Кіріспе

Вавилон патшасы Лабаши Мардук (вавилон клинописьінде: немесе , мағынасы "Эй Мардук, маған ұят келтірме") – б.з.б. 556 жылы билік құрған Жаңа Вавилон империясының бесінші және соңғы алдындағы патшасы. Ол Нериглиссардың ұлы және мұрагері болды. Беросс сияқты классикалық авторлар Лабаши Мардуктың патша болған кезде бала екенін жазса да, вавилондық құжаттар оның таққа көтерілгенге дейін өз ісін өзі басқарып келгенін көрсетеді, бұл оның ересек адам болғанын, бірақ мүмкін, әлі де жас болғанын көрсетеді. Лабаши Мардуктың билігі өте қысқа болды, ол бір-үш айға созылды. Нергилиссардың өмірінің соңғы жазбасы б.з.б. 556 жылдың сәуір айында тіркелген, ал Лабаши Мардуктың мұрагері Набонидтің құжаттары сол жылдың мамыр айында пайда болып, маусым айының соңына қарай Вавилонияда кеңінен таралды. Набонидтің ұлы Белшазар патшаға қарсы төңкеріс жасап, Лабаши Мардукты тақтан түсіріп, өлтіріп, Набонидті патша деп жариялады. Лабаши Мардуктың тақтан алыну себебі белгісіз, Беросс оны "жаман жолдарға" түскенімен ғана түсіндіреді. Мүмкін, түсіндірмесі мынада: Нериглиссар таққа талабын бұрынғы патша Набуходоносор II-нің қызына үйлену арқылы алған болса, Лабаши Мардук басқа әйелдің ұлы болғандықтан, Вавилон билеуші әулетімен байланысы болмаған болуы мүмкін.

Өмірбаян

Лабаши Мардук – Нериглиссардың (б.з.д. 560–556 ж.) ұлы және мұрагері, Жаңа Вавилон империясының төртінші патшасы. Лабаши Мардуктың анасы – империяның екінші және ең күшті патшасы Навуходоносор II-нің (б.з.д. 605–562 ж.) қызы болған. Навуходоносордың үш қызы белгілі: Кашшая, Иннин этират және Ба’у аситу. Бірақ ешбір клинопись мәтіні Нериглиссардың қай қызына үйленгенін нақты айтпайды. 1974 жылы тарихшы Дэвид Вейсберг Нериглиссардың әйелі – Кашшая болған деген болжам жасады, себебі оның есімі экономикалық құжаттарда Навуходоносор мен Нериглиссардың есімдерімен бірге кездеседі. Нақты дәлел болмаса да, бұл сәйкестендіруді кейінгі тарихшылар, мысалы Дональд Уайзман мен Жона Лендеринг қабылдады. Нериглиссар Бел шум ишкун есімді адамның ұлы болған және бастапқыда Пукуду арамей тайпасынан шыққан болуы мүмкін, өйткені Бел шум ишкун сол аттас Вавилон провинциясынан шыққан деп жазылған. Кейінгі эллинистік дәуірде өмір сүрген вавилондық жазушы және астроном Беросстың сөзіне қарағанда, Набуходоносор (Навуходоносор) 43 жыл билік еткеннен кейін аурудан қайтыс болып, оның ұлы Еуилмарадох (Амель Мардук) оның орнына отырды, ол «ерсі және заңдарға құрметсіздікпен биледі». Екі жыл билік еткеннен кейін, Нериглассарос (Нериглиссар) Амель Мардукқа қарсы қастандық жасап, оны тақтан түсіріп өлтірді. Егер Беросқа сенсек, Нериглиссар осы қастандыққа жетекшілік еткен. Амель Мардук пен Нериглиссар арасындағы қақтығыс бәсекелестіктен гөрі, отбасылық араздық болған болуы мүмкін. Нериглиссардың таққа талабы, әлдебір себеппен, Навуходоносордың қызына үйленуінен туған, ол Навуходоносордың ұлдарынан әлдеқайда үлкен болуы мүмкін (өйткені ол әкесі билік еткен кезде ертерек кезде айтылған).

Билік

Нериглиссар, шамасы, б.з.д. 556 жылдың сәуір айында қайтыс болды. Нериглиссардың билігіне қатысты соңғы белгілі құжаттар – Вавилондағы 12 сәуірдегі келісімшарт және сол жылы Урук қаласындағы 16 сәуірдегі келісімшарт. Урук патшаларының тізімі (IM 65066, сондай-ақ Патшалар тізімі 5 деп те аталады), Шамаш-шум-укиннен (б.з.д. 668–648) Селевкид патшасы Селевки II Каллиникке (б.з.д. 246–225) дейінгі Бабыл билеушілерінің тізімі, Нериглиссардың үш жыл сегіз ай билік еткенін көрсетеді, бұл оның сәуір айында қайтыс болуы мүмкін дегенге сәйкес келеді. Лабаши-Мардук Бабылдың патшасы болды, бірақ оның билігі қысқа ғана болды. Билік еткен уақыты өте қысқа болғандықтан, оның патшалық кезінен ешқандай жазба қалмаған. Берос Лабаши-Мардуктың билік еткен уақытын тоғыз ай деп қате айтады (мүмкін, жазушының қателігі), және Лабаши-Мардуктың «жаман жолдары» оның достарының оған қарсы сөз байласуына әкеліп соқты, нәтижесінде бала патша өлтірілді. Содан кейін Набонид (Набонид) билік етуіне келісті. Урук патшаларының тізімі Лабаши-Мардуктың үш ай билік еткенін ғана көрсетеді, ал Вавилониядан алынған келісімшарт тақташалары оның екі ай ғана билік еткенін көрсетеді. Басшылықтың ауысуы, патша сарайының астыртын төңкерісінен кейін немесе қысқа мерзімді азамат соғысынан кейін шатасудың нәтижесі болуы мүмкін. Лабаши-Мардук кем дегенде 19 маусымға дейін Урукта патша ретінде танылды, ал Сиппар қаласында кем дегенде 20 маусымға дейін мойындалды. Сиппардағы Набонидтің билік еткен кезінен белгілі ең көне құжат 26 маусымдағы, ал Ниппурдағы Набонидке қатысты ең ертерек жазылған құжат 25 мамырдағы, ал Вавилонның өзінде Лабаши-Мардукқа қатысты ең соңғы құжаттар 24 мамырдағы. Бабылдағы Набонидке қатысты ең көне тақташа 14 шілдедегі. Бұл мәліметтерді 25 мамырда Набонидтің Вавилонның орталық аймағында, Ниппур мен Вавилонды қоса алғанда мойындалғанын болжау арқылы келісуге болады, ал кейбір шеткері қалалар Лабаши-Мардукты (ол, мүмкін, сарай төңкерісінен кейін қайтыс болған) маусымға дейін патша ретінде мойындады. 556 жылдың маусым айының соңында Набонидке қатысты тақташалар бүкіл Вавилонияда белгілі болды. Берос Лабаши-Мардукты бала деп атағанмен, ол екі жыл бұрынғы коммерциялық мәтіндер Лабаши-Мардуктың сол кезде өз ісін басқарып отырғанын көрсеткендіктен, ол ересек ретінде патша болған болуы мүмкін. Дегенмен, Лабаши-Мардук әлі жас болса керек. Набонидтің бір жазуында Лабаши-Мардук «әлі дұрыс мінез-құлықты үйренбеген жас бала» деп сипатталған. Лабаши-Мардукқа қарсы төңкеріс себебі белгісіз. Лабаши-Мардук пен оның әкесі жақсы таныс және бай болғанына қарамастан, олар ақыр соңында қарапайым адамдар ретінде қарастырылды, олар ақсүйек қанға ие емес еді. Оның анасы оны Набуходоносордың немересі ретінде патша әулетімен байланыстырған болса да, Лабаши-Мардук Нериглиссардың басқа әйелінен туған ұлы болуы мүмкін. Осылайша, Лабаши-Мардуктың таққа отыруы Набуходоносор әулетінің үзілуін білдіріп, Бабыл халқының наразылығын тудырған болуы мүмкін. Лабаши-Мардуктың өлімінен кейін Нериглиссар отбасының байлығы мен мүлкі тәркіленді және ақырында Набонидтің ұлы Белшазар иеленді, ол (негізгі пайда алушы ретінде) Лабаши-Мардукқа қарсы құдаяттың негізгі ұйымдастырушысы болды.