Кіріспе

Тиазид тәрізді диуретик препарат.

Хлорталидон, сондай-ақ хлорталидон деп те аталады, тиазид тәрізді диуретик препарат. Әсері әдетте үш сағат ішінде басталып, үш күнге дейін сақталады. Көбінесе байқалатын жағымсыз әсерлерге қандағы калийдің төмендеуі, қандағы натрийдің төмендеуі, қандағы қанттың жоғарылауы, бас айналу және эректильді дисфункция жатады. Басқа да жағымсыз әсерлерге подагра, қандағы магнийдің төмендеуі, қандағы кальцийдің жоғарылауы, аллергиялық реакциялар және артериялық қысымның төмендеуі кіруі мүмкін. Кейбір зерттеулер хлорталидон мен гидрохлоротиазидтің жағымсыз әсер ету қаупінің ұқсас екенін көрсетсе, басқа зерттеулер хлорталидонның қаупі жоғары екенін анықтады. Жүктілік кезінде қолданылуы мүмкін болғанымен, бұл балама опция ретінде қарастырылады. Бұл препарат Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының "Қажетті дәрілер тізіміне" енген. Ол генериктік препарат ретінде қолжетімді. 2021 жылы АҚШ-та 4 миллионнан астам рецепт бойынша ең көп тағайындалған 127-ші дәрі болды.

Жоғары қан қысымы

Хлорталидон жоғары қан қысымын емдеуде бірінші таңдау дәрісі саналады. Рандомизацияланған бақылаулы зерттеулердің мета-талдауы хлорталидонның гидрохлоротиазидке қарағанда қан қысымын төмендетуде тиімдірек екенін көрсетті, ал екі препараттың да зияндылығы шамалы.

Сол жақ қарынша гипертрофиясы

Хлорталидон жүректің сол жақ қарыншасының үлкеюін емдеу үшін қолданылады; ол негізінен қан қысымын төмендету арқылы әрекет етеді, соның салдарынан жүйелік тамырлардың қарсылығын азайтады. Хлорталидонның жүректің сол жақ қарыншасы үлкеюі бар адамдарда жүректің сол жақ қарыншасының массасын азайтуда гидрохлортиазидтен жоғары тиімді екеніне дәлелдер бар. Хлорталидон жүректің негізгі соққы беру камерасы болып табылатын сол жақ қарыншаның үлкеюін кері қайтару үшін ангиотензин түрлендіруші ферменттің тежеушілеріне немесе ангиотензин II рецепторларының блокаторларына қарағанда артықшылыққа ие.

Іші қабынуы

Хлорталидон ісінуді (салқындауды) несеппен тұз бен су шығаруды күшейте отырып азайтады, бұл қан тамырлары ішіндегі гидростатикалық қысымды төмендетеді, соның салдарынан капиллярлық қысымды төмендетеді (Старлинг теңдеуін қараңыз). Ісіну қан тамырларындағы гидростатикалық қысымның артуынан немесе онкотикалық қысымның төмендеуінен туындауы мүмкін. Гидростатикалық қысымның артуына байланысты ісіну, жүрек-өкпе ауруларынан (бүйректегі гломерулалық перфузияны азайтады) немесе бүйрек зақымдануынан немесе ауруынан (бүйректегі тұз бен судың гломерулалық шығарылуы азаюы мүмкін) немесе етеккір циклымен байланысты сұйықтық жиналу сияқты салыстырмалы түрде қауіпсіз жағдайлардан немесе дигидропиридин кальций каналдарының блокаторларының қосымша әсерінен туындауы мүмкін, олар көбінесе аяқ-қолдардың ісінуіне себеп болады. Онкотикалық қысымның төмендеуіне байланысты ісіну, зақымдалған бүйректің гломерулалары арқылы қан ақуыздарының шығуынан немесе зақымдалған бауырдың нәтижесінде қан ақуыздарының синтезінің азаюынан туындауы мүмкін. Себебіне қарамастан, хлорталидон қанның көлемін азайту арқылы және осылайша қан тамырлары ішіндегі гидростатикалық қысымды төмендету арқылы ісінудің ауырлығын азайта алады.

Сүйек сынығының алдын алу

Хлорталидон бүйректің кальцийді сақтауын күшейту арқылы, сондай-ақ остеобласттардың дифференциациялануын және сүйек минералдарының қалыптасуын тікелей ынталандыру арқылы сүйек минералдарының жоғалуын азайтады. Кокрейн шолуы тиазидтерге ұзақ уақыт бойы тозудың жамбас сүйегінің сыну қаупін төмендетумен байланысты екенін көрсетеді. ALLHAT зерттеуінен алынған деректердің қосымша талдауы хлорталидонның жамбас және тобық сүйектерінің сыну қаупін азайтатынын көрсетті.

Бүйрек тасының алдын алу

Хлорталидон зәрмен шығарылатын кальций мөлшерін азайтады, соның салдарынан кальций оксалаты бүйрек тастарының пайда болу қаупі төмендейді. Кальций оксалаты бүйрек тастарымен бірнеше рет кездескен адамдарда хлорталидон тағы да бүйрек тастарының пайда болу қаупін азайтады. Хлорталидон гидрохлоротиазидке қарағанда зәрдегі кальций деңгейін төмендетуде тиімдірек, демек, одан да тиімді болуы мүмкін.

Меньер ауруы

Хлорталидон эндолимфалық көлемді азайтады, бұл ішкі құлақтың камераларындағы гидростатикалық қысымды төмендетеді; ішкі құлақтағы эндолимфалық қысымның жоғарылауы Меньер ауруының немесе эндолимфалық гидропстың себебі деп есептеледі. Көптеген шағын, сапасы төмен зерттеулерден алынған деректерді жинақтау хлорталидонның немесе басқа тиазидтік диуретиктердің Меньер ауруына тиімді екенін көрсетеді.

Диабеттің инсипидусы

Хлорталидон (немесе басқа тиазидтік дәрілер) нефрогендік емес қант диабетін емдеудің маңызды бөлігі болып табылады. Нефрогендік емес қант диабеті бүйректің несепті шоғырландыра алмауынан туындайды, себебі бүйрек түтікшелік сүзілісінен еркін суды вазопрессинге байланысты шығаруға жеткіліксіз жауап береді. Хлорталидон дистальды жалғасқан түтікшеде натрий иондарының сіңуін тоқтату арқылы несеппен натрий иондарының шығарылуын күшейтеді (натриурез). Хлорталидонды қабылдаумен бірге диетадағы натрий мөлшерін шектеу жеңіл гиповолемияға (қан тамырлары көлемінің төмендеуіне) әкеледі, бұл жақын бүйрек түтікшелерінен ерітіндінің изотондық қайта сіңуіне ықпал етеді, соның салдарынан бүйрек жинағыш түтікшелері мен бүйрек миының жинағыш арнасына ерітіндінің түсуі азаяды. Ерітіндінің жинағыш түтікшеге және миының жинағыш арнасына түсуінің азаюы судың сіңуін арттыруға және несептің жоғары концентрациясына мүмкіндік береді, бұл вазопрессинге тәуелсіз механизм арқылы нефрогендік емес қант диабетін кері қайтаруға әкеледі.

Әрекет ету механизмі

Хлорталидон бүйректегі дистальды бүктелген түтікше жасушаларының апикальды мембранасындағы Na+/Cl− симпортерін тежеу арқылы натрий мен хлоридтің қайта сіңірілуін азайтады. Хлорталидон көбінесе «тиазид тәрізді» диуретик деп аталса да, ол тиазидтік диуретиктерден өзгеше, себебі Na+/Cl− симпортерін тежеуден басқа, көмірсусызданудың бірнеше изоформаларын да күшті тежейді. Хлорталидонның диуреттік әсерінің бір бөлігі проксимальді түтікшедегі карбондық ангидразаның тежелуіне де байланысты. Хлорталидонға ұзақ уақыт бойы тосу гломерулярлық сүзгілеу жылдамдығын төмендетеді. Бүйрек жеткіліксіздігі бар адамдарда хлорталидонның диуреттік әсері азаяды. Дистальді бүйрек түтікшесіне натрийдің жеткізілуін арттыру арқылы хлорталидон натрий-калий алмасу механизмі (яғни, базальді Na+/K АТФазаларымен байланысқан апикальді ROMK/Na каналдары) арқылы калийдің шығарылуын жанама түрде арттырады. Бұл қандағы калий мен хлоридтің төмендеуіне, сондай-ақ жеңіл метаболикалық алкалозға алып келуі мүмкін; алайда, хлорталидонның диуреттік әсері емделіп жатқан адамның қышқылдық-негіздік тепе-теңдігіне тәуелді емес. Хлорталидонға ұзақ уақыт бойы тосу кезінде қан қысымын төмендету механизмі туралы нақты мәлімет жоқ. Бастапқыда диуретиктер жүрек шығысын азайту және плазма мен жасушадан тыс сұйықтық көлемін төмендету арқылы қан қысымын төмендетеді. Соңында жүрек шығысы қалыпқа келеді, ал плазма мен жасушадан тыс сұйықтық көлемі қалыпты деңгейден сәл төмендейді, бірақ перифериялық тамырлардың қарсылығы төмендейді, нәтижесінде жалпы қан қысымы төмендейді. Қантамыр көлемінің төмендеуі плазмадағы ренин активтігінің және альдостерон секрециясының артуына әкеледі, бұл тиазидтік диуретиктермен емдеу кезінде калий жоғалтуына қосымша себеп болады.

Фармакокинетика

Хлорталидон ауыз арқылы қабылдағаннан кейін асқазан-ішек жолынан баяу сіңіріледі. Оның жартылай ыдырау кезеңі ұзақ, сондықтан диуретикалық әсері ұзаққа созылады, бұл дозаны қабылдамаған жағдайда да диуретикалық әсердің жалғасуына себеп болады. Хлорталидонның дозаны жібергеніне қарамастан ұзақ әсер етуі гидрохлоротиазидке қарағанда тиімділігінің жоғары болуын түсіндіруі мүмкін, себебі гидрохлоротиазидтің жартылай ыдырау кезеңі қысқа. Хлорталидон организмнен көбінесе өзгермеген күйінде бүйрек арқылы шығарылады. Осылайша, бүйрек функциясы нашарлаған адамдарда хлорталидонның клиренсі төмендеп, жартылай ыдырау кезеңі ұзарады. Хлорталидон лактацияны тоқтатуға көмектеседі және осы мақсатта қолданылған. Ұзақ жартылай ыдырау кезеңіне байланысты, ананың салмағына шаққандағы дозаның шамамен 6% ғана берілгеніне қарамастан, хлорталидон жаңа туған нәрестелерде ана сүті арқылы жиналуы мүмкін.

Химия

Хлорталидон сульфамоилбензамидтер класына жатады. Ол тиазидті диуретиктерге тән бензотиадиазиндік құрылымнан айырылғандықтан, тиазид тәрізді диуретик деп аталады. Хлорталидон диметилацетамид (DMA), диметилформамид (DMF), диметилсульфоксид (DMSO) және метанолда жақсы ериді; сондай-ақ, ыстық этанолда да ериді. Хлорталидон – (INN/BAN) жүйесі бойынша дәрілік заттың ресми атауы, бұл атау жүйесін Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы үйлестіреді. Хлорталидон – (USAN) жүйесі бойынша дәрілік заттың ресми атауы, бұл атау жүйесін USAN кеңесі үйлестіреді, оны Америка медициналық қауымдастығы (AMA), АҚШ фармакопеялық конвенциясы (USP) және Америка фармацевттер қауымдастығы (APhA) бірлесіп қолдайды.

Қоғам және мәдениет

Хлорталидон кейбір спорт түрлерінде (мысалы, крикетте) қолдануға тыйым салынған, себебі ол диуретик болып табылады және дене салмағын азайтуға немесе басқа да допингтік препараттарды пайдалануды жасыруға мүмкіндік береді. Күркіреу немесе бокс сияқты спорт түрлерінде спортшылар дене салмағы бойынша санаттарға бөлінеді; хлорталидон сияқты диуретик қабылдау дене салмағын төмендетіп, спортшыға жеңіл салмақ категориясында өнер көрсетуге мүмкіндік береді, бұл оған артықшылық тудырады. Хлорталидон сияқты диуретиктер сонымен қатар, бірге қабылданатын допингтік препараттардың немесе олардың метаболиттерінің зәрдегі концентрациясын төмендетеді, осылайша зәр арқылы осы препараттарды анықтауды қиындатады.