Кіріспе

Краковтағы кафедральді собор, Польша

Вавель соборы (Katedra Wawelska), ресми түрде Әулие Станислав және Әулие Вацлав архикафедральдік базиликасы (Bazylika archikatedralna św. Stanisława i św. Wacława) – Польшаның Краков қаласындағы Вавель төбесінде орналасқан католик соборы. Шамамен 1000 жылдық тарихы бар бұл собор Вавель сарай кешенінің бөлігі және Польша монархтарының тәж кигізілген ұлттық қасиетті орны. Қазіргі готикалық собор осы жердегі үшінші құрылыс; алғашқысы 11 ғасырда салынған және қиратылған, ал екіншісі 12 ғасырда салынған, бірақ 1305 жылы өрттен зардап шекті. Ағымдағы шіркеудің құрылысы 14 ғасырда епископ Нанкердің бұйрығымен басталды. Содан бері, соборды кезекті билеушілер кеңейтіп, сәнді және эклектикалық архитектуралық композициясын қалыптастырды. Собордың фасады мен интерьерінде романдық, готикалық, Ренессанс, барокко, неоклассикалық және нео-готикалық элементтері кездеседі. Сыртқы жағында қосалқы капеллалар мен ескереордандар бар, олардың ең танымалсы – алтын күмбезді Зигмунд капелласы. Бұл – Краков архиепискобының және Краков архиепархиясының ресми резиденциясы. Польша мемлекеттілігінің және дінінің символы саналатын соборда маңызды діни шаралар мен жыл сайынғы мерекелер өткізіледі. 1978 жылы Рим папасы Иоанн Павел II болған Карол Войтила 1946 жылдың 2 қарашасында Вавель криптасында дін қызметкері ретінде алғашқы миссасын өткізді және 1958 жылдың 28 қыркүйегінде соборда Краковтың қосымша епископы болып тағайындалды.

Интерьер

Соборда негізгі бөлік, қанаттары бар, қанаттары бар трансепттер, қос қанатты хор және амбулаторийі мен сәулелі шіркеулер бар апсида бар. Апсидада орналасқан бас алтарь шамамен 1650 жылы епископ Пьотр Гембицкий құрды және Джованни Баттиста Гислени жасады. Марчин Блеховскийдің айқышқа асылған Мәсіхті бейнелейтін алтарь суреті 17 ғасырдан қалған. Бас алтарь үстінде 1626 және 1629 жылдар аралығында Джованни Баттиста Тревано мен Маттео Кастелли жасаған төрт тіреуге сүйенген қара мәрмәрдан жасалған биік шатыр тұр. Шатырдың астында 1669 және 1671 жылдар аралығында жасалған ұлттық қамқоршы Станислав Щепановтың (сондай-ақ Станислав Щепановскийдің) күміс табыты орналасқан. Бұрынғысы (1512 жылы король Сигизмунд I сыйлаған) 1655 жылы шведтер ұрлағаннан кейін жасалды.

Сигизмунд шіркеуі

Зигмунд капелласы немесе Зыгмунт капелласы ("Kaplica Zygmuntowska"), Ескі Зигмунд I қаржыландырып, 1517 және 1533 жылдар аралығында флоренциялық Ренессанс сәулетшісі Бартоломмео Берреччи салған, ол өзінің мансабының көп бөлігін Польшада өткізген. Төртбұрышты негізі бар және алтын күмбезі бар бұл капеллада оның негізін қалаушысының, сондай-ақ оның балалары – король Зигмунд II Август пен Анна Ягеллонның (Ягеллонка) қабірлері орналасқан.

Патшалық шіркеулер мен күмбездер

Вавель соборы 14 ғасырдан бері поляк монархтарының негізгі жерлеу орны болып табылады. Осы себепті, уақыт өте келе, әрбір билеуші қосымша жерлеу капеллаларын салғандықтан, ол айтарлықтай кеңейтіліп, өзгертілді. Вавель соборының төменгі крипттерінде поляк патшалары, ұлттық қаһармандар, генералдар мен революционерлердің, соның ішінде Польша-Литва мемлекетінің билеушілері Иоанн III Собеский мен оның әйелі Мария Казимираның (Мария Казимера) қабірлері орналасқан; Польша ұлттық көтерілісінің көшбасшысы және Америка революциялық соғысындағы бригадир-генерал Тадеуш Костюшконың қалдықтары; Польша эмигранттық үкіметінің премьер-министрі және Польша қарулы күштерінің бас қолбасшысы Владислав Сикорский; Польшаның екінші республикасын құрған маршал Юзеф Пилсудский. Папа Иоанн Павел II өзінің алғашқы миссасын Святой Леонард криптасында өткізді. Ол Вавель соборында жерленуді де ойластырған, ал поляктардың кейбіреулері оның жүрегі дәстүр бойынша сонда әкелініп, ұлы поляк билеушілерінің қалдықтарымен бірге сақталады деп үміттенген. (Бірақ Иоанн Павел II ежелгі заманнан бері папалардың жерлену орны болып табылатын Қасиетті Петр базиликасының астында жерленді.)

Ұлттық ақындар қорымы

Мұнда ұлттық ақындарымыз Адам Мицкевич (1890 жылы жерленген) және Юлиуш Словацкий (1927 жылы жерленген) жатыр.