаниясы Air New Zealand деп аталды. Бесінші ұшақ 1970 жылы Qantas компаниясынан бір жылға жалға алынып, Австралияға бірлескен билет сату бағдарламасын іске асыру үшін пайдаланылды, ұшақтың құйрық бөлігінде Qantas логотипі орналастырылды. Бұл ұшақ TEAL компаниясына бұрын берілген ZK TED тіркелгі нөмірін алды, бірақ есім қойылған жоқ. Қалған Electra ұшақтары 1972 жылы АҚШ компанияларына сатылды.
Дуглас DC-8 52 сериясы
1961 жылы Жаңа Зеландия үкіметі TEAL-дың австралиялық үлесін сатып алғаннан кейін, әуе компаниясының басшылығы 1965 жылға таза реактивті ұшақтар сатып алу туралы дереу хабарлады. Бұл Окленд қаласындағы жаңа халықаралық әуежайдың құрылысымен және Крайстчерч әуежайындағы ұшу-қону жолағының ұзартылуымен бірге жүзеге асты. Қызығушылық тудырған ұшақтардың ішінде Qantas компаниясы қолданатын Boeing 707-100 қысқа корпусты нұсқасы, Convair 880, Douglas DC 8 және британдық үкіметті қолдаушы саяси топтардың ықпалымен Vickers VC 10 кірді. BOAC компаниясының артық De Havilland Comet 4 ұшақтарын жалға алу туралы ұсынысы, дереу уақытша реактивтік қызметтерді бастау үшін экономикалық тұрғыдан тиімсіз деп табылғандықтан қабылданбады. Ұсынылған барлық типтерді жан-жақты қарастырғаннан кейін, TEAL басшылығы Жаңа Зеландия үкіметінен үш Douglas DC 8 Series 52 ұзын қашықтыққа арналған реактивтік лайнерлерді сатып алу үшін қаржы сұрады. Өтініш мақұлданды және 1962 жылы 1965 жылдың басында жеткізілімді күте отырып тапсырыс берілді. Ұшақтар толықтай дайын болған кезде TEAL компаниясы 1 сәуірде 1965 жылы әуе компаниясының атауын Air New Zealand деп өзгерткенін жариялады. Бірінші DC 8 осы оқиғаны күтіп, логотиптерді қоспағанда боялды. Ұшақ ешқашан TEAL қызметінде ұшқан емес. Алайда, атау өзгергеннен кейін екі жыл бойы TEAL логотипі жаңа лайнерлердің құйрық бөлігінде пайда болды.
Британдық моторлы қайық компаниясы 37.5' Империяны басқару тендері
Хьюберт Скотт Пейн су ұшақтарымен жолаушыларды тасымалдау үшін жобалаған басқару тендері 1939 жылғы маусымда MV Empire Star кемесімен Оклендке жеткізілді және Механиктер шығанағында орналастырылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Әуе департаментіне берілді.
Британдық моторлы қайық компаниясының 23' көмекші ұшырылуы
Хьюберт Скотт Пейн жобалаған, жалпы мақсаттағы, әсіресе техникалық қызметкерлерді, құрал-жабдықтарды тасымалдау және жеңіл буксировкалау үшін арналған көмекші қайық 1939 жылғы маусымда MV Empire Star кемесімен Оклендке жеткізілді және Механиктер шығанағында орналастырылды. 1941-1960 жылдар аралығында TEAL қызметінде болған ол Окленд, Лаукала шығанағы (Фиджи) және Сатапуала (Самоа) базаларында орналасқан. 1960 жылы Коралды маршруттан ұшақтар алынып тасталғаннан кейін, Самоадағы Tasmanair компаниясы Жаңа Зеландия үкіметімен сатып алынып, Жаңа Зеландияның Литтелтон қаласына тасымалданды, онда сәл модификацияланды және Чатхэм аралдарына жіберілді, ол Te Whanga лагунасындағы RNZAF Sunderland ұшақтарының қызметін қолдады.
Қызмет
Тасман және кейінірек Коралл бағытындағы кемеде тамақтану ерекшеліктерінің бірі болды. Тағамдар кемеде бастапқы құрамдастардан дайындалды. Таңғы және түстен кейінгі шайлар, сондай-ақ ыстық тамақтар да кемеде жасалды. Ұшатын қайықтың екі деңгейіне қол жеткізу үшін лифт-қорап пайдаланылды. Ең алғашқы формалардың әскери сипаты сол дәуірді – соғыстан кейінгі кезеңді бейнеледі. Еркек стюардтардың формасы сенімділік тудырып, ұшқыштар кез келген жағдайды шеше алатындай көрінетін. 1946 жылы TEAL ұшақ экипажына әйелдер тағайындалды. Олардың көпшілігі медбикелер курсын бітірген, бұл кемеде кез келген жағдаймен күресу үшін ең қолайлы жағдай деп есептелді. 1961 жылы хостестер Кристиан Диор есімді дизайнердің жобалаған және El Jay компаниясы жергілікті түрде тіккен формаларында пайда болды.
Локхид Электра L-188 апаты
1965 жылғы 27 наурызда TEAL компаниясының Lockheed Electra L 188 ZK TEC Akaroa ұшағы Whenuapai әуежайында оқу сапар кезінде апатқа ұшырады. Авиакомпания бұл маневрді бұрын да көп рет орындаған: Electra ұшағы дәл 140 түйін жылдамдықпен ұшып келе жатқанда, ұшу-қону жолағының басынан өтіп, жылдамдығын азайтып, тік түсіп, ұшу-қону жолағына қонуға болатын. Бұл ешқашан жолаушылар рейсінде жасалмайтындықтан, процедураның мақсаты әлі де құпия болып табылады. Ұшақта капитан, тексеруші капитан, ұшқыш-инженер, навигатор, авиакомпанияның кадрлық қызметкері және олардың артында тұрған төтенше жағдайлар офицері болды. Акароаның жылдамдығы 140 түйіннен төмен түскенде, ұшақ қатты жерге түсіп, қону шассисі қирады; Акароа қанаттарын, қозғалтқыштарын, құйрық және арқа бөлігін жоғалтып, ұшу-қону жолағынан сығылып, бақылау мұнарасына қарай шөп арасында сырғып кетті. Бір қызығы, екі офицер тұрып қалды, өрт сөндіргіштер іске қосылды және барлығы пилот кабинасының терезелері арқылы эвакуацияланды, бір адам құтқару арқанына қолын күйдірді. TEAL ұшақ қирағаннан кейін қолдарынан келгенін алып, қалдықтарын халық көруге үлкермес бұрын NAC ангарларының артындағы шақырыққа тастады. Апат таңғы сағаттарда болды. Оқу процедурасы TEAL нұсқаулықтарынан дереу жойылды. TEAL 1965 жылғы 1 сәуірде Air New Zealand деп атауын өзгерткеннен кейін Qantas компаниясынан VH ECC Electra ұшағын сатып алды. Ол ZK CLX тіркеу белгісін алды. Апат кезінде ZK TEC ұшағының фюзеляжына Air New Zealand логотипі салынған, атау өзгеруіне дайындық ретінде.