Кіріспе

Люк Бессонның 1999 жылғы фильмі

Сюжет

Бала кезінде Жанна д’Арк зорлық-зомбылыққа және табиғаттан тыс көріністерге куә болды. Ол үйіне келгенде, ауылының өртеніп жатқанын көреді. Оның үлкен әпкесі Катерина оны шабуылдаған ағылшын әскерінен жасырып, қорғауға тырысады. Жасырынғанда Жанна әпкесінің қаза тауып, зорлық-зомбылыққа ұшырағанын көреді. Оны алыстағы туыстары қабылдайды. Бірнеше жылдан кейін Шинонда дофин, болашақ Франция королі Карл VII, ересек Жаннадан хабар алып, одан басқыншы ағылшындарға қарсы шайқасқа арналған әскерді беруді сұрайды. Ол онымен және оның қайын анасы Арагондық Иоландамен кездескеннен кейін өз көріністерін сипаттайды. Үмітсіздікке ұшыраған ол оның болжамын сеніп қабылдайды. Жанна қару-жарақ киіп, француз әскерін қоршауға алынған Орлеан қаласына бастап келеді. Ол ағылшындарға қарсы бас иіп, берілуге мүмкіндік береді, бірақ олар бас тартады. Жаннаның басшылығына күмәнданып, әскер командирлері келесі күні таңертең Сен-Луп бекінісін оның қатысуынсыз басып алу үшін шайқас бастайды. Ол майданға келгенде француз әскері кері шегіп жатады. Жанна кері шегінуді тоқтатады және тағы бір шабуылға шығып, бекіністі сәтті басып алады. Олар "Турель" деп аталатын жаудың бекінісіне бет алады. Жанна ағылшындарға тағы да берілуге мүмкіндік береді, бірақ олар бас тартады. Ол француз шабуылын басқарады, бірақ ағылшын қорғаушылары ауыр шығын келтіріп, Жаннаны ауыр жарақаттайды. Дегенмен, Жанна келесі күні екінші шабуылға шығып, бекініс басып алынады. Ағылшын әскері қайта жиналғанда, француз әскері ашық дала арқылы оларға қарсы шығады. Жанна жалғыз атпен ағылшындарға қарай беттеп, оларға беріліп, Англияға оралуға соңғы мүмкіндік береді. Ағылшындар оның ұсынысын қабылдап, шегінеді. Жанна Франция королі Карл VII-нің таққа отыруына куәлік ету үшін Реймске оралады. Оның әскери жорықтары Париж қабырғаларына дейін жалғасады, бірақ ол сұраған күшейте түсуді алмайды және қоршау сәтсіз аяқталады. Жанна король Карл VII-ден тағы бір әскерді сұрайды, бірақ ол бас тартады, ол енді соғысқа қарағанда дипломатияны қалайтынын айтады. Ол оның орнына қауіп төндіреді және қаржыны жұмсау қажеттілігін сезінеді, сондықтан Карл Жаннадан құтылу үшін дұшпандардың қолына түсіруге сөз байласады. Ол Компиеньде ағылшындарға адал бургундтар тарапынан тұтқындалып, ағылшындарға сатылады. Ағылшындар Руанда сот өткізіп, оны шынжырмен байлайды. Оның Құдайдан келген көріністер мен белгілерді көргендігіне сүйене отырып, ол шіркеу сотында ерескездік үшін сотталады. Ағылшындар Жаннаны тез айыптап, жазалауды қалайды, өйткені ағылшын сарбаздары ол түрмеде болғанда табиғаттан тыс күштермен әсер ете алады деп сеніп, ол тірі қалса, соғысудан қорқады. Епископ Кошон Құдайдан аян алған адамды әділетсіз жазалаудан қорқатынын білдіреді. Сотталған Жанна соңғы мойындауын жасамай өлім жазасына кесілетініне қайғырады. Епископ оған мойындауын жасаса ғана, оның мойындауын тыңдай алатынын айтады. Жанна мойындау туралы келісімге қол қояды. Епископ ағылшындарға қағазды көрсетеді, Жаннаны еретик ретінде өртеуге болмайтынын мәлімдейді. Бірақ ол Құдайдан хабар алған ба деп ойлайды. Ашулы ағылшындар Жаннаны шіркеудің қолынан өлімге кесудің басқа жолын ойлап табады. Ағылшын сарбаздары Жаннаның жатын бөлмесіне кіріп, оның киімдерін жыртып, еркек киімдерін кигізеді. Ағылшындар жаңа киімнің пайда болуына сиқырлы сөздер себеп болды және ол өртелуі тиіс сиқыршы екенін айтады. Ағылшындардың өтірік айтып жатқанына күмәнданып, епископ Жаннаны тағдырына қалдырады және ол Руан базар алаңында тірідей өртеледі. Кейіннен ол 20 ғасырда қасиетті деп жарияланды.

Тақырыптар

Люк Бессон Жанна д’Арк тарихын баяндауға қызығушылық танытпағанын мәлімдеді; керісінше, ол тарихтан бүгінгі күнге қатысты маңызды хабарды жеткізгісі келді. Бессон мұны іске асыру үшін 15 ғасырдың деректі шындығынан алшақтап, «сыртқы қабықтан» ішке енуге тырысты, соның ішінде Жаннаның эмоционалдық әсері мен сезімталдық әсерін түсінуге ұмтылды. «Люк Бессонның фильмдері» кітабында Сьюзан Хейвард мұны Бессонның Жаннаның ішкі сезімдерін бақылап, оның күмәндарын ашып көрсетуге, соғыс қиындықтарынан зардаланбастан оралу мүмкін емес екенін көрсетуге тырысқаны деп түсіндірді. Ортағасырлық зерттеуші Гвендолин Морган атап өткендей, Жаннаның санасы фильмде үнемі көтеріледі, ол дін қызметкерінің оны бала кезінде сұраққа алуынан басталып, фильмнің соңғы сахналарындағы «Аң-сезіммен» әңгімелесуімен аяқталады. Ғалымдар «Аң-сезімді» Жаннаның көріп-сезінулерін постмодернистік тұрғыдан түсіндіру ретінде қарастырады. Жаннаның заманында оның дауыстары мен көріп-сезінулеріне күмән келтірілмеген. Фильмде «феминистік ағымдар» бар екені де айтылды. Жанна қарындасы зорланғанын көргеннен кейін, оның крест жорығы «ерлердің үстемдігі мен әйелдерді зорлауға қарсы күрес» болып өтті. Exemplaria журналында Николас Хейдок қарындасының өлтірілуі мен зорлануына куә болуды Жаннаның ағылшындармен күресуге деген психологиялық себебі, оның көріп-сезінулерінен гөрі баламалы түсінік деп қарастырды. Хейдок сонымен қатар фильмдегі тақырыптың бірі – шіркеудің жеке рухани қажеттіліктерді қанағаттандыруға бейімсіздігі екенін атап өтті. Хейдок Жаннаның сотталу кезінде «интеллектуалдық жоғары тұрғандарының» талмай сұрақтарына қарсы қолданған шапшаң ой-қиязы бар екенін айтты. Жанна сондай-ақ, тәжірибелі және білімді адамдардың жеңе алмаған шайқаста жеңіске жетті, бұл оның қақпаны күшпен ашу үшін қоршау қаруын кері пайдалануымен айқын көрінеді. Мәселе соттан тыс шешілді. Бессон кеткеннен кейін, ол өзінің Жанна д’Арк жобасын – «Хабаршыны» жасауға кірісті, бас рөлді Жововичке берді; «Перуіштелер тобының» өндірісі көп ұзамай тоқтатылды. «Хабаршы» Бессон мен Жововичтің бұрынғы «Бесінші элемент» атты бірлескен жұмысының сәттілігін қайталауға бағытталған. Фильм түсірілімі Чехияда өтті. Түсірілімнің алғашқы апталарында бір каскадер апаттан қаза тапты. Оқиғадан кейін Бессон мүлдем байланысқа шықпай, түсірілім алаңына тек бұйрық беру үшін ғана келді.

Саундтрек

Фильмнің саундтрегін Эрик Серра жазды және ол Sony Music Entertainment арқылы альбом түрінде шығарылды. Бұл Серраның режиссер Люк Бессонмен сегізінші бірлескен жұмысы болды, ол Бессонның бұрынғы жеті фильміне саундтректер жазған, соның ішінде «La Femme Nikita» және «Léon: The Professional». Soundtrack.net сайтынан Ден Голдвассер саундтрекке 5 жұлдыздың 4-ін берді, оны «тыңдағанға өте әсерлі» деп бағалады, бірақ Джоанның The Conscience-пен әңгімелескен кездегі бір музыкалық бөлімінің саундтректе болмауына көңілі толмады.

Тарихи ақиқат

Жоанның өз ауылында ағылшын сарбаздарының оның әпкесін өлтіріп, өлген соң зорлағанына куә болған көрініс толығымен ойдан шығарылған. Хейвард Бессонның бургундиялықтар мен ағылшындар арасындағы ынтымақтастықты бұрынғы фильмдердегіден дәл көрсеткенін айтады. Жоанның сотының көптеген сахналары Жоанның нақты сот хаттамасынан сөзсіз алынған. Metacritic сайтында фильм 33 сынға сүйене отырып 54 ұпай жинады, бұл "аралас немесе орташа" қабылдауды көрсетеді. Роджер Эберт (Chicago Sun Times) фильмге 4 жұлдыздың 2-сін берді, "Фильм – дүркіреп тұрған костюмдік эпос, бірақ оның ортасында ешкім жоқ" деп жазды. Эберт фильмнің сынаушыларға білім беру мақсатында болуы мүмкін екенін айтты, себебі олар бағалау карточкаларында: "Неге ол соңында өлуі керек?" – деп сұраған. Variety басылымындағы "Керемет әрекеттер шала актерлік таңдауды құтқара алмайды ('Жоан')" атты шолуда Тодд Маккарти фильмнің әрекет сахналарын және техникалық аспектілерін, соның ішінде Тьерри Арбогасттың операторлық жұмысын жоғары бағалады, бірақ жалпы алғанда жағымсыз пікір білдірді. Ол Джововичтің актерлік таңдауын сынап, оның фильмге әкелген жалғыз нәрсе – "оның ерекше бойы мен жіңішке дене бітімі, бұл [Жоан] туралы біздің ойымызға сай келмейді" деді. Алайда, Рон Уэллс (Film Threat) фильмге бес жұлдыздың төртеуін берді. Әрекет сахналарын мақтап, Уэллс фильмнің басты артықшылығы – "есейген адамдарға тән күмәнділік пен қарым-қатынастар" екенін айтты. Олар Жоанды "супер қаһарман" ретінде көрсетуден аулақ болып, оның пайғамбар ме, әлде екіұшты ма, дегенді көрерменнің өзі шешуіне мүмкіндік берді, соңында: "Бұл фильм, дінге қатысты көптеген нәрселер сияқты, әр нәрсені тым әдеби қабылдамасаңыз жақсырақ түсініледі" деп қорытындылады.

Үй медиасы

"Хабаршы" фильмі 2000 жылдың 4 сәуірінде DVD форматында жарық көрді. DVD фильмді түпнұсқа 2.35:1 форматында ұсынады және АҚШ-тағы кинотеатрлық нұсқасында болмаған бірнеше минуттық видеоматериалдарды қамтиды. Онда ағылшын тіліндегі субтитрлер, интерактивті мәзірлер, "авторлар туралы файлдар", екі беттік өндіріс буклеті, 24 минуттық HBO First Look арнайы бағдарламасы – "Хабаршы: Нағыз Жанна д'Арк іздеуі", фильмнің кинотеатрлық трейлері, сондай-ақ "Жүгір, Лола, жүгір", "Леон: Кәсіби кісі", және "Орландо" фильмдерінің трейлерлері бар. DVD-де Эрик Серраның фильмге арналған түпнұсқа саундтрегі де бар, ол фильм сияқты Dolby Digital 5.1 айналмалы дыбыста ұсынылады. Фильмнің өзін сынға алған DVD Talk сайтынан Хизер Пикер DVD шығарылымын жағымды бағалады. Blu-ray нұсқасы 2008 жылдың 2 желтоқсанында жарық көрді. Blu-ray.com сайтындағы шолу аудио және бейне сапасына оң баға беріп, "Бұл жерде наразы болатын ештеңе жоқ деп ойлаймын" деді. Бірақ High Def Digest бұл нұсқаға көбірек сын айтты. Аудио сапасы мақталып, арнайы мүмкіндіктердің жетіспеушілігі сынға алынды, сондай-ақ бейне сапасы да "шектен тыс күшейтілген" деп сипатталды. Шолу авторы: "Sony компаниясы адамдарға оны сатып алмауға тікелей шақырып отыр".