Кіріспе
Мұзды шикізат ретінде пайдаланатын мүсін түрі. Мұз мүсіні – мұзды шикізат ретінде пайдаланылатын мүсін түрі. Мұздан жасалған мүсіндер абстрактілі немесе реалистік болуы мүмкін, сондай-ақ функционалды немесе әсемдік үшін ғана жасалған болуы да мүмкін. Мұз мүсіндері көбінесе олардың қысқа ғұмырына байланысты ерекше немесе сәнді шаралармен байланыстырылады. Мүсіннің қызмет ету мерзімі негізінен қоршаған ортаның температурасына байланысты, сондықтан мүсін бірнеше минуттан бірнеше айға дейін сақталуы мүмкін. Әлем бойынша мұз мүсіндерін жасау жарыстары өткізілетін бірнеше мұз фестивалі бар.
Ice sculpture is a form of sculpture that uses ice as the raw material. Sculptures from ice can be abstract or realistic and can be functional or purely decorative. Ice sculptures are generally associated with special or extravagant events because of their limited lifetime. The lifetime of a sculpture is determined primarily by the temperature of its environment, thus a sculpture can last from mere minutes to possibly months. There are several ice festivals held around the world, hosting competitions of ice sculpture carving.
Шикізат
Мұзды қалыптастыру материалдың өзгеруі мен тұрақсыздығына байланысты бірнеше қиындықтар тудырады. Мұз температураның кең диапазонында өңделеді және мұздың қасиеттері оның және айналадағы температураға байланысты өзгереді. Мүсіндер көбінесе мұз блоктарынан жасалады және осы блоктар мүсіншінің қажеттіліктеріне сай болуы үшін мұқият таңдалуы керек, сондай-ақ қажетсіз қоспалардан таза болуы тиіс. Әдетте, мүсін жасауға арналған мұз таза, таза судан жасалады. Дегенмен, мөлдір мұз судың тазалығына емес, мұздату процесінің нәтижесі болып табылады. Бұлтты мұз көбінесе табиғи мұздаған кезде қоспаларға жабысатын ұсақ ауа молекулаларының түсуінен пайда болады. Механикалық түрде таза мұз әдетте мұздату камерасындағы су айналымын бақылау арқылы мұздату процесін басқару нәтижесінде жасалады. Бұл процестің мақсаты мұздату кезінде қоспаларға жабысқан ауаны жою. Кейбір машиналар мен процестер мұзды баяу мұздатуға және қоспаларды жоюға мүмкіндік береді, сондықтан мұз кесушілер бағалайтын мөлдір мұз блоктарын жасауға болады. Алайда, жасалған барлық блоктар мөлдір мұз емес. Ақ мұз блоктары қарға ұқсайды және кейде олар да өңделеді. Түсті мұз блоктары мұзға бояу қосылып жасалады және оларды да өңдеуге болады. Кейде, мөлдір және түсті мұзды біріктіріп, қажетті эффектіге қол жеткізіледі. Жасанды түрде жасалған мұз блоктарының түрлі өлшемдері бар. Табиғи мұз блоктары мұздаған өзендерден немесе «мұз карьерлерінен» – негізінен мұздаған көлдер мен тоғандардан кез келген өлшемде кесіледі. Үлкен мұз блоктарын ауыр техникамен жылжыту қажет, олар үлкен мұз мүсіндері жасалатын шараларда немесе мұзды қонақүйдің бөлігі ретінде қолданылады.
Техникалар
Қоршаған ортаның температурасы мұзды балқытудың әсерінен сақтану үшін туындыны қаншалықты жылдам аяқтау керектігіне әсер етеді; егер мүсін жасау салқын ортада болмаса, мүсінші туындыны аяқтау үшін жылдам жұмыс істеуі керек. Егер кескіш тізбекті аралар және шлифовкаға орнатылған арнайы ұштар сияқты электр құралдарын қолданса, кейбір мүсіндерді он минут ішінде жасауға болады. Мұз мүсіншілері мұзды кесуге арналған өткір шапқылар мен қол араларын да пайдаланады. Мұз кесу үшін әртүрлі технологиялар бейімделгендіктен, көптеген мүсіндер қазір көбінесе машинамен жасалады. CNC машиналары мен қалыптау жүйелері мұздан мүсіндер мен күрделі логотиптер жасау үшін жиі қолданылады. Түсті эффектілерді түсті фильтрлерді немесе мұзға құм қосу сияқты әдістермен де жасауға болады. Бұл өнер түрі дәстүрлі түрде кулинариялық мектептерде «Ice Sculpting the Modern Way», Джозеф Амендоланың «Ice Carving Made Easy» және Мак Уинкердің «Ice Sculpture: The Art of Ice Carving in 12 Systematic Steps» сияқты оқулықтарды пайдалану арқылы оқытылады. Мұз кесуді үйрететін шағын мектептер де бар. Мұзды кескеннен кейін пропан немесе Mapp газы баллонынан жылу беру арқылы мөлдір етуге болады. Бұл кесу кезінде пайда болатын опақтық эффектіні өзгертеді. Мұз сырты ерігеннен кейін мөлдір болады. Мұз өте жылдам еруі мүмкін болғандықтан, жиектері мен контурларын жұмсартуы мүмкін болғандықтан сақтық қажет. Судың тазалығын арттыру үшін кейде дистилленген су қолданылады.
Қолданылуы
Мұз мүсіндері кейбір асханаларда сәндік элемент ретінде қолданылады және тағамдардың, әсіресе теңіз өнімдері немесе сорбе сияқты суық тағамдардың көрнектілігін арттыру үшін пайдаланылуы мүмкін. Peach Melba тағамын жасау туралы айтылатын оқиқаққа сәйкес, шеф-аспаз Огюст Эскофье тағамды ұсыну үшін мұзды аққуды қолданған. Көптеген ірі мейрамханалар мен қонақүйлер мерекелік буфеттерде және сенбі-жексенбілік таңғы астарда буфет үстелдерін безендіру үшін мұз мүсіндерін пайдаланады. Круиздік кемелердегі буфеттер де мұз мүсіндерін қолдануымен белгілі. Мұз мүсіндері көбінесе тойларда, әдетте, сәндеудің бір түрі ретінде қолданылады. Тойларда жүрек, көгершін және аққу мүсіндері жиі кездеседі. Аққулар моногамияға бейім, осы да себепті олардың танымалдылығы жоғары. Мұз мүсіндері барларда, мұз сырғанағы (luge) түрінде немесе тіпті бардың өзі мұздан жасалуы мүмкін. Жоғары беткейі бар мұз мүсіндері, радитор сияқты, ауаны салқындату үшін қолданылуы мүмкін, әсіресе кондиционер жоқ болған кезде ыстық ауа райында адамдарды салқындату үшін. Мұз мүсіндерін, өрт сөндіруге арналған мұз қабырғаларын, мүлікті қорғау және салқындату станцияларын жасау үшін мұз суын (бір бөлік), ұсатылған мұз немесе мұз кесектерін (үш бөлік) және ұсақ, жүзетін құрғақ мұз кесектерін (бір бөлік) цемент араластырғышқа салыңыз. Ұсақ құрғақ мұз кесектері мұз суын қатты суытады, соның салдарынан мұз суы желімдейтіндей болып, ұсатылған мұзды немесе мұз кесектерін бірнеше секунд ішінде біріктіріп, қатырады. Қоспаның мұз су бөлігі қатырғанда 9% көлемі ұлғаяды, сондықтан резеңке, көбік немесе көбікпен қапталған құю материалдары судың мұзға айналу кезіндегі кеңеюімен күресу үшін жақсырақ жұмыс істейді, бұл жағдай шамы, цемент, құю гипсі немесе металл құю материалдарында кездеспейді. Мұз мүсіндерінің немесе мұз қабырғаларының еруін тоқтату үшін мұз мүсінінде немесе мұз қабырғасында тік қуыстар жасап, оларды Icecrete процесімен жасалған мұз қабырғаларында 2014 жылғы АҚШ-тың уақытша патенінде Cryocrete деп аталған, осы типтегі ұсақ құрғақ мұз кесектерімен толтырып ұстауға болады.
Әлем бойынша
Әлемде мұз бен қардан мүсін жасау бойынша көптеген халықаралық іс-шаралар өтеді. Ең ірі шаралар, түсінікті болғандай, суық қыстарын басынан өткізетін елдерде ұйымдастырылады. Жердің орналасуы мен жоғары ендіктегі халық тығыздығына байланысты, үлкен мұз мүсіндерінен жасалған шаралар көбінесе Солтүстік жарты шарда ғана өткізіледі. Мұз мүсіндерін жасау дәстүрі бар және осы өнерге үлес қосқан бірнеше ел бар, олардың кейбіреулері төменде тізілген. Осы елдердің мұз суретшілері халықаралық мұз мүсіндері фестивальдарына қатысып тұрады.
Бельгия
2010 жылы 28 қарашада Бельгияның Брюгге қаласында өткен Мұз мүсіндер фестивалінде мұз мүсіндері қойылды. Мүсіншілер жұмыс істеуі үшін арнайы шатырларға 300 мың килограмнан астам мұз жеткізілді, фестиваль 2011 жылдың 16 қаңтарына дейін жалғасады.
Канада
Канаданың Квебек қаласында жыл сайын Квебек қаласының қысқы карнавалы кезінде мұз мүсіндер фестивалі өтеді. Фестиваль шамамен үш аптаға созылады. Мұз мүсіндерінің алуан түрлілігі мен келушілер саны бойынша Квебек фестивалі кейбір адамдар үшін әлемдегі ең жақсы фестиваль саналады. Жыл сайын бәйгеге қатысу үшін шамамен жиырма команда таңдалады. Осы командалардың жартысы Канададан, ал қалғаны басқа елдерден келеді. Мұздан мүсін жасау 1880 жылдары Квебек үшін маңызды бола бастады, өйткені Луи Жобин сияқты дәстүрлі мүсіншілер өз шеберліктерін осы аз тұрақты материалға бұра бастады. Жыл сайын Банф ұлттық паркіндегі Луиза көлінде қаңтар айының үшінші демалыс күндері үш күндік «Мұз сиқыры» шарасы өтеді. Ұлттық мұз кесу қауымдастығының қолдауымен кәсіби кесушілер бұл бәйгеге қатысуға шақырылады, ол мұздық таудың көлеңкесінде, Виктория тауының тұсында өтеді. Үш кесушіден тұратын он екі командаға әрқайсысы 300 фунт салмақты 15 мұз блогы беріледі, оларды үш күн ішінде мұз мүсіндеріне айналдыру керек. Ауа райына байланысты, мүсіндер наурыз айына дейін қойылған күйінде қалады. Жыл сайын өткізілетін Эдмонтон қаласының (Альберта штаты) Deep Freeze фестивалі қаңтар айының екінші демалыс күндері балтамен және моторлы арамен мұз кесу бәйгесін ұйымдастырады. Кәсіби және әуесқойлар үш мұз блогын пайдаланып мүсіндер жасайды. Әр жыл сайын бір тақырып таңдалады, 2013 жылы тақырып «Жабайы Батыс» болды. Канаданың ұлттық астанасы аймағында әр ақпанда Оттава қаласының Winterlude қысқы фестивалінің аясында Crystal Garden халықаралық мұз кесу бәйгесі басталады. Бәйгеге арналған орын Оттавадағы Конфедерация паркінде және Оттава өзенінен өтетін Гатинодағы Леами көлінің жағалауында орналасқан. Жеке, жұптық және бір блокке арналған бәйгелер бар. Бәйгеде жасалған мүсіндерден басқа, Winterlude фестивалінің көптеген орындарын безендіру үшін көптеген мұз мүсіндері жасалады. Онтарио штатының Кингстон қаласында жыл сайын өткізілетін FebFest қар мүсіндері бәйгесінде Канада Корольдік әскери колледжі мен Куинс университетінің қардан жасалған бекіністері көрсетіледі. Қардан жасалған бекініс көрікті болуы ғана емес, балалардың ойнауына да қауіпсіз болуы керек. 2008 жылы Канада Корольдік әскери колледжінің қардан жасалған бекінісі Екінші Империя стиліндегі Маккензи ғимаратының үлгісі бойынша салынды, оған Мансарда шатыры, жұмыс істейтін сағаты бар орталық мұнарасы, екі жағынан шығып тұрған мұнаралар мен сырғанаты бар. Екі команда да түн бойы жұмыс істеп, төртбұрышты контейнерлерді қармен толтырды. Сонымен қатар, Канада Корольдік әскери колледжі мен Куинс университеті арасындағы алғашқы хоккей ойынының құрметіне хоккейшілердің мұз мүсіндері жасалды. Квебек қаласынан шығысқа қарай 10 шақырым жерде, Монморенси шарлауының жанында және Душене қысқы курортының аумағында әр қаңтарда Солтүстік Америкадағы алғашқы мұз мейрамханасы салынады. Кішкентай және орташа мұз мүсіндері интерьерді безендіру үшін қолданылады.
Қытай
Қытайда Хэйлунцзян провинциясы мұз мүсіндері үшін ең маңызды аймақ болып табылады. Ең әйгілі шара – жыл сайын Харбин қаласында өткізілетін, күннен-күнге танымал бола түсетін Халықаралық мұз және қар мүсіндері фестивалі. Фестиваль жылдар бойы үнемі кеңейіп келеді, оған талантты суретшілердің саны артып, әсерлі техникалар мен туындылар ұсынылуда. Мұз мүсіндерін безендіруде лазер сияқты заманауи технологиядан бастап, дәстүрлі мұз фонарьларына дейін алуан түрлі әдістер қолданылады. Хэйлунцзян провинциясының климаты өте суық, сондықтан мұз жеткілікті. Кез келген өлшемдегі нысандар жасалады, тіпті ғимараттардың көлеміне дейін.
Филиппин
Шетелде жұмыс істейтін филиппиндік мұз мүсіншілерінің көпшілігі (Hotel & Luxury Cruises) Маниладан шамамен 100 км шығысқа қарай орналасқан Лагуна провинциясының Пэте қаласынан шыққан. Пэте атауы "paet" сөзінен келген, ол "шапша" дегенді білдіреді. Филиппин президенті Арройо Пэте қаласын "Филиппиннің ою-кесу астанасы" деп жариялады, себебі олардың ерекшелігі және негізгі табыс көзі – ағаштан ою-кесу өнері. Пэте тұрғындары қалалық Фьеста мерекесін тойлау үшін жыл сайын шілде айының соңғы аптасында мұз кесу сайысын өткізеді. Бұл сайысқа жыл сайын шамамен 50 жас қатысады.
Ресей
Жыл сайынғы бәйге Мәскеудегі Горький паркінде, Пермьдегі Горький паркінде, Салехардта және басқа қалаларда өтіледі. Владимир Жихарцев, Сергей Логинов және Виталий Леднев сияқты бірнеше ресейлік мұз мүсіншілері Әлемдік мұз өнері чемпионатында жүлделі орындарға ие болды.
Швеция
1991 жылдан бері әр қыста Юкасярви ауылында мұзды қонақүй қайтадан салынады. ICEHOTEL деп аталатын бұл қонақүй, содан бері көптеген елдерде салынған мұзды қонақүйлердің ең көнесі және ең танымал болып табылады. ICEHOTEL дерлік толығымен мұз бен қардан тұрғызылады, әрбір қонақ бөлмесі әртүрлі тақырыптармен және күрделі мұз және қардан жасалған өрнектермен безендірілген. 2009 жылы Сикфорс қаласында (Халлефорс) Сёральген көлінің жанында ISSTJÄRNAN атты мұз мүсіндерінің фестивалі басталды. Бұл іс-шара жыл сайын ақпан айында өтіп тұрады.
Америка Құрама Штаттары
1989 жылдан бері Аляска жыл сайынғы Мұз өнері чемпионатының төрі болып табылады. Әлемнің түкпір-түкпірінен келген 100-ге жуық мүсінші жыл сайын «Арктикалық алмаз» аталған табиғи мұздың ірі блоктарын мүсіндеуге қатысады. Іс-шараның ұйымдастырылуының басым бөлігі еріктілердің еңбегімен қамтамасыз етіледі. Әдетте, бір жылда 45 мыңнан астам көрермен Мұз паркі қақпасынан өтеді, осы паркте Мұз өнерінің әлем чемпионаты өтеді. Бәйге екі негізгі санатқа бөлінеді: Бір блок және Көп блок, ал әр санат абстрактілі және реалистік мүсіндерге тоқталады. Балалар паркі ең танымал орындардың бірі, онда кез келген жастағы балалар мұзды сырғанадан сырғана немесе мұзды айналдырып ойнай алады. Әдетте ақпан айының соңы мен наурыз айының бірінші аптасында өтетін чемпионат кезінде көрермендер мүсіншілердің жұмысын бақылай алады. «Бір блок классикасында» екі адамға дейінгі командалар 90 см × 150 см × 200 см өлшемдес, шамамен 3,5 тонна (7,800 фунт) салмақты табиғи Аляска мұзынан жасалған блокпен жұмыс істейді. «Көп блок классикасында» төрт адамға дейінгі командалар әрқайсысы 180 см × 100 см × 90 см өлшемдес, шамамен 2 тонна (4,400 фунт) салмақты он блоктан алады. Осы блоктардан олар өздерінің мұзды шедеврлерін жасайды. «Бір блок» және «Көп блок» жарысына қатысатын командалар барлығы 23 тонна мұзды өңдеуі тиіс. Екі жарыста да электр құралдарын және мұражайларды пайдалануға болады, бірақ ауыр техниканың көмегіне тек «Көп блок классикасында» ғана рұқсат етіледі. Осылайша, жарысқа қатысу үшін күш, шыдамдылық, инженерлік дағдылар, мұздан мүсін жасаудың негізгі техникаларын меңгеру және көркемдік көрегенділік қажет. Ұлттық мұз кесу қауымдастығы (NICA), Чикаго аймағындағы (Иллинойс штатының Оук Брук қаласында) орналасқан мұз кесушілер мен мұз кесуге қызығушылық танытқандардың ұйымы болып табылады. NICA АҚШ және Канададағы мұз мүсіндеріне арналған түрлі бәйгелерді бекітеді және қолдайды, сондай-ақ 1991 жылдан бері жыл сайын Ұлттық чемпионат өткізеді. Қауымдастық уақыт бойынша жүргізілетін жарыстарда жасалған мұз мүсіндерінің сапасын бағалау үшін ұпайлық жүйені әзірледі және жарыс төрешілерін сертификаттайды. NICA 2002 жылы Солт-Лейк-Ситиде өткен қысқы Олимпиада ойындарымен бірге өткізілген мұз кесу жарысын ұйымдастыруға жауапты болды және 2006 жылы Италияда өткен жарысқа қолдау көрсетті. 2007 жылы NICA бірнеше жарыстарда, әдетте Ұлттық чемпионаттарды қоса алғанда, жоғары ұпай жинағандарды марапаттайтын «Чемпиондар туры» бастады.
Аргентина
2015 жылдан бері Кордоба қаласындағы Рио-Куартода "Рока минус нөл" мұз фестивалі өтіп келеді.
Ұлыбритания
Ұлыбританиядағы мұз мүсіндерінің ең ірі көрмесі – Лондон мұз мүсіндер фестивалі. Фестиваль 2009 жылы Кэрол Кордрей және Icebox компаниясымен ұйымдастырылды. Қазіргі кезде бәйге Канар Уорфта өтеді. Лондон мұз мүсіндер фестивалі әр жылдары әртүрлі тақырыптарды таңдайды, ал 2012 жылғы бәйгеде «Командалық рух» және «Қысқы спорт» тақырыптары қабылданды. 2012 жылғы жеңімпаздар – жекелей бәйгеде Джонатан Ллойд, ал екеулеп бәйгеде Педро Мира мен Ниалл Маги. Джонатан Ллойд «Көрермендер таңдауы» сыйлығын да жеңіп алды. Фестиваль келушілерге Icebox компаниясы ұйымдастырған сабақтар арқылы мұздан мүсін жасауды өздерімен сынап көруге мүмкіндік береді. 2012 жылғы Лондон мұз мүсіндер фестивалінде хаски итін қалай мүсіндеуге арналған сабақтар ұйымдастырылды.