Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
ХХ ғасырдағы канадалық Арктика зерттеушісі
20th century Canadian Arctic explorer
Генри Асбьёрн Ларсен (30 қыркүйек 1899 – 29 қазан 1964) – норвеждік канадалық Арктика зерттеушісі. Ларсен Норвегиядағы Фредрикстадтың оңтүстігіндегі Херфолл деген кішкентай аралда дүниеге келген. Ол өзінің құрмет тұтқан Роалд Амундсен сияқты теңізші болды. Ларсен Канадаға көшіп келіп, 1927 жылы Ұлыбритания азаматына, ал 1947 жылы Канада азаматына айналды. 1928 жылы ол Канада Корольдік атты полициясына (RCMP) қосылды.
Henry Asbjørn Larsen (September 30, 1899 – October 29, 1964) was a Norwegian Canadian Arctic explorer. Larsen was born on a small island, Herføl, south of Fredrikstad in Norway. Like his hero, Roald Amundsen, he became a seaman. Larsen immigrated to Canada, and became a British subject in 1927 (Canadian citizen in 1947). In 1928, he joined the Royal Canadian Mounted Police (RCMP).
RCMP қызметі
1928 жылы RCMP «Сент-Рох» кемесін Арктика қызметіне тағайындады. Арктикаға алғашқы сапарында Ларсен RCMP жалдаған капитанның орынбасары ретінде қызмет етті, бірақ Арктикаға келгеннен кейін капитан болып тағайындалды. Ларсен келесі екі онжылдық бойы «Сент-Рохты» басқарды және сержант шеніне дейін көтерілді. Ларсеннің мансабының соңғы жылдары ол Арктикадағы RCMP-нің аға офицері болды. «Сент-Рохты» басқарғаннан кейін Ларсен Арктикадағы барлық бөлімшелерге жауапты инспектор болып тағайындалды. Кеме пайдалануға берілген алғашқы 12 жыл ішінде Ларсен және оның экипажы Канаданың қиыр солтүстігіндегі RCMP бекеттеріне жабдықтар жеткізіп келді. «Сент-Рох» қыста мұздап қалуға төтеп беру үшін арнайы салынған. Қыс айларында кеменің экипажына кірген RCMP офицерлері күйектің көмегімен «Сент-Рохты» суда жүзетін RCMP бекетіне айналдырды. Осы кезеңде «Сент-Рох» қиыр солтүстіктегі жалғыз канадалық өкілі болып, түрлі мемлекеттік функцияларды атқарды.
In 1928 the RCMP commissioned St. Roch for Arctic service. During its first voyage into the Arctic, Larsen served as mate under a captain that the RCMP hired, but, once in the Arctic, Larsen was appointed captain. Larsen commanded St. Roch for most of the next two decades, rising to the rank of sergeant. In the final years of Larsen's career, he was the senior RCMP officer in the Arctic. Following his command of St. Roch, Larsen was promoted to inspector with responsibility for all Arctic detachments. For the first 12 years that the ship was in commission, Larsen and his crew took supplies to scattered RCMP posts in Canada's far north. St. Roch was specially constructed to be able to survive being frozen in all winter. During the winter, the RCMP officers who formed her crew used dog sleds to turn St. Roch into a floating RCMP outpost. During this time, St. Roch was the only Canadian presence in the far north, carrying out various governmental duties.
1940-1942: батыстан шығысқа қарай
Бұл сапар Солтүстік-Батыс өткелінен екінші кемемен жасалған өту болды және батыстан шығысқа қарайғы алғашқы өту еді. Маршрут 1903 жылы Роальд Амундсеннің жағалау бойымен шығыстан батысқа қарай жасаған өтуіне ұқсас болды, бірақ Ларсен Беллот бұғазын пайдаланды. 1990 жылдары RCMP архивтерінен табылған құжаттар осы сапардың Германияның Данияға басып кіргенінен кейін Гренландияны басып алуға қанадалық жоспармен қалай да бір байланысты екенін көрсетеді. Немістер аралды басып алып, криолит кенін тартып алып, оны теңіз асты кемелері үшін база ретінде пайдалануға мүмкіндік алған болар еді. АҚШ канадалық жоспарды тоқтатты, бірақ Ларсеннің сапары бәрібір жалғасты. «Сент-Рох» 1940 жылдың маусымында Ванкуверден шықты. Пойнт-Бэрроудың шығысында мұзға тап болғаннан кейін, ол Виктория аралының батыс жағалауындағы, Уэльс принці бұғазының кіреберісіндегі Уокер шығанағында қыстауға шешім қабылдады. 1941 жылдың шілдесінде кеме мұздан азат болды, Ларсен жағалау бойымен шығысқа қарай жылжып, тамыздың соңында Амундсеннің Гьоа-Хейвен портына жетті. Солтүстікке бұрылғанда, ол Король Уильям аралының солтүстігінде мұздың күшіне тап болды. Қыркүйек айының басында ол Солтүстік магниттік полюске жақын Бутия түбегінің батыс жағалауындағы Пейсли шығанағында паналады. 1942 жылдың тамызында ол мұздан өтіп, солтүстікке бет алды және қиындықпен Беллот бұғазынан өтті. Бұғаздың екінші жағында ол Сомерсет аралындағы Форт-Росс бекетінде орналасқан Гадсон Бэй компаниясының бекетінде цивилизацияны тапты. Одан кейін ол Принс-Регент шығанағы, Ланкастер бұғазы және Дэвис бұғазы арқылы өтіп, 1942 жылдың 11 қазанында Галифаксқа жетті.
This journey was the second ship crossing of the Northwest Passage and the first from west to east. The route was nearly the same as Roald Amundsen's 1903 coast hugging east–west crossing except that Larsen used the Bellot Strait. Documents found in the RCMP archives in the 1990s show that the voyage was somehow connected to a Canadian plan to occupy Greenland after the German invasion of Denmark. The Germans could have occupied the island, seized the cryolite mine and used the island as a U boat base. The Canadian plan was blocked by the United States but Larsen's voyage went ahead anyway. St. Roch left Vancouver in June 1940. After trouble with ice east of Point Barrow he decided to winter at Walker Bay on the west coast of Victoria Island at the entrance to Prince of Wales Strait. In July 1941 the ship was released from the ice and Larsen followed the coast east and reached Amundsen's Gjoa Haven by the end of August. Turning north up the channel he was struck by the full force of the ice just north of King William Island. In early September he found refuge at Paisley Bay on the west coast of the Boothia Peninsula near the North Magnetic Pole. In August 1942 he forced his way out of the ice, went north and with difficulty passed the Bellot Strait. At the other end he found civilization of a sort at the Hudson's Bay Company post at Fort Ross on Somerset Island. He then continued through Prince Regent Inlet, Lancaster Sound and the Davis Strait, reaching Halifax on 11 October 1942.
1944 жыл: шығыстан батысқа
Бұл Солтүстік-Батыс өткелімен үшінші кеме сапары, екінші шығыстан батысқа өту және бір маусымда (86 күнде 7295 миль) жасалған алғашқы кеме сапары болды. Ол жағалау бойындағы қалыпты маршруттың орнына Пэрри каналы мен Уэльс принці бұғазын пайдаланды. Күштірек қозғалтқышпен жабдықталған "Сент-Рох" 1944 жылдың 25 шілдесінде Галифакстан шығып, 20 тамызда Бичи аралына жетті. Батысқа қарай жалғасын беріп, Мелвилл аралындағы Уильям Эдвард Пэрридің Қысқы аймағына жетті. Бұл жердегі зерттеушілерге тәндей, ол солтүстік-батысқа қарай МакКлюр бұғазына кіруге тырысты, бірақ әдеттегідей мұз тоқтатып қойды. Содан кейін ол оңтүстік-батысқа бұрылып, Уэльс принці бұғазынан өтті, бұл бұғаздан өткен алғашқы кеме болды деуге болады. Бұрынғы төрт жылда қыстаған Уокер шығанасынан өтіп, 4 қыркүйекте Виктория аралының батыс жағалауындағы Холман аралындағы Гадсон шығанағы компаниясының бекетіне жетті. Осы бекетке бір күн бұрын Галифакстан Панама каналы мен Беринг бұғазы арқылы келген "Форт Росс" көмек жіберген еді. Мұз қатуға бір айдай уақыт қалғанда, ол батысқа асығып, Беринг бұғазынан өтіп, 16 қазанда Ванкуверге жетті.
This was the third ship crossing of the Northwest Passage, the second east–west crossing and the first to be made in one season (7,295 miles in 86 days). Instead of the standard route along the coast he used the Parry Channel and Prince of Wales Strait. Fitted with a more powerful engine, St. Roch left Halifax on 25 July 1944 and by 20 August was at Beechey Island. Continuing west he reached William Edward Parry's Winter Harbour on Melville Island. As usual for explorers at this place, he tried to enter McClure Strait to the northwest and, as usual, was blocked by ice. Next he turned southwest and passed through the Prince of Wales Strait, apparently the first ship to do so Passing Walker Bay where he had wintered four years previously, on 4 September he reached the Hudson's Bay Company post at Holman Island, on the west coast of Victoria Island. Just one day before this post had been supplied by the Fort Ross which had sailed from Halifax and through the Panama Canal and Bering Strait. With about a month left before the ice would probably close in, he hurried west, passed through the Bering Strait and reached Vancouver on 16 October.
Ларсеннің зерттеулері және Канаданың егемендігі
Кейбіреулер бұл ашылу сапарларының нағыз мақсаты Арктиканы неміс тыңшыларының іздерін табу үшін тексеру емес, керісінше, Канаданың мүддесін американдық одақтастарынан қорғау болған деп санайды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдық-канадтық одақтастықта қиындықтар туындады, олар Аляска тасжолын салу барысында айқын көрінді.
Some believe the real purpose of the voyages of discovery was not to patrol the Arctic searching for evidence of German infiltrators, but rather to protect Canadian interests from her American allies. There were difficulties in the American/Canadian alliance during World War II, manifested during the construction of the Alaska Highway.
Мұра
1946 жылы ол өзінің жетістіктері үшін Корольдік географиялық қоғамның қамқоршысының медалімен марапатталды. 1959 жылы Канаданың Корольдік географиялық қоғамы оған алғашқы Масси медалін табыс етті. Арктикада Ботия түбегінің батысында және Виктория бұғазының солтүстігінде орналасқан Ларсен бұғазы оның құрметіне аталған. 2000 жылы, мыңжылдық жоба аясында, RCMP өз кемелерінің бірін «Сент-Рох II» деп атап, оны Ларсеннің алғашқы саяхатын қайта жасауға жіберді. Қазіргі уақытта «Сент-Рох» Ванкувер теңіз мұражайында орналасқан, онда келушілер кемені көруге және бортына көтерілуге мүмкіндік алады. Канада жағалау күзеті де оның құрметіне мұз бұзатын кемеге CCGS Генри Ларсен деген ат берді. Стен Роджерстің «Күннен-күнге» әнінде «Сент-Рох» кемесі экипажының бір мүшесі «Ларсен бізді өзінің бақылауына алды» деп шағынады. Оттавада оның құрметіне аталған мемлекеттік бастауыш мектеп бар, ол 1987 жылы ашылды.
In 1946 he was awarded the Royal Geographical Society's Patron's Medal for his achievements. In 1959, the Royal Canadian Geographical Society awarded him their first Massey Medal. Larsen Sound, a body of water located in the Arctic to the west of Boothia Peninsula and north of Victoria Strait, was named for him. In 2000, as a millennium project, the RCMP renamed one of its vessels the St. Roch II, and sent it to recreate Larsen's first voyage. The St. Roch is currently located in the Vancouver Maritime Museum, where visitors can view and board the ship. The Canadian Coast Guard also named an icebreaker CCGS Henry Larsen to honour him. In the Stan Rogers song "Take It from Day to Day" a crew member aboard St. Roch laments of how "Larsen's got us under his thumb." There is a public elementary school in Ottawa named in his honour. It was opened in 1987.