Кіріспе

Тамақ қауіпсіздігінде маңызды теңдестік концепциясы жаңа тағамның, әсіресе генетикалық түрлендірілген (ГТ) тағамның қауіпсіздігін, оны уақыт өте келе қалыпты қолдануда қауіпсіз екені дәлелденген ұқсас дәстүрлі тағаммен салыстыру арқылы бағалауға болатынын білдіреді. Бұл алғаш рет 1993 жылы Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) тарапынан тамақ қауіпсіздігі саясаты ретінде қалыптастырылды. Тамақ қауіпсіздігін тексеру процесінің бастапқы кезеңі – маңызды теңдестік, ол жаңа тағамның дәстүрлі аналогымен салыстырғандағы токсикологиялық және қоректік ерекшеліктерін анықтауға мүмкіндік береді. Айырмашылықтар талданып, бағаланады және қосымша тексерулер жүргізілуі мүмкін, нәтижесінде тағамның қауіпсіздігіне қорытынды баға беріледі.

Шығу тегі

Генетикалық модификацияланған тағамдарды дәстүрлі тағамдармен салыстыру тұжырымдамасы қауіпсіздікті бағалау негізі ретінде алғаш рет 1990 жылы ФАО/ДДСҰ биотехнология және азық-түлік қауіпсіздігі жөніндегі бірлескен сарапшылар кеңесінде (лауазымды тұлғалар мен өнеркәсіп өкілдерінің ғылыми конференциясы) ұсыныс ретінде енгізілді, бірақ «элеулі баламалық» термині қолданылмады. Бұл терминді қабылдағаннан кейін, «элеулі баламалық» ОЭСР-дің азық-түлік қауіпсіздігі саясаты ретінде қалыптастырылды, бұл алғаш рет 1993 жылғы «Заманауи биотехнология арқылы алынған азық-түліктердің қауіпсіздігін бағалау: тұжырымдамалар мен қағидалар» есебінде сипатталды. Жаңа өнім немесе технологияны қолданыстағы өніммен салыстыру тәсілі ғылым мен техниканың түрлі салаларында ұзақ жылдар бойы қолданылып келеді. Адамдардың тамақтануының қауіпсіздігі, күтілетін тұтыну жағдайларында мақсатты қолданудан зиян келмейтініне жеткілікті сенімділік болуы керек деген тұжырымдамаға негізделген. Тарихи тұрғыдан алғанда, дәстүрлі тәсілдермен дайындалған және ұзақ уақыт бойы қолданылған азық-түліктер, тіпті олардың құрамында табиғи уыттар немесе қоректік заттар болған жағдайда да, қауіпсіз деп есептелген. Принцип бойынша, егер маңызды қауіп анықталмаса, азық-түлік қауіпсіз деп қарастырылады. (ОЭСР, 1993)

Бала асырап алу

ГМ тағамдарды реттеуге қатысты тәсілдер елдеріне қарай әртүрлі, бірақ ГМ тағамдардың қауіпсіздігін бағалаудың негізгі принципі – елеулі баламалық болып табылады. Бұл принцип ұлттық және халықаралық агенттіктерге қатысты, оларға Канаданың тағамдық инспекция агенттігі (CFIA), Жапонияның Денсаулық сақтау, еңбек және әл-ауқат министрлігі (MHLW), АҚШ-тың Тағам және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA), Біріккен Ұлттар Ұйымының Тағам және ауыл шаруашылығы ұйымы (FAO) және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы кіреді. 1997 жылы Еуропалық Одақ жаңа тағамды бағалау процедурасын енгізді, онда өндіруші нарықтағы тағаммен елеулі баламалығын растағаннан кейін, ғылыми дәлелдермен бірге үкіметтік хабарлама беру коммерциялық өндіріс үшін жалғыз талап болып табылады. Алайда, генетикалық түрлендірілген организмдерден (ГМО) жасалған тағамдар осы талаптан тыс және міндетті түрде рұқсат алуды қажет етеді. Элеулі баламалықты анықтау үшін өндіруші өзгертілген өнімді, ұқсас өзгертілмеген тағамдағы токсиндер, қоректік заттар немесе аллергендер сияқты мақсатты компоненттерде күтпеген өзгерістерге тексеріп қарады. Өндірушінің деректері содан кейін реттеуші органмен бағаланады. Егер реттеуші органдар өзгертілген және өзгертілмеген өнімдер арасында маңызды айырмашылық жоқ деп шешсе, онда тағамның қауіпсіздігін қосымша тексеру қажет болмайды. Бірақ, егер өнімнің табиғи баламасы болмаса, немесе өзгертілмеген тағамнан айтарлықтай өзгешеліктер байқалса, немесе реттеуші органдардың басқа себептері болса (мысалы, егер ген бұрын тағам құрамында болмаған белокты өндірсе), қосымша қауіпсіздік сынақтары қажет болуы мүмкін.

Мәселелер

Елеулі баламалықтың тиімділігіне сын айтылған.