Адам құқығы бұзушылықтары: Әлемдік тәжірибе мен түрлері

Қиындықтар мен адам құқығы: 1948 жылғы Әлемдік декларацияға қарамастан, түрлі елдерде сақталып келе жатқан азаптау туралы мағлұмат. Amnesty International деректері.

29 мин оқу

100%

Дереккөз: Use of torture since 1948 — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Атап айту мақаласы

Бұл мақалада 1948 жылы оны тыйым салған Адам құқықтары жөніндегі жалпы декларация (АДҚБ) қабылданғаннан бері қолданылып келе жатқан азаптау туралы мәлімет берілген. Азаптау халықаралық құқықпен тыйым салынған және көптеген елдерде заңсыз саналады. Дегенмен, оны әлі де көптеген үкіметтер қолдануда. Азаптау бүкіл әлемде кеңінен таралған: Amnesty International 1997-2001 жылдар аралығында 150-ден астам елде азаптауға немесе қатыгез, адамдыққа жатпайтын немесе ар-ұятты қорлауға байланысты жағдайлар туралы хабарлама алды. Бұл айыптаулар 70 елдегі саяси тұтқындарға және 130-дан астам елдегі басқа тұтқындар мен ұсталғандарға қатысты болды. Мемлекеттік азаптау кеңінен құжатталған және зерттелген, көбінесе үкімет ауысқан қоғамдардағы тарихи естелік пен кешірім беру процесінің бір бөлігі ретінде. Азаптаудан аман қалғандармен жүргізілген сараптамалар көрсеткендей, азаптаудың басты мақсаты – ақпарат алу емес, құрбанның тұлғасын және сәйкестігін жою. Азаптауды кеңінен қолданғанда, ол наразылықты басу және қоғамдық белсенділіктің алдын алу құралы ретінде пайдаланылады. Көптеген мемлекеттер азаптауды қолданғанын мойындағысы келмейді, тіпті өз азаматтарына немесе халықаралық ұйымдарға. Сондықтан, олардың заңдық және гуманитарлық міндеттемелерінен қашу үшін түрлі стратегиялар қолданылады, оларға сенімсіздік тудыру, құпия полиция, «білуге қажеттілік» принципі, белгілі бір әрекеттердің азаптау болып табылмайтынын мәлімдеу, ұлттық немесе халықаралық заңдарға сілтеме жасау, құзыреттілік туралы талас-тартыс тудыру, «жоғары қажеттілік» туралы айту, үшінші тарап арқылы азаптау және т.б. жатады. Азаптаумен айналысатын барлық режимдер мен үкіметтер (және адамзатқа қарсы басқа да қылмыстар жасағандар) олардың азаптаумен айналысқандығына қарамастан, үнемі оны жоққа шығарады, олардың көрсеткендері мен физикалық дәлелдеріне қарамастан. Азаптау актілерін бұйырған немесе орындаған көптеген адамдар қылмыстық қудалаудан қашу арқылы өз әрекеттері үшін жазаланбайды. Мемлекеттер, әсіресе түрмелер, құқық қорғау органдары, әскери және барлау қызметтері азаптаудың негізгі жасаушылары болса да, көптеген мемлекеттік емес ұйымдар да оған қатысады. Оларға әскери топтар мен партизандар, ұйымдасқан қылмыс синдикаттары және адам ұрлаушылар сияқты қылмыстық элементтер кіреді. Соңғы кездегі тергеу әдістерінің бірі – тұтқындарды қорқыту немесе қысым көрсету үшін суға батыру, сексуалдық қорлау, жыныстық зорлық және иттерді пайдалану болып табылады, бұл ұлттық немесе халықаралық құқық шеңберінде заңды деп есептеледі. Электр тогын пайдалану әдістері, мысалы, шок белдіктері мен электрошокерлер, егер олар ақпарат алу үшін емес, тұтқындар мен күдіктілерді, тіпті зорлық-зомбылық көрсетпегендерді «басқару» үшін қолданылса, орынды деп саналады. Бұл әдістер көпшілік тарапынан азаптау деп айыпталады.

This article describes the use of torture since the adoption of the 1948 Universal Declaration of Human Rights (UDHR), which prohibited it. Torture is prohibited by international law and is illegal in most countries. However, it is still used by many governments. Torture is widely practiced worldwide: Amnesty International received reports of torture or cruel, inhuman or degrading treatment or punishment in more than 150 countries during the four year period from 1997 to 2001. These accusations concerned acts against political prisoners in 70 countries and other prisoners and detainees in more than 130 countries. State torture has been extensively documented and studied, often as part of efforts at collective memory and reconciliation in societies that have experienced a change in government. Surveys of torture survivors reveal that torture "is not aimed primarily at the extraction of information Its real aim is to break down the victim's personality and identity." When applied indiscriminately, torture is used as a tool of repression and deterrence against dissent and community empowerment. While many states use torture, few wish to be described as doing so, either to their own citizens or to international bodies. So a variety of strategies are used to circumvent their legal and humanitarian duties, including plausible deniability, secret police, "need to know", denial that certain activities constitute torture, appeal to various laws (national or international), use of a jurisdictional argument, claim of "overriding need", the use of torture by proxy, and so on. Almost all regimes and governments engaging in torture (and other crimes against humanity) consistently deny engaging in it, in spite of overwhelming hearsay and physical evidence from the citizens they tortured. Through both denial and avoidance of prosecution, most people ordering or carrying out acts of torture do not face legal consequences for their actions. While states, particularly their prisons, law enforcement, military and intelligence apparatus, are major perpetrators of torture, many non state actors also engage in it. These include paramilitaries and guerrillas, criminal actors such as organized crime syndicates and kidnappers. A recent approach to interrogations has been to use techniques such as waterboarding, sexual humiliation and sexual abuse, and dogs to intimidate or pressure prisoners in a manner claimed to be legal under national or international law. Electric shock techniques such as the use of stun belts and tasers have been considered appropriate provided that they are used to "control" prisoners or suspects, even non violent ones, rather than to extract information. These techniques have been widely criticized as torture.

Технология

Азаптау әдістері көбінесе өте қарапайым болады, бірақ соңғы жылдары азаптаушылар бақылау үшін жаңа технологиялардың бірқатарын қолданды. Бразилия үкіметі 1964 жылдан 1985 жылға дейінгі әскери диктатура кезінде жаңа электрлік және механикалық азаптау құралдарын жасады және Латын Америкасының басқа консервативті елдерінің әскери шенеуніктерін осы әдістерге оқытты. Олардың бірі – бүкіл әлемде түрмелерге кеңінен сатылатын электрошокерлер мен электрлік соққы құрылғыларын пайдалану. Ежелгі әдістердің шағын жетілдірілулері – мысалы, темір құралдармен тырнақтарды (қол және аяқ) жырту, киім үтіктерімен табанды күйдіру және электрмен қыздырылатын ағаш қарындаштарымен саусақтардың арасын тексеру – де кеңінен қолданылады. Кейбір Африка елдері ортағасырлық француздық аяқ киім үлгісімен жасалған темір аяқ қысып тұратын құрылғыны қолданады.

Мемлекетаралық ынтымақтастық

Құжатқа сәйкес, мемлекеттер арасында азаптау әдістері мен оларды үйлестіруде айтарлықтай ынтымақтастық тіркелген. «Феникс» бағдарламасы арқылы АҚШ Оңтүстік Вьетнамға Ұлттық азаттық фронтының, яки Вьетконгтың күдікті мүшелерін ұстау, азаптау және өлтіру жүйесін үйлестіруге көмектесті. 1980-ші жылдардағы Орталық Америкадағы соғыстар кезінде АҚШ үкіметі тергеу кезінде азаптауды да қолдануды қамтитын нұсқаулықтар мен оқулар ұсынды (АҚШ Армиясы мен ЦРУ тергеу нұсқаулықтарын қараңыз). Сондай-ақ, арнайы күштердің мобильді оқу топтары Колумбия, Эквадор, Сальвадор, Гватемала және Перудегі әскери және барлау мектептеріне нұсқаулықтарды таратты. Нұсқаулықтарда «мәжбүрлеу тәсілдері» деп арналған бөлім бар. Оңтүстік Американың оңтүстік конусы елдері – Чили, Аргентина, Уругвай, Боливия, Парагвай және Бразилия – «Кондор» операциясына қатысып, 1970-ші жылдары диссиденттерді жоғалту, азаптау және өлтіруді үйлестірді. Ұйымдасқан операциялар кезінде жүздеген адам қаза тапты, ал табылған денелердің көбі қиратылған және азаптау белгілері байқалды. Бұл жүйе АҚШ үкіметінің Мемлекеттік департаменті, Орталық барлау агенттігі және Қорғаныс министрлігі білуімен және қолдауымен жұмыс істеді. АҚШ үкіметі, кем дегенде Буш әкімшілігінен бастап, күдікті террористерді қылмыстар жасады деген айыппен шетелге экстрадициялау тәсілін қолданды. «Терроризмге қарсы соғыста» бұл ерекше тапсыруға айналды, яғни тұтқындарды немесе жақында ұсталғандарды, соның ішінде терроризмге күдіктілерді, азаптауды жүзеге асыратыны белгілі шетелдік үкіметтерге, мысалы Оңтүстік Африка, Египет, Иордания, Марокко және Ауғанстанға тапсыру. Адам құқықтарын қорғайтын белсенділер бұл практиканы азаптау мақсатында немесе өкілетті тұлға арқылы азаптауға тең деп мәлімдеді. Бұған байланысты шетелде түрмелерді пайдалану, олардың азаптау орындары екеніне көптеген адамдар сенеді. 2005 жылдың қарашасында «Вашингтон Пост» газеті әкімшілік дереккөздерге сілтеме жасап, ЦРУ мұндай нысандарды Таиландта (2004 жылға дейін), Ауғанстанда және бірнеше аты аталмаған Шығыс Еуропа елдерінде пайдаланатынын хабарлады. Human Rights Watch ұйымы Польша мен Румынияда тапсырумен байланысты ұшақтар бірнеше рет қонғанын хабарлады.

Substantial cooperation between states in the methods and coordination of torture has been documented. Through the Phoenix Program, the United States helped South Vietnam co ordinate a system of detention, torture and assassination of suspected members of the National Liberation Front, or Viet Cong. During the 1980s wars in Central America, the U. S. government provided manuals and training on interrogation that extended to the use of torture (see U. S. Army and CIA interrogation manuals). The manuals were also distributed by Special Forces Mobile Training teams to military personnel and intelligence schools in Colombia, Ecuador, El Salvador, Guatemala, and Peru. The manuals have a chapter devoted to "coercive techniques". The southern cone governments of South America – Chile, Argentina, Uruguay, Bolivia, Paraguay and Brazil – involved in Operation Condor co ordinated the disappearance, torture and execution of dissidents in the 1970s. Hundreds were killed in coordinated operations, and the bodies of those recovered were often mutilated and showed signs of torture. This system operated with the knowledge and support of the United States government through the State Department, Central Intelligence Agency and the Defense Department. The United States government has, at least since the Bush administration, used the tactic of legal rendition in which suspected terrorists were extradited to countries where they were to be prosecuted for crimes allegedly committed. In the "war on terror" this has evolved into extraordinary rendition, the delivery of prisoners or others recently captured, including terrorism suspects, to foreign governments known to practice torture are South Africa, Egypt, Jordan, Morocco, and Afghanistan. Human rights activists have alleged that the practice amounts to kidnapping for the purpose of torture, or torture by proxy. A related practice is the operation of facilities for imprisonment, and it is widely believed torture, in foreign countries. In November 2005, the Washington Post reported — citing administration sources — that such facilities are operated by the CIA in Thailand (until 2004), Afghanistan, and several unnamed Eastern European countries. Human Rights Watch reports that planes associated with rendition have landed repeatedly in Poland and Romania.

Таңдалған елдерде соңғы кездері орын алған азаптаулар

Азаптау географиялық тұрғыдан кеңінен таралған. Халықаралық рақымшылық ұйымы жүргізген, азаптауды анықтауда БҰҰ-ның Азаптауларға қарсы конвенциясын пайдаланбаған зерттеуде, 1997 жылдан 2000 жылға дейін 150-ден астам елде мемлекеттік қызметкерлер тарапынан жасалған азаптау немесе қатыгездік туралы хабарлар анықталды. Бұл хабарларда 70-тен астам елде кең таралған немесе тұрақты зорлық-зомбылық фактілері, ал 80-нен астам елде азаптауға байланысты өлім жағдайлары сипатталған.

Ауғанстан

Ауғанстанда соңғы үкіметтердің әрқайсысы кезінде азаптаулар туралы хабарлар келіп түскен. Нажибулланың кеңес одағы қолдаған режимі тұсында ұрып-соғу және электр тогымен азаптау кеңінен таралған. Мұджаһидтер жеңіске жеткеннен кейін Ауғанстан хаосқа түсіп, Amnesty International ұйымының мәлімдемесінше, "азаматтарды өз үйлерінде азаптау кеңінен таралды. Қарулы саяси топтар басқаратын дерлік барлық түрмеде азаптау күнделікті тәртіптің бір бөлігі болып есептеледі". Талибан да азаптаулар жасағандығы туралы хабарлар бар. АҚШ Талибанды құлатып алғаннан кейін Ауғанстандық топтар мен АҚШ әскерлері тарапынан бірнеше рет азаптаулар туралы хабарланды. 2002 жылы Human Rights Watch ұйымы Исмаил Хан әскери басшысы билік еткен Герат аймағында кең ауқымды азаптаулар туралы хабарлады. New York Times газетінде АҚШ әскерлерінің азаптау жасағандығы туралы жариялымдар болды. 2008 жылдың наурыз айында Ұлыбритания Қорғаныс министрлігі олар мен Ауғанстан армиясы Талибанның азаптау камерасын тапқандарын, онда екі адам ұрып-соғылған деген күдік бар екенін мәлімдеді.

Қазақстан

Энвер Ходжаның Албания Халықтық Социалистік Республикасы тұсында полиция және түрме лагері күзетшілері азаптауды кеңінен қолданды. Коммунизм құлағаннан бері Amnesty International полицияның азаптауға жататын қатыгездік әрекеттері туралы хабарлады; үкімет "Албан қылмыстық-процессуалдық жүйесінде барлық азаптау актілерін жазалауға күш салды" деді. 2020 жылы 3000-нан астам албандық Эди Рама үкіметін 41-бап бойынша оқшауланған және халал тағамынан айырылған мұсылман дін қызметкері Генчи Баллаға қатысты азаптау жасады деп айыптап петицияға қол қойды.

Алжир

Пьер Видаль Накедің "Қиындық; Демократияның қатерлі ісігі" және Франц Фанонның "Жер бетіндегі қараланғандар" еңбектерінде айтылғандай, француз күштері, генерал Жак Массудың басшылығымен, азаптауды жүйелі түрде қолданған. Бұл тәжірибе Индоқытай соғысындағы "Les Paras" және Француз Шетел Легионындағы неміс әскерлерінің тәжірибесін біріктірген. Ең әйгілі әдістердің бірі – геген, яғни генератор, онда құрбандар байлап, қарапайым құрылғы арқылы жыныс мүшелеріне электр тогының соққысын беру арқылы азаптаған.

Ангола

Анголадағы 27 жылдық азамат соғысы кезінде, Amnesty International ұйымының мәліметінше, екі тараптан да "көптеген адамдар азапталды". Одан бері, Amnesty International Анголаның Кабинда сепаратистеріне қарсы күресінде "құралсыз бейбіт тұрғындар соттан тыс өлім жазасына кесіліп, азапталады" деп хабарлады.

Аргентина

1970 жылдары, әсіресе 1976-1983 жылдардағы әскери диктатура кезінде, «Қырым соғысы» деп аталатын кезеңде ондаған мың аргентиналықтар хунта тарапынан «жоғалып кетті», олардың көпшілігі ешқашан табылған жоқ. Адамдардың жоғалуы жөніндегі Ұлттық комиссия мынаны мәлімдеді:

Комиссияға жеткізілген дерлік барлық жағдайда құрбандар азаптау туралы айтады. Азаптау – репрессия әдістемесінің маңызды бөлігі болды. Азаптауды кедергісіз жүргізу үшін, соның ішінде құпия азаптау орталықтары құрылды.

Бахрейн

Бахрейн үкіметі 20-шы ғасырда жиі азаптауды қолданды. Ерекше жағдайлардың бірі – Бахрейнде қызмет еткен бұрынғы отарлық шенеунік Иан Хендерсон болды, оны бірнеше куәгерлер тұтқындарды азаптаумен айыптады. Көптеген тұтқындар тарапынан азаптауды ұйымдастырған деп танылған Әдел Флайфелге 2002 жылғы 56-шы Корольдік жарғымен иммунитет берілді. 1980-1998 жылдар аралығында тоғыз адам қамауда азаптау салдарынан қайтыс болды, ал тағы бес адам босатылғаннан кейін жарақаттарынан көз жұмды. Amnesty International және Human Rights Watch ұйымдарының 1990 жылдары жариялаған есептері Бахрейн түрмелерінде азаптаудың кең таралғанын көрсетті. Тұтқындардың көпшілігі азаптау фактілерін хабарлады. Ішкі істер министрлігі, Ұлттық қауіпсіздік агенттігі және Бахрейн қорғаныс күштері сияқты үш мемлекеттік орган көтеріліс оқиғаларына қатысты тұтқындарды тексеруге қатысты. ҰҚА мен ІІМ жүйелі түрде физикалық және психологиялық зорлық-зомбылық жасады, көптеген жағдайларда бұл азаптауға тең келді.

Бразилия

Бразилиялық диктатуралық режим 1964 жылдан 1977 жылға дейін наразыларға қарсы тұрақты түрде азаптау қолданды. Оған наразылардың балаларын, тіпті кейбіреулері 2 жастан кіші болғандарын да азаптау кірді.

Чили

Чилидегі Аугусто Пиночет режимі 1970-ші жылдары саяси қарсыластарына қарсы кеңінен азаптауды қолданды. Чилидің саяси тұтқындау және азаптау жөніндегі ұлттық комиссиясы (Comisión Nacional sobre Prisión Política y Tortura) 2004 жылы азаптаудың үкіметтің жүйелі түрде іске асырылған саясаты болғанын анықтады және өтемақы төлеуді ұсынды. Комиссия 35 000-нан астам куәгердің жаугершілігін тыңдады, олардың жаугершіліктері елу жыл бойы құпия сақталуға тиіс. Азапталғандардың арасында болашақ президент Мишель Бачелет те болды, ол анасымен бірге елорда Сантьягодағы жаман атты Вилла Гримальди ұстау орталығында ұсталған.

Қытай

Қытайда 1996 жылы азаптауға тыйым салынғанмен, БҰҰ тергеушісі 2005 жылы азаптаудың әлі де кең таралғанын анықтады, әсіресе заңның тар анықтамасы, денеге із қалдыруға ғана қатысты болғандықтан, БҰҰ анықтамасына сәйкес келмейді. Шыңжаңдағы қайта білім беру лагерьлерінде азаптау идеологиялық тәрбие процесінің бір бөлігі ретінде қолданылып жатыр деген хабарлар бар.

Куба

Коммунистік режимде түрмеге қамалған адамдардың азапталғаны хабарлануда.

Шығыс Германия

Бөлінген Германиядағы социалистік Германия Демократиялық Республикасында, режимге қарсы күдіктілерге қатысты қауіпсіздік күштері, оның ішінде Штази құпия полициясы тарапынан азаптаулар мен адамдық қадір-қасиетті төмендететін және қорлайтын қатысулар жүйелі түрде қолданылды.

Франция

Алжирдің тәуелсіздік соғысы кезінде (1954–1962), француз әскері Ұлттық азаттық фронты мен азаматтық халыққа қарсы азаптауды қолданды. Француз тергеушілері күдіктілерге қолмен қуатталатын электр генераторларын пайдаланғанымен танымал болды: осы азаптау түрі (la) gégène деп аталды. Францияның батыстық азаптау тәжірибесінің қалыптасуындағы маңызды рөлі – Моник Робиннің «Өлім эскадрильясы: Француз мектебі» атты фильмінің негізгі тезисі. Француздар 20 ғасырда төмендеп бара жатқан империяларын қорғау үшін тәжірибелерді өзіндік дамытты, Вьетнам (кейіннен АҚШ-тың иелігіне өткен француз Индоқытайы) және Алжирдегі Филиппвиль (қазіргі Скикда) қалаларында Пуло Кондор (қазіргі Кон Сон) аралында азаптау «университеттерін» құрды. Полиция тарапынан жасалатын зорлық-зомбылық Францияда бүгінгі күнге дейін кездеседі, сондай-ақ Франция Еуропалық адам құқықтары соты (ЕАҚС) түрмелердегі ұстау жағдайлары, оның ішінде тұтқындарға азаптау көрсету үшін айыпталып отыр. Заң мен Конституция азаптаудың барлық түрлерін тыйым салғанымен, мұндай жағдайлар орын алып жатыр. 2004 жылы Ұлттық полицияның бас инспекторына полиция тарапынан заңсыз зорлық-зомбылық жасалғаны туралы 469 шағым түсті, бұл 2003 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 500-ден азырақ көрсеткіш. Полиция күшін қолданудың 59 жағдайы тіркелді, ал өткен жылы бұл көрсеткіш 65 болған. 2004 жылдың сәуір айында ЕАҚС 1997 жылғы жасөспірімді полиция күзетінен ұрып-соққан жағдай бойынша үкіметті «адамдыққа жатпайтын және ар-ұяттылықты қорлайтын» іс-әрекеттер жасағаны үшін айыптады. Сот үкіметке Джованни Ривасқа 20 500 доллар (15 000 евро) өтемақы және 13 500 доллар (10 000 евро) сот шығындарын төлеуді бұйырды. Париждің жанындағы Сен-Дени полиция бөлімшесінің бастығы, оның басшылығымен полиция күштері зорлау және басқа да зорлық-зомбылық жасады деген айыптамаларға байланысты отставкаға кетуге мәжбүр болды. 2005 жылы полиция инспекциясы осы полиция бөлімшесінде полиция қызметкерлерінің қатыгездігіне қатысты тоғыз тергеу жүргізді. Осы қайталап жасалған бұзушылықтар 2005 жылғы азаматтық наразылықтардың себептерінің бірі болды деп есептеледі. Заңсыз көшіп келгендерді ұстау орталықтарындағы жағдайлар да адам құқықтарын қорғайтын үкіметтік емес ұйымдар тарапынан жиі сыналып отыр. 2006 жылы 20 жасар серб әйелі полиция қызметкерін бір жыл бұрын Париж маңындағы Бобиньи қаласындағы осындай орталықта зорлауға тырысқаны үшін айыптады.

During the Algerian War of Independence (1954–1962), the French military used torture against the National Liberation Front and the civilian population. The French interrogators were notorious for the use of man powered electrical generators on suspects: this form of torture was called (la) gégène. That France has provided a pivotal role in the evolution of western torture practices is the central thesis of the French film Death Squadrons: The French School by Monique Robin. The French had themselves developed practices in defence of its declining empire through the 20th century, setting up torture "universities" at Poulo Condor (now Côn Sơn) – an island off Vietnam (then French Indo China, subsequently taken over by the United States) and at Philippeville (now Skikda) in Algeria. Police abuse remains a reality in France today, while France has been condemned by the European Court of Human Rights (ECHR) for the conditions of detention in prisons, including the use of torture on detainees. Although the law and the Constitution prohibits any kind of torture, such practices happen. In 2004, the Inspector General of the National Police received 469 registered complaints about illegitimate police violence during the first 11 months of the year, down from 500 during the same period in 2003. There were 59 confirmed cases of police violence, compared to 65 in the previous year. In April 2004, the ECHR condemned the government for "inhumane and degrading treatments" in the 1997 case of a teenager beaten while in police custody. The court ordered the government to pay Giovanni Rivas $20,500 (15,000 euros) in damages and $13,500 (10,000 euros) in court costs. The head of the police station in Saint Denis, near Paris, has been forced to resign after allegations of rape and other violence committed by the police force under his orders. Nine investigations concerning police abuse in this police station were carried out in 2005 by the IGS inspection of police. These repeated abuses are said to be one of the causes of the 2005 civil unrest. Conditions in detention centers for illegal aliens have also been widely criticized by human rights NGOs. In 2006 a 20 year old Serbian woman accused a policeman of attempting to rape her in such a centre in Bobigny, in the suburbs of Paris, the year before.

Гватемала

Гватемалалық азаматтық соғыс кезінде және әскери диктатураның азаматтық тұрғындарға және күдікті қарсыластарына қарсы армияның репрессиясы кезінде Гватемаланың қарулы күштері мен полициясы жүйелі түрде кісі өлтіруді (тіпті геноцидті), азаптауды, зорлауды және адамдыққа жатпайтын, ар-ұятты қорлаушылықты қолданды. 1980-ші жылдардағы коммунизмге қарсы науқандарда ЦРУ-ның осы азаптауларға қатысқандығына дәлелдер бар (Латын Америкасында коммунизм қаупі жиі Суық соғыс кезінде диктатураны ақтау үшін пайдаланылды). Мыңдаған адам азапталды және өлтірілді. Мысалы, Гватемаланың таулы аймақтарында кедей майя балаларына сабақ берген американдық қарындас Дианна Ортиз 1989 жылы Гватемала қаласында өзінің ұрлануын, құпия түрмеге қамалуын, және Гватемаланың оңшыл күштері тарапынан бірнеше рет зорлану мен азапталуын баяндады. Ортиз американдық азаматтығының арқасында аман қалды. Ол өзінің басынан өткен оқиғалары мен жазылу жолы туралы "Көзі жоқ көздер" атты кітап жазды. "Жасырын камерада, жасырын түрмеде басқа да адамдар болды, мен қорқынышты айқайларды естідім. Көптеген адамдар қаза тапты. Мен бірнеше мәйітті көрдім. Балалар да болды", - деп жазды Дианна Ортиз.

Үндістан

Үндістан БҰҰ-ның азаптауларға қарсы конвенциясын ратификацияламады. Қамақта өлім-жітім және соттан тыс кісі өлтірулер көбейіп барады. Азиялық Адам Құқықтары Орталығы Нью-Делиде өткен баспасөз конференциясында "Үндістандағы азаптаулар - 2010" атты есебін жариялады. Есепте 2000 жылды базалық жыл деп есептегенде, 2004–2005 жылдар аралығында қамақтағы өлім-жітім 41,66%-ға төмендегені көрсетілген. Бұл түрмедегі өлім-жітімнің 70,72%-ға және полиция күзетіндегі өлім-жітімнің 12,60%-ға артуын қамтиды. Үкімет БҰҰ-ның азаптауларға қарсы конвенциясын ратификациялау үшін 2010 жылғы Азаптауға қарсы заңды қабылдауға ниетті екенін мәлімдеді. Заң жобасында полиция тарапынан жасалған физикалық немесе психикалық азаптау үшін 10 жылға дейін бас бостандығынан айыру көзделген.

Ирак

Баасшы Саддам Хусейн басқарған үкімет азаптауды кеңінен қолданды, соның ішінде атышулы Абу Грейб түрмесінде де. Иракқа басып кіргеннен кейінгі Ирак үкіметі мыңдаған адамды түрмеде ұстап отыр. 2004 жылдың шілдесінен қазанына дейін тергеу жүргізген Human Rights Watch ұйымы азаптаудың "қалыпты және жиі кездесетін" жайт екенін анықтады. Олардың есебіне сәйкес,

2003 жылы Иракқа шабуыл жасаудан бұрын Саддам Хусейннің пластик тілгіш машинасына (көбінесе Абу Грейбте) адамдар тамақтандырылды деген сенімді мәлімдемелер болғанымен, соғыстан кейін мұндай құрылғы табылған жоқ. 1990 жылдың қазан айында Кувейтке басып кірген кезде ирактық сарбаздар "инкубатордан сәбилерді лақтырып тастады" деген айып тағылды. Бұл оқиға 15 жасар кувейттік медбике Найраның "көзбен көргені" арқасында айтылды. Бірнеше жылдан кейін ол Кувейттің АҚШ-тағы елшісі Сауд бин Насир Аль Сабахтың қызы екені белгілі болды, ал бұл оқиға Кувейт тарапынан жұмыс істейтін Hill & Knowlton жарнамалық фирмасының туындысы екені анықталды.

Израиль

Қинаулар туралы келіп түскен шағымдарды тергеуден кейін, Жоғарғы Сот 1999 жылы барлық қинаулар – тіпті орташа физикалық күш қолдану да – заңсыз деп шешті. Бұл шешімді адам құқықтарын қорғайтын ұйымдар жоғары бағалады. Заң реформасына қарамастан, Amnesty International Израильде қинауға теңестірілетін қарау туралы алаңдаушылығын жалғастырды және Израильдің қинауды жою үшін жасаған қадамдарына қанағаттанбады. Amnesty International 2002 жылы былай деп мәлімдеді:

Адам құқықтары жөніндегі B'Tselem тобының есебуынша, терроризм күдігімен ұсталған палестиналық тұтқындардың 85% ұзақ уақыт бойы ұйқыдан айырылды; ұзақ уақыт бойы көру немесе сезімталдықтан айырылды; дене күйін ұзақ уақыт бойы сақтап тұруға мәжбүр болды, бұл күй күннен күнге ауырлап бара жатты; кішкентай, шкафтай кеңістікте ұсталып тұрды; қасақана салқындатылған бөлмелердегідей температураның өте жоғары немесе төмен деңгейіне ұшырады; ұзақ уақыт бойы дәретхана мен гигиеналық талаптардан айырылды; тұтқындарды бір уақытта тамақтандыруға және дәретхананы пайдалануға мәжбүрлеу сияқты ар-ұяты жоққа шығарылған қарауға ұшырады. Жиі ұрып-сапалау орын алған деген айыптаулар бар. Мұндай әрекеттер Біріккен Ұлттар Ұйымының Қинауларға қарсы конвенциясының 16-бабын бұзады. 2000 жылдың қаңтар айында B'Tselem Израильдің Бас қауіпсіздік қызметінің (ГСС) тексеру әдістері бес техникадан тұрады деп мәлімдеді: "[ГСС] 1971 жылы британдықтар қолданған әдістерге ұқсас әдістерді қолданды, атап айтқанда ұйқысыздық, денелік азаптау және сезімталдық оқшаулану. Бірақ ГСС оларды әлдеқайда ұзақ мерзімге қолданды, сондықтан туындаған ауырсыну мен азаптаулар айтарлықтай жоғары болды. Сонымен қатар, ГСС тікелей зорлық-зомбылық қолданды. Осылайша, іс жүзінде ГСС әдістері 1971 жылы британдықтар қолданған әдістерден әлдеқайда қатал болды."

Қырғызстан

Мау Мау 1950 жылдардағы көтерілісі кезінде 1819 кикуйюді, сондай-ақ еуропалық және азиялық тегі бар 58 адамды азаптап өлтірді.

Ливан

Ливанның сол кезде Израиль басып алған Оңтүстік Либанындағы Оңтүстік Ливан Армиясының (SLA) Хиам түрмесінде бұрын Хезболла жауынгерлері деп күдіктенгендер, олардың отбасылары және ливандық азаматтық тұтқындар ұсталған. SLA тарапынан жасалған азаптаулар, оның ішінде электр тогымен азаптау, қалыпты жағдай болды. Бұл 2000 жылы оккупация аяқталғаннан кейін, ливандықтар түрмеден тұтқындарды босатып, азаптау құралдарын тапқанда толыққанды анықталды.

Нигерия

2005 жылы Human Rights Watch ұйымы Нигерияның Энугу, Лагос және Кано қалаларындағы полиция қызметкерлерінің тұрақты түрде азаптау қолданатынын құжаттады. Ондаған куәгерлер мен құрбан болғандар қайталап, ауыр соққыға ұшырағанын, жыныстық мүшелеріне зорлық көрсетілгенін, зорталғанын, өліммен қорқытылғанын, оқтан жарақат алғанын, тамақ пен судан айырылғанын куәландырды. Бұл зұлсалықтар жалпы қылмысқа қарсы күресте қолданылды. Дүниежүзілік шіркеулер кеңесінің мәліметтеріне сәйкес, Нигер дельтасындағы огони халқының мұнайға қарсы наразылықтарын басу мақсатында әскери оккупациямен бірге жүйелі азаптаулар жасалды. Нигериядағы христиан пасторлары колдовствомен айыпталған балаларды азаптап, өлтіруге қатысқан. Шіркеу пасторлары бәсекелестерінен өзгеше екендерін көрсету үшін балаларды колдовствомен айыптап, өздерінің беделін арттыруға тырысады. Бұл мәселе бойынша пікір білдіруді бірнеше рет сұрағандарына қарамастан, шіркеу жауап беруден бас тартты.

Солтүстік Корея

Солтүстік Кореяның түрмелер мен мәжбүрлеу еңбек лагерьдерінде азаптау кеңінен таралған және жазасыздықпен қолданылады. Қүзетшілер ауыр соққылар салу, суға батыру симуляциясы, қиын жағдайлар жасау, аштықтан азаптау, кішкентай кеңістікте ұстау, қолынан немесе аяғынан іліп қою, электр тогымен ұру және сексуалдық зорлық-зомбылық көрсету сияқты әрекеттерді жасауға өкімді.

Солтүстік Вьетнам

1961 жылдан 1973 жылға дейін Солтүстік Вьетнам мен Вьетконг жүздеген американдықтарды тұтқынға алды. Ханойдың Қоғамдық қауіпсіздік министрлігінің медициналық кеңсесі (ҚҚММ) тұтқындардан ақпарат алудың ең тиімді советтік, француздық, қытайлық коммунистік және басқа да тәсілдерін зерттеу және олар бойынша зерттеулер жүргізуге жауапты болды. ҚҚММ "американдық тұтқындардың ынтымақтасуына итермелеу үшін азаптау мен есірткі қолдануды бақылады". Оның функцияларына "медициналық тәсілдерді барлау мақсатында қолдануда білікті советтік және қытайлық коммунистік барлау кеңесшілерімен жұмыс істеу" де кірді. АҚШ-тың азаптау практикасы туралы мәліметтерді Кон Сон аралынан қараңыз.

Палестина аумақтары

Палестина билігі Палестина аумағында жылдар бойы азаптаумен айналысқан. Amnesty International ұйымы мәлімдеген: «Палестина билігінің тұтқындарды азаптауы кеңінен таралды. Жеті тұтқын қамауда қайтыс болды. Заңсыз өлім-жітім, оның ішінде соттан тыс өлім жазалары туралы хабарлар келіп түсуде». 1995 жылы Палестина билігі Батыс жағалауда АҚШ азаматы болып табылатын Аззам Рахимді тұтқындады. Кейін ол Иерихон түрмесіне жеткізіліп, азаптап өлтірді. Рахимнің отбасы Палестина билігі мен Палестина Азаттық Ұйымын сотқа бермек болды, бірақ Жоғарғы Сот олардың пайдасына шешім шығармады. 2010 жылы палестиналық қауіпсіздік күштерінің 100-ден астам жағдайда азаптау жасағаны туралы хабарланды. Human Rights Watch ұйымының Таяу Шығыс жөніндегі директорының орынбасары Джо Сторк: «Палестина қауіпсіздік күштерінің азаптау туралы хабарлары тоқтамай келіп тұр. Президент Аббас пен Премьер-министр Файяд бұл жағдайды жақсы біледі. Олар осы жазасыздықты тоқтатуға және кінәлілердің жауапкершілікке тартылуын қамтамасыз етуге тиіс» деді. Палестина билігінің түрмелерінде кем дегенде алты палестиналық азаптаудан қайтыс болды. Ұлыбританиядағы Араб Адам Құқықтары Ұйымының баяндамасына сәйкес, Палестина билігі жылдар бойы жүйелі түрде азаптауды қолданды. Осы әдістерге сымдармен ұрып-соғу, тырнақтарды жұлып алу, төбеден ілу, қамшымен ұру, тебу, қарғыс айту, электр тогынан соққы беру, сексуалдық зорлық-зомбылық және зорлау қаупі кіреді. Баяндамада былай делінген: «Олардың әрқайсысы қорлауға және қадір-қасиетін төмендетуге ұшырады және 10 күннен астам уақыт камерада отырды. Тәжірибе көрсеткендей, тұтқындардың 95 пайызы ауыр азапқа ұшырады, ал қалғандары денсаулығына түрлі зиян келтірді». «Шабаб» – тұтқындарды ұзақ уақытқа қолға-қол бұғаулап, қиын жағдайға түсіру, бұл азаптаудың ең көп таралған түрі. 2012 жылы Мұхаммед Әбу Шахала Хеброн қаласында еврей отбасына үй сатты деген айыппен Палестина билігі тарапынан тұтқындалып, жақын арада мойынұсауға мәжбүр етіліп, өлім жазасына кесілді. Human Rights Watch 2011 жылы Батыс жағалауда ХАМАС жасаған 147 азаптау оқиғасы туралы хабарлады және «ауыр қылмыстар туралы тұрақты айыптауларға қарамастан» ешбір қылмыскер сотталмағанын мәлімдеді. Сондай-ақ, «кейбір ер адамдар азаптаудан кейін медициналық көмекке мұқтаж екенін айтып, азаптауды дәлелдеу үшін медициналық құжаттарды алуға тырысты, бірақ аурухана қызметкерлері оларды беруден бас тартты. ХАМАС-тың Батыс жағалаудағы қарсыласы – ФАТХ басқаратын Палестина билігі палестиналықтарды, оның ішінде ХАМАС мүшелерін немесе оларға көмектескендерді негізсіз тұтқындап, ұстап тұрады және тұтқындарды азаптау мен зорлық-зомбылыққа ұшыратады» делінген. Human Rights Watch тағы бір баяндамасында «палестиналық қауіпсіздік күштері журналистерді азаптап, ұрып-соғып, қамауға алып, құрал-жабдықтарын тартып алып, Батыс жағалау мен Газадан шығуына тыйым салған жағдайларды тіркеді». HRW сондай-ақ «ХАМАС Ішкі істер министрлігі құпия қамауда ұстау орындарында ХАМАС билігінің азаптау туралы мақала жариялаған журналисті шақырып алып, мақала үшін кешірім сұрамаса, оған қарсы заңдық шаралар қолданатынымен қорқытты және «жағымсыз» хабарлауын түзетуді талап етті» деген оқиғаны хабарлады.

The Palestinian Authority has reportedly practiced torture in the Palestinian territories over the years. Amnesty International found: "Torture [by the Palestine Authority] of detainees remained widespread. Seven detainees died in custody. Unlawful killings, including possible extrajudicial executions, continued to be reported." In 1995, Azzam Rahim, a naturalized American citizen, was arrested by the Palestinian Authority in the West Bank. He was subsequently taken to a prison in Jericho where he was tortured and killed. Rahim's family attempted to sue the PA and the Palestinian Liberation Organization, but the Supreme Court ultimately ruled against them. More than 100 cases of torture by Palestinian security services were reported in 2010. Joe Stork, deputy Middle East director at Human Rights Watch, said: "The reports of torture by Palestinian security services keep rolling in. President Abbas and Prime Minister Fayyad are well aware of the situation. They need to reverse this rampant impunity and make sure that those responsible are prosecuted." At least six Palestinians died under torture in PA prisons. According to a report by the Arab Organization for Human Rights in Britain, the PA has used torture on a systematic basis for years. Methods include beatings with cables, pulling out nails, suspension from the ceiling, flogging, kicking, cursing, electric shocks, sexual harassment and the threat of rape. The report went on to say "Every one of those detainees has been subject to humiliating and degrading treatment and stayed in cells for more than 10 days. The analysis shows that an astonishing 95 percent of the detainees were subjected to severe torture, others feeling the detrimental effects on their health for varying periods." The shabeh, which involves detainees being handcuffed and bound in stress positions for longs stretches of time, is the most widely used form of torture. In 2012, after allegedly selling a house in Hebron to a Jewish family, Muhammad Abu Shahala was arrested by the Palestinian Authority, tortured into a confession, and sentenced to death. Human Rights Watch reported 147 cases of torture by Hamas in the West Bank during 2011 and that none of the perpetrators had been prosecuted "despite consistent allegations of severe abuse." It further stated that "Some men said they had needed medical care due to torture and sought to obtain medical records as evidence that they had been tortured, but that hospital officials refused to provide them. Hamas's rival in the West Bank, the Fatah dominated Palestinian Authority, arrests and detains Palestinians arbitrarily, including Hamas members or sympathizers, and similarly subjects detainees to torture and abuse." In another report, Human Rights Watch "documents cases in which [Palestinian] security forces tortured, beat, and arbitrarily detained journalists, confiscated their equipment, and barred them from leaving the West Bank and Gaza." HRW also reported an incident in which "the Hamas Ministry of Interior summoned a journalist who published an article on torture by Hamas authorities in secret detention facilities, threatened to take legal action against him if he did not publish an apology for the article, and warned him to correct his 'biased' reporting."

Папуа - Жаңа Гвинея

Халықаралық және ұлттық деңгейде кеңінен танымал болғанына қарамастан, Папуадағы азаптау әлі де кең таралған және жүйелі түрде жүзеге асырылуда; оған дерлік толық жазасыздық пен жоққа шығару ілесіп жүреді. Халықаралық қақтығыстар және зорлық-зомбылық журналының зерттеуі Папуа-Жаңа Гвинеяда 431 азаптау оқиғасы тіркелгенін көрсетті.

Филиппин

Фердинанд Маркос билігі тұсында полиция күзетінде азаптау және адамдық қадір-қасиетті төмендету жиі кездесетін жағдайға айналған. Саяси тұтқындар көбінесе ұрылып, темірмен күйдіріліп, қиын жағдайға түсіріліп, сексуалдық зорлыққа ұшыратылып, сондай-ақ электр тогымен ұрып, басқа да қатыгез әдістер қолданылған.

Португалия

Португалиядағы Estado Novo кезінде құпия полиция саяси тұтқындарға азаптау қолданғаны мәлім. Тұтқындарды "статуя" (португалша: estátua) деп аталатын әдіспен сағаттап тұрып қалуға мәжбүр етті, табиғи жарық түспейтін, тығыз, ылғалды камераларда ұстады, сот барысында ұрып-соқты, өздеріне және отбасы мүшелеріне қауіп көрсетті, немесе ұзақ уақыт бойы бір үлгі музыканы немесе дыбыстарды тыңдауға мәжбүрледі. Бұл тәжірибелер 1957 жылы құпия полицияның қызметіне қатысты жүргізілген тергеу және одан кейінгі сот процесінде жарияланды.

Румыния

Георге Георгиу Деждің коммунистік режимі тұсында, содан кейін Николае Чаушеску тұсында саяси және діни тұтқындарға, оның ішінде жаман атқа ие Питешти эксперименті кезінде түрмеге қамалғандарға жиі азаптаулар көрсетілген. Коммунистік режим құлағаннан кейін азаптау жазасы күштен шығарылды.

Ресей

Ресей Конституциясы еріксіз қамауға алуды, азаптауды және қатыгездікпен қарауды тыйым салады. Конституцияның 21-бабының 2-бөлігінде "Ешкімді де азаптауға, зорлық-зомбылыққа немесе басқа да қатыгездікпен немесе қорлаушылықпен қарауға немесе жазалауға болмайды" делінген. Human Rights Watch ұйымының мәліметінше, Ресей армиясында да зорлық-зомбылық пен қорлау кеңінен таралған. Бұл американ армиясындағы қорлау немесе мазақтаудың ресейлік түрі, бірақ көбінесе ол әлдеқайда қатыгез болады. Осы себепті жыл сайын көптеген жас жігіттер қаза болады немесе өз-өзіне қол жұмсайды. Amnesty International шешендердің Ресей әскерлері жергілікті әйелдерді электр сымдарын көкірекше тіреуіштерге жалғап, зорлап азаптайтыны туралы хабарлады. Ең ауыр жағдайларда көшеден жүздеген кінәсіз адамдар арнайы полиция күштері ("Қызыл террор") тарапынан қасақана тұтқындалып, ұрып-соғылып, азаптап, зорланды. Мұндай оқиғалар тек Чечняда ғана емес, сонымен қатар Ресейдің Благовещенск, Безецк және Нефтеюганск қалаларында да болды.

Сауд Арабиясы

Сауд Арабиясы ислам заңы бойынша азаптауды заңсыз деп есептейді; алайда, Уильям Сэмпсонның жағдайындағыдай, ол кеңінен таралған. 2003 жылғы Amnesty International есебінде "азаптау мен нашар қарым-қатынас кеңінен орын алды" делінген. Human Rights Watch ұйымының Таяу Шығыс және Солтүстік Африка бөлімшесінің атқарушы директоры Ханни Мегалли 2002 жылы "Сауд Арабиясында азаптау практикасы жақсы құжатталған" деп мәлімдеді. Human Rights Watch World Report 2003-ке сәйкес, "саяси тұтқындар мен қылмыстық күдіктілерді тергеу кезінде азаптау жалғасты", ал 2006 жылғы есепте "еріксіз ұстау, ұсталғандарға қатысты нашар қарым-қатынас және азаптау, қозғалыс еркіндігін шектеу және ресми жауапкершіліктің болмауы маңызды мәселе болып қалуда" деп көрсетілген.

Оңтүстік Африка

Amnesty International-дың мәлімдемесіне сәйкес, азаптау полиция бөлімшелерінде, түрмелерде, уақытша ұстау орталықтарында және басқа да жерлерде болады. 2014/2015 жылдары Тәуелсіз полиция тергеу дирекциясы (IPID) 145 жаңа хабарланған жағдайды, оларды азаптау деп сипаттады, 34 жағдайды зорлау, ал 3711 жағдайды полиция қызметкерлері жасаған шабуыл деп тіркеді. Азаптау деп сипатталған 145 жағдайдың ішінде, тек төрті ғана сол кезеңде қылмыстық қудалау үшін IPID-тің Ұлттық прокуратурасына жіберілді. Бұл жауапкершілік мәселелерінің өте ауыр екенін көрсетеді.

Кеңес Одағы

Қызыл Армияның алғашқы күндері қатыгез Чека, содан кейін Сталиндік дәуірдің басында Кеңес Одағының НКВД-сы күдіктілерден (көбінесе жалған) мойындауларды алу үшін кеңінен қолданды. Күдіктілерді, көбінесе "халық жауы" деп аталатындарды, азаптаудың ең көп таралған және тиімді түрлерінің бірі – ұйқыдан айыру болды, оны тергеушілер бірін-бірі алмастырып, тұтқынды ұйықтауға жол бермегендіктен "конвейер" деп атады. Азаптауға Коммунистік партияның Орталық Комитеті және жеке Иосиф Сталин рұқсат берді. Дәрігерлерге жасалған жала кезінде Сталин жалған айыпталған дәрігерлерді "өлімге дейін" азаптауға бұйырды. Сталиннен кейін де КГБ азаптауды қолданды, бірақ бұл көлем мен деңгейде болған жоқ.

Испания

Франсиско Франко Испанияны басқарған жылдары диссиденттер мен олармен байланысы бар адамдарға қатысты азаптау кеңінен таралды. Мұндай құқық бұзушылықтар 1970 жылдарға дейін жалғасты және ауыр соққылар мен суға батыру сияқты жазалау түрлерін қамтыды. Бүгінде Испания мемлекеті азаптаудың болғанын толығымен жоққа шығарады. Дегенмен, Испания билігі Еуропа Кеңесінің азаптауды алдын алу комитеті мен БҰҰ-ның азаптауға қарсы комитетінің қамаудағы адамдарды азаптаумен күресу жөніндегі ұсынымдарын тұрақты түрде іске асырмайды. БҰҰ комитеті "сот ісінің ұзақтығына" алаңдаушылық білдіріп, қылмыс жасалғаннан жаза тағайындалғанға дейін кейде бес жылға дейін уақыт өтетінін көрсететін хабарламаларға сілтеме жасады. Комитет бұл мәселенің жазаның тиімділігін төмендетіп, адамдарды шағымданудан тайдыратынын ескертті. Одан әрі, "комитет мүшелерінің барлығы бес күндік байланыссыз ұстаудың заңдық тәжірибесіне терең алаңдаушылық білдірді" (2003 жылғы қазаннан бастап Қылмыстық процессуалдық кодекске енгізілген өзгерістер осы мерзімді ең көп дегенде 13 күнге дейін ұзартты).

Сирия

Дамаск маңындағы Адра түрмесінде азаптаулар қолданылған деген хабар бар. 2010 жылы түрмеде 7000 тұтқын болды. Пальмирадағы Тадмор түрмесі қатал жағдайларымен, кең ауқымды адам құқықтарының бұзылуымен, азаптаулармен және жазалаулармен белгілі болды. Ол 2001 жылы жабылды, ал барлық қалған саяси тұтқындар Сирияның басқа түрмелеріне ауыстырылды. Дегенмен, 2011 жылдың 15 маусымында Тадмор түрмесі қайта ашылды және режимге қарсы демонстрацияларға қатысқан 350 адам тергеу және ұстау үшін сол жерге жіберілді. Сирияда тұтқынға алынған бірнеше израильдіктерге азап шектірілді. Олардың ішінде 1965 жылы өлім жазасына кесілген Эли Коэн де бар. 1955 жылы Голан биіктіктеріндегі жасырын операция кезінде бес израильдік сарбаз тұтқынға алынып, Сирия түрмесінде қатыгездікпен азапталды. Сарбаздардың бірі, Ури Илан, оның жолдастары өлтірілген деген жалған ақпаратты естіген соң өзін-өзі өлтірді. Илан Израильде батылдық пен патриотизмнің символына айналды. Йом Киппур соғысы кезінде көптеген израильдік тұтқындар сириялықтардың оларды азаптап өлтіргенін айтты, ал бір тұтқын, Аврахам Ланир, азаптап өлтірді. Сирия азаматтық соғысы кезінде Сирия қауіпсіздік күштері тарапынан кеңінен және жүйелі түрде азаптаулар қолданылғаны туралы хабарлар тарады. Бұл электр тогымен соғу, аяусыз ұру және сексуалдық зорлауды қамтиды. Amnesty ұйымы бұл жағдай туралы былай деді: "Сириядағы азаптаулар және басқа да жамандықтар бейбіт азаматтарға қарсы жүйелі және ұйымдасқан шабуылдың бөлігі болып табылады, ол мемлекеттік саясаттың бір бөлігі ретінде жүзеге асырылады және адамзатқа қарсы қылмыс құрайды." 2019 жылдың ақпан айында Германияда екі сириялық азамат Сирия азаматтық соғысы кезінде Башар Асад режимі үшін азаптаулар жасады немесе оған көмектесті деген күдікпен тұтқындалды.

Біріккен Араб Әмірліктері

2009 жылдың сәуір айында Біріккен Араб Әмірліктерінің патша шейхы шейх Иса бин Зайед Аль Нахайян (Зайед бин Сұлтан Аль Нахайянның ұлы) ауғандық астық сатушы Мохаммед Шах Пурды азаптаған видео пайда болды. Видеода ер адамды малдың электр шок таяқшасымен жыныс мүшелерінен қинап, аузына құм құйып, «Мерседес» көлігімен басып кеткені көрсетіледі. Видеода БАӘ полициясының формасын киген адам құрбан болған адамның қолы мен аяқтарын байлап, кейін оны ұстап тұрғаны көрінеді. БАӘ үкіметінің ресми жауабы бойынша, видеодағы адам – шейх Исса, бірақ ол ешқандай қылмыс жасаған жоқ. Ішкі істер министрлігі видеода көрсетілген оқиғалар – бұл мінез-құлқының үлгісі емес деді.

Солтүстік Ирландия

Солтүстік Ирландиядағы этникалық-ұлттық қақтығыс кезінде, «Түрмелер» деп аталатын кезеңде, британдық қауіпсіздік күштері, оның ішінде Ұлыбритания армиясы мен Корольдік Ольстер полициясы (RUC), Ирландия Республикалық Армиясының (IRA) мүшелері деп күдіктенгендерге азаптау көрсеткен жағдайлар тіркелді. «Түрмелер» кезінде қызмет еткен RUC тергеушілері суға батырып өлтіру (waterboarding) және басқа да азаптау түрлерін полиция күзетіндегі күдікті IRA мүшелеріне жүйелі түрде қолданғандарын мәлімдеді. 1971 жылы «Деметриус» операциясы аясында жасырын тергеу орталығында он төрт адам «түбіне дейін тергеу» бағдарламасына алынды. Тергеу әдістері сезімталдықтан айыруды қамтыды және «Бес техника» деп аталды. Еуропалық адам құқықтары соты оларды қабырғаға тіреу, бас кигізу, шуға ұшырату, ұйқыдан айыру, тамақтан және судан айыру деп анықтады. Тұтқындар жеті күн бойы, тергеуден өтпеген кезде, бас кигізіліп, қолдарына кісен салынған күйде суық камерада ұсталды және үнемі қатты сызылатын дыбысқа ұшыратылды. Олар көп сағат бойы стрестік позада тұруға мәжбүр болды, сондай-ақ ұйқыдан, тамақтан және судан айырылды. Оларды бірнеше рет ұрып-сапалаған, кейбіреулері жыныстық мүшелеріне тебілгенін, басын қабырғаға соғып, инъекция жасаумен қорқытқандарын айтты. Бұл қатты ауырсынуға, қатты физикалық және психикалық шаршауға, үлкен қорқынышқа, депрессияға, галлюцинацияларға, бағдарының жоғалуына және есінен танып құлауға әкелді. «Күміз бас кигендер» деп аталған он төрт адам бес техниканың барлығын бірдей қолданған жалғыз тұтқындар болды. Басқа тұтқындарға бес техниканың бірі және басқа да тергеу әдістері қолданылды. Бұларға суға батырып өлтіру, электр тогы соғу, сіріңке мен шаммен күйдіру, тұтқындарды қыздырылған электр пешінің үстінде тұрғызып, соққы ету, жыныстық мүшелерді ұрып-сапалау және қысымға салу, ішекке бөгде заттар тығып салу, инъекция жасау, аяқ табанына қамшы салу және психологиялық зорлық-зомбылық, мысалы, «орыс рулеткасы» сияқты әдістер кірді. Ирландия үкіметі 1971 жылы британ үкіметіне қарсы «Күміз бас кигендер» ісі бойынша халықаралық сот процесін бастады. 1976 жылы Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық комиссиясы бес техниканы қолдана отырып жүргізілген терең тергеу бағдарламасын «азаптау» деп таныды. Бұл іс одан әрі Еуропалық адам құқықтары сотына жіберілді. 1978 жылы сот бағдарламаның «адамдыққа жатпайтын және ар-ұятты қорлау» құралатындығын, бұл Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияны бұзу болып табылатынын, бірақ азаптау емес екенін шешті. Соттың бес техника азаптау болып есептелмейтіні туралы шешімі кейін АҚШ және Израиль өздерінің тергеу әдістерін ақтау үшін пайдаланды.

During the Troubles, an ethno nationalist conflict in Northern Ireland, there were instances of British security forces, including the British Army and the Royal Ulster Constabulary (RUC), using torture on suspected Irish Republican Army (IRA) members. Former RUC interrogators who were active during the Troubles claimed that waterboarding, among other forms of torture, were systematically used against suspected IRA members in police custody. In 1971, as part of Operation Demetrius, fourteen arrested men were subjected to a programme of "deep interrogation" at a secret interrogation centre. The interrogation methods involved sensory deprivation and were referred to as the "Five Techniques". The European Court of Human Rights defined them as wall standing, hooding, subjection to noise, deprivation of sleep, and deprivation of food and drink. For seven days, when not being interrogated, the detainees were kept hooded and handcuffed in a cold cell and subjected to a continuous loud hissing noise. Here they were forced to stand in a stress position for many hours and were deprived of sleep, food and drink. They were also repeatedly beaten, and some reported being kicked in the genitals, having their heads banged against walls and being threatened with injections. The effect was severe pain, severe physical and mental exhaustion, severe anxiety, depression, hallucinations, disorientation and repeated loss of consciousness. The fourteen so called "Hooded Men" were the only detainees subjected to all Five Techniques together. Some other detainees were subjected to at least one of the Five Techniques, along with other interrogation methods. These allegedly included waterboarding, electric shocks, burning with matches and candles, forcing internees to stand over hot electric fires while beating them, beating and squeezing of the genitals, inserting objects into the anus, injections, whipping the soles of the feet, and psychological abuse such as Russian roulette. The Irish Government had begun international legal action against the British Government over the Hooded Men in 1971. In 1976, the European Commission of Human Rights ruled that the programme of deep interrogation, using the Five Techniques, amounted to "torture". The case was then referred to the European Court of Human Rights. In 1978 it ruled that the programme amounted to "inhuman and degrading treatment" which breached the European Convention on Human Rights, but did not amount to torture. The Court's ruling, that the Five Techniques did not amount to torture, was later cited by the United States and Israel to justify their own interrogation methods.

21 ғасыр

2005 жылғы 23 ақпанда британдық сарбаздар 2003 жылғы мамыр айында Басрадағы "Bread Basket" деп аталатын британдық әскер лагерінде тонау үшін тұтқынға алынған ирактық тұтқындарды зәбірлегені үшін кінәлі деп танылды. Әскери сот судьясы, судья-адвокат Майкл Хантер, фотосуреттер мен сарбаздың мінез-құлқы туралы былай деді:

On 23 February 2005, British soldiers were found guilty of abuse of Iraqi prisoners arrested for looting at a British Army camp called Bread Basket, in Basra, during May 2003. The judge at the military court, Judge Advocate Michael Hunter, said of photographs and the soldier's behaviour:

At the court martial, the prosecution alleged that in giving the order to "work [the prisoners] hard", Captain Dan Taylor had broken the Geneva Conventions. Neither Taylor, nor his commanding officer Lt Col Paterson (who was briefed on the operation "Ali Baba" by Taylor), was sanctioned and, indeed, during the period of time between the offence and the trial, both were given promotions. All the leaders of the major British political parties condemned the abuse. Tony Blair, British Prime Minister, declared that the pictures were "shocking and appalling". After sentencing, the Chief of the General Staff, General Sir Mike Jackson, made a statement on television and said that he was "appalled and disappointed" when he first saw photographs of the Iraqi detainees and that

On 7 December 2005, the House of Lords reversed the deportations of Muslims convicted on "evidence procured by torture inflicted by foreign officials", and cited the 1978 case in ruling that centuries of common law and recent international conventions made torture anathema in the country's courts. Lord Bingham said it was "clear that from its very earliest days the common law of England set its face firmly against the use of torture"; Lord Nicholls said "Torture is not acceptable. This is a bedrock moral principle in this country"; Lord Hoffman said "The use of torture is dishonourable. It corrupts and degrades the state which uses it and the legal system which accepts it. "; Lord Hope said it was "one of most evil practices known to man"; Lord Rodgers said "the unacceptable nature of torture has long been unquestioned in this country. "; Lord Carswell referred to the "abhorrence felt by civilised nations for the use of torture"; and Lord Brown said that "torture is an unqualified evil. It can never be justified. Rather it must always be punished.". On 13 March 2007, the six month court martial of the seven soldiers – including Colonel Jorge Mendonca and Major Michael Peebles – over the detention of Iraqi prisoners in Basra during May 2003 ended with all but one, Corporal Donald Payne, being acquitted. On 30 April 2007, Payne, Britain's first convicted war criminal found guilty under the provisions of the International Criminal Court Act 2001, who had pleaded guilty to mistreating prisoners, was jailed for a year and dishonourably discharged from the army. In March 2008, the Ministry of Defence admitted breaching the human rights of Baha Mousa, who died in British custody in Basra, and of eight other Iraqi men held at the same facility, opening the way for a multimillion pound compensation package for the relatives of Baha Mousa and the other men injured during illegal interrogations. On 14 May 2008, Defence Secretary Des Browne announced in the House of Commons that there would be a public inquiry into the death of Baha Mousa in which "no stone [will be left] unturned in investigating his tragic death." On 26 July 2008, the Joint Committee on Human Rights accused Armed Forces Minister Adam Ingram in 2004 and Lieutenant General Robin Brims, Commander Field Army, in 2006 of misleading the committee when they declared that conditioning practices (based on the five techniques, banned since their use in Northern Ireland in the 1970s) were not being used. It has now emerged that such techniques were being used by some troops deployed abroad. The BBC reported that "Labour MP Andrew Dismore, chairman of the committee, said he hoped the public inquiry [into the death of Baha Mousa] would give some indications as to why they were given 'wrong evidence'. Earlier this month, the MoD agreed to pay almost £3m in compensation to Mr Mousa's family and nine Iraqi men after admitting breaching human rights".

Әскери сотта прокуратура капитан Дэн Тейлордың "тұтқындарды қатты жұмыс істеуге" бұйрық бергенімен Женева конвенциясын бұзғанын айыптады. Тейлор да, оның жоғары офицері подполковник Патерсон да (Тейлор оған "Ali Baba" операциясы туралы баяндаған) жазаланбады, тіпті қылмыс пен сот арасында екеуіне де қызмет бабында жоғарылау берілді. Ұлыбританияның барлық ірі саяси партияларының жетекшілері зәбірлеуді айыптады. Ұлыбритания премьер-министрі Тони Блэр суреттерді "дүрсіндіретін және қорқынышты" деп сипаттады. Сот шешімінен кейін Бас штаб бастығы генерал сэр Майк Джексон телеарнада жасаған мәлімдемесінде ирактық тұтқындардың суреттерін алғаш көргенде "зор қорқынышқа және көңіліне күдік туғанын" айтты. 2005 жылғы 7 желтоқсанда Лордтар палатасы "шет мемлекеттік шенеуніктер жасаған зорлық-зомбылық арқылы алынған дәлелдер" негізінде сотталған мұсылмандарды депортациялауды жойды және 1978 жылғы істі сілтеме келтіре отырып, ғасырлар бойғы ортақ құқық пен соңғы халықаралық конвенциялар елдің соттарында зорлық-зомбылықты қабылдамайтын жағдайға жеткізді. Лорд Бингем "Англияның ортақ құқығының өте ерте замандарынан бастап зорлық-зомбылықты қолдануға қарсы екені анық" деді; Лорд Николс "Зорлық-зомбылық қабылдамайды. Бұл елдегі негізгі моральдық принцип"; Лорд Хоффман "Зорлық-зомбылық арсыздық. Ол оны қолданатын мемлекетті және оны қабылдайтын құқықтық жүйені бұзады және төмендетеді"; Лорд Хоуп бұл "адамзат таныған ең зұлым әрекеттердің бірі" деді; Лорд Роджерс "зорлық-зомбылықтың қабылдамайтын сипаты осы елде ұзақ уақыттан бері күмәндалмайды"; Лорд Карсвелл "цивилизациялық елдердің зорлық-зомбылықты қолдануға деген жиренуін" атап өтті, ал Лорд Браун "зорлық-зомбылық – шексіз жамандық. Оны ешқашан ақтауға болмайды. Керісінше, оны әрқашан жазалау керек". 2007 жылғы 13 наурызда 2003 жылғы мамыр айында Басрада ирактық тұтқындарды ұстауға қатысты полковник Хорхе Мендонка мен майор Майкл Пиблзті қоса алған жеті сарбаздың алты айлық әскери соты аяқталды, бірақ олардың барлығы, бірден басқа, капрал Дональд Пэйн ақталды. 2007 жылғы 30 сәуірде Пэйн, 2001 жылғы Халықаралық қылмыстық сот туралы заңның ережелері бойынша кінәлі деп танылған Ұлыбританияның алғашқы соғыс қылмыскері, тұтқындарды зәбірлегені үшін кінәлі деп танылды, бір жылға бас бостандығынан айырылды және армиядан қызметтен шығарылды. 2008 жылғы наурызда Қорғаныс министрлігі Басрада британдық күзетте қайтыс болған Баха Мусаның және сол мекемеде ұсталған тағы сегіз ирактықтың адам құқықтарын бұзғанын мойындады, бұл Баха Мусаның туыстарына және заңсыз тергеу кезінде жарақат алған басқа да ер адамдарға миллиондаған фунт стерлинг өтемақы төлеуге мүмкіндік берді. 2008 жылғы 14 мамырда Қорғаныс министрі Дес Браун Парламентте Баха Мусаның өліміне қатысты толыққанды тергеу жүргізілетінін жариялады, онда "оның қайғылы өлімін тергенде ешқандай тас бұрылмайды". 2008 жылғы 26 шілдеде Адам құқықтары жөніндегі бірлескен комитет 2004 жылы Қарулы күштер министрі Адам Инграмды және 2006 жылы Дала армиясының қолбасшысы генерал-лейтенант Робин Бримсті комитетті адастырғаны үшін айыптады, олар (1970 жылдары Солтүстік Ирландияда қолданылуына тыйым салынған бес техникаға негізделген) жағдайларды түзету тәжірибелері қолданылмайтынын мәлімдеді. Қазір мұндай тәжірибелерді шетелде орналасқан кейбір әскерлер қолданғаны белгілі болды. BBC хабарлағандай, "комитет төрағасы, Лейборист партиясының депутаты Эндрю Дисмор [Баха Мусаның өліміне қатысты] қоғамдық тергеудің оларға "жалған дәлелдер" берілгеніне қатысты белгілі бір ақпарат беретініне үміттенеді. Осы айдың басында Қорғаныс министрлігі Мұса мырзаның отбасына және тоғыз ирактыққа 3 миллион фунт стерлинг өтемақы төлеуге келісті".

Венесуэла

Диктатор Маркос Перес Хименестің тұсында Венесуэла билігі азаматтардың адам құқықтарын ескермеді. Полиция жиі үйлерді іздестіру ордерсіз шабуылдады, ал адамдар дәлелсіз қамауға алынды. Алғашқыда ұсталған адамдар тергеу кезінде азаптауға ұшырады. Саяси полиция оның қарсыластарын іздеп ұстап, азаптап, өлтірді. Шабуылға ұшырағандардың арасында болашақ Венесуэла президенті Ромуло Бетанкур, Хайме Лусинчи және Луис Эррера Кампинс болды. Human Rights Watch ұйымының мәліметінше, Карлос Андрес Перес басшылығындағы үкімет де қарсыластарын азаптап, өлім жазасын іске асырды, ал сот жүйесі үкіметінің жасаған зұлпымдарына көз жұмды. Уго Чавестің сайлануынан кейін Венесуэладағы адам құқықтары нашарлады. 2009 жылы Америкааралық адам құқықтары жөніндегі комиссия Венесуэла үкіметі "құғындау мен төзбеушілікке" ұшырағанын көрсететін есеп жариялады. 2014 жылдың қараша айында Венесуэла 2002 мен 2014 жылдар аралығындағы жағдайлар бойынша Біріккен Ұлттар Ұйымының Азаптауға қарсы комитетіне келді. Комитет Венесуэланың азаптауды алдын алу жөніндегі ұлттық комиссиясын Боливар үкіметіне жақпайтындығы үшін сынады. Сондай-ақ, комитет 2014 жылғы Венесуэлалық наразылықтар кезінде болған "күнәні мойындау үшін ұру, өртеу және электр тогымен соққы беру" жайлы алаңдаушылық білдірді, сондай-ақ наразылықтар кезіндегі 185 тергеудің тек 5-і ғана айыптамамен аяқталғанын атап өтті. БҰҰ-ның азаптау жөніндегі арнайы хабаршысы Хуан Э. Мендес 2015 жылдың 11 наурызында Венесуэла ақпарат сұрауларын елемегенін және ол "жауап алмауға негізделген қорытындыларға" келгенін, сондай-ақ "үкімет тұтқындардың құқықтарын бұзғанын" мәлімдеді. Ол Мадуро үкіметінің "барлық азаптау және қатыгез, адамдық емес немесе ар-ұятты жоқ қылықтарды тергеп, қудалау және жазалау міндеттемесін орындамағанын" айтты. Николас Мадуро президент болған кезде Венесуэладағы азаптаулар одан әрі күшейді. SEBIN-нің штаб-пәтері мен түрмелерінің бірі болып табылатын Ла Тумбада "ақ азаптау" үшін пайдаланылды, ал оның кейбір тұтқындары өзіне-өзі зиян келтіруге тырысты. Ла Тумбадағы жағдай түрмедегілердің ауруларына себеп болды, бірақ Венесуэла билігі тұтқындарды емдеуден бас тартты. Жарықтар үнемі жандырылып тұрады және түрме жасушаларының температурасы мұзға жақын болады. Human Rights Watch 350-ден астам азаптау және зорлық-зомбылық жағдайларын құжаттады. Олардың әдістеріне: қатты ұру, аяқ табанының қырқышымен кесілуі, жартылай тұншықтыру, тамақ пен дәрі-дәрмектен айыру, электр тогымен соққы беру кіреді.

Under the dictator Marcos Pérez Jiménez, Venezuelan authorities held little regard for the human rights of citizens. Police often raided homes without search warrants and individuals were imprisoned without evidence. While initially detained, individuals faced torture in instances of interrogation. Political police targeted, arrested, tortured and killed his opponents. Those who were attacked include future Venezuelan president Rómulo Betancourt, Jaime Lusinchi and Luis Herrera Campins. According to Human Rights Watch, the Carlos Andrés Pérez administration also tortured and executed opponents with a judicial branch that largely ignored abuses by his government. Following the election of Hugo Chávez, human rights in Venezuela deteriorated. By 2009, the Inter American Commission on Human Rights released a report stating that Venezuela's government practiced "repression and intolerance". In November 2014, Venezuela appeared before the United Nations Committee Against Torture over cases between 2002 and 2014, which criticized the Venezuelan National Commission for the Prevention of Torture for being biased in favor towards the Bolivarian government. The committee had also expressed concern with "beatings, burnings and electric shocks in efforts to obtain confessions" that occurred during the 2014 Venezuelan protests and that of the 185 investigations for abuses during the protests, only 5 individuals had been charged. United Nations Special Rapporteur on Torture Juan E. Méndez stated on 11 March 2015 that Venezuela had ignored requests for information and that he had made "conclusions based on the lack of response" and "concluded that the government violated the rights of prisoners", further saying that the Maduro government failed "with the obligation to investigate, prosecute and punish all acts of torture and cruel, inhuman or degrading treatment". During the presidency of Nicolás Maduro, torture in Venezuela increased further. In La Tumba, one of the headquarters and prisons of SEBIN, has been used for white torture and some of its prisoners have attempted suicide. Conditions in La Tumba have resulted with prisoner illnesses, though Venezuelan authorities refuse to medically treat those imprisoned. Bright lights are continuously left on and prison cells are set at near freezing temperatures. Human Rights Watch has documented over 350 cases of torture and abuse. Methods include severe beatings, cutting the soles of the feet with razors, partial asphyxiation, withholding food and medication, and electric shock.

Қазақстан

1980 жылдан 2017 жылға дейін билікте болған Роберт Мугабе үкіметі наразылық танытқандар мен саяси оппозиция өкілдерін түркіндеумен айыпталуда.