Кіріспе

Жануарлардағы шеміршек түрі. Гиалинді шеміршек – көптеген буын беттерінде кездесетін, шыны тәрізді (гиалинді) және мөлдір шеміршек. Ол көбінесе қабырғаларда, мұрында, көмекейде және трахеяда табалады. Гиалинді шеміршек – іріңдей сұр түсті, тығыз консистенциялы және көп мөлшерде коллаген қамтиды. Онда жүйкелер мен қан тамырлары жоқ, ал құрылымы салыстырмалы түрде қарапайым.

Құрылымы

Гиалиндік шеміршек сыртқы жағынан перихондрий деп аталатын талшықты мембранамен жабылады, немесе егер ол буын беттерінде болса, синовиалдық мембранамен. Бұл мембранада шеміршекке диффузия арқылы қоректік заттар жеткізетін қан тамырлары бар. Гиалиндік шеміршек матрицасы негізінен II типті коллаген мен хондроитин сульфатынан тұрады, екеуі де серпімді шеміршекте кездеседі. Гиалиндік шеміршек қабырғалардың стернальды ұштарында, көмейде, трахеяда және бронхтарда, сондай-ақ сүйектердің буын беттерінде орналасқан. Ол құрылымдарға анық, бірақ иілгіш пішін береді. Коллаген талшықтарының болуы осы құрылымдар мен буындарды берік етеді, бірақ олардың қозғалмалылығы мен икемділігі шектеулі. Гиалиндік шеміршек – шеміршектердің ең көп таралған түрі. Ол сонымен қатар біртіндеп сүйекпен алмастырылатын уақытша эмбриондық қаңқаны және элазмобранх балықтарының қаңқасын құрайды.

Микроанатомия

Гиалинді шеміршек тінінің кесіндісін микроскоппен қарағанда, оның түйіршікті немесе дерлік біртекті матрицада екі немесе одан да көп топта орналасқан, дөңгелек немесе сүйір бұрышты пішінді жасушалардан (хондроциттерден) тұратыны көрінеді. Екі немесе одан да көп топқа біріккенде, хондроциттер дөңгелек, бірақ көбінесе түзу контурларға ие; бір-бірімен жанасқан жерлерінде және контурының қалған бөлігінде дөңгелек пішінде болады. Олар мөлдір протоплазмадан, жіңішке араласып жатқан жіпшелерден тұрады, кейде ұсақ түйіршіктер де кездеседі. Олардың ішінде әдеттегі ядролық желісі бар бір немесе екі дөңгелек ядро болады. Жасушалар матрицадағы қуыстарда орналасқан, оларды шеміршек лакуналары дейді. Бұл қуыстар – тінді бояу және зерттеу кезінде жасушалардың қысқаруынан пайда болатын жасанды кеңістіктер. Изогенді жасушалар тобы арасындағы территориялық емес кеңістікте салыстырмалы түрде көп коллаген талшықтары бар, бұл оның пішінін сақтауға мүмкіндік береді, ал жасушалардың өзі қысқарып, лакуналарды құрайды. Бұл кеңістіктің «капсуласы» деп аталады. Әр лакунада әдетте бір жасуша болады, бірақ митоз кезінде екі, төрт, тіпті сегіз жасушаға дейін болуы мүмкін.

Бүйірлік кеміршек

Бүйірлік шеміршек – сүйектердің буын беттеріндегі гиалинді шеміршек. Ол синовиалдық буындардың буын қуысының ішінде орналасқан, қуыс қабырғаларын жауып тұратын синовиалдық мембрана өндіретін синовиалдық сұйықтықпен жуылған. Ол көбінесе меніск және буын дискілерімен тығыз байланыста кездеседі, бірақ бүйірлік шеміршек осы құрылымдардың бөлігі саналмайды, олар толығымен фиброкартиляждан тұрады. Бүйірлік шеміршектің жасушадан тыс матрицасы (ECM) жоғары мамандандырылған, аймақтық ұйымдастырылған архитектураға ие: беткі аймақ көбінесе қима күштеріне төтеп беру үшін буын бетіне параллель орналасқан II коллаген талшықтарынан тұрады, ал терең аймақ – қысымдық жүктемені сіңіру үшін сүйек интерфейсіне перпендикуляр орналасқан сол талшықтардан тұрады. Остеоартрит АҚШ-та 30 миллионнан астам адамға әсер етеді және қарт адамдар арасындағы созылмалы мүгедектіктің басты себебі болып табылады. Бүйірлік шеміршектің дамуы болашақ буын орнындағы II коллагенге оң нәтиже беретін буын бүршігінің аймақтық конденсациясымен басталады. Одан кейін, буын капсуласын құрайтын белгілі бір жасушалық типтер (мениск прогенеторлары, буын прогенеторлары, синовия прогенеторлары және байланыс прогенеторлары) анықталады. Соңында, буын капсуласы жетіліп, орталық меніск және синовиямен қапталған қуыс қалыптасады. Бұл соңғы құрылым барлық синовиалдық буындардағы бүйірлік шеміршектің бірнеше бөлек қабаттарын құрайды, оның ішінде терең аймақ (сүйекке жақын), ортаңғы аймақ және беткі аймақ (синовиалдық сұйықтыққа жақын). Бүйірлік шеміршектің күтімі сүйектің күтіміне ұқсас, анаболикалық (шеміршек жасайтын) және катаболикалық (шеміршек бұзатын) факторлардың тепе-теңдігімен басқарылады. Организмнің өмір бойы анаболикалық және катаболикалық факторлар көбінесе тепе-теңдікте болады, бірақ организм қартайған сайын катаболизм басым болып, шеміршек ыдырай бастайды. Әрі қарай, гиалинді шеміршек матрицасының жоғалуы және гиалинді шеміршек матрицасындағы хондроциттердің азаюы остеоартрит (ОА) сияқты буын ауруларының дамуына әкеледі. Гиалинді шеміршекке тән анаболикалық факторлардың, мысалы FGF18-дің жоғары экспрессиясы шеміршек жоғалуы мен жаңаруы арасындағы тепе-теңдікті қалпына келтіруге көмектеседі.