Кіріспе
Англо-португалдық генерал Уильям Карр Бересфорд, 1-ші виконт Бересфорд, 1-ші Кампо Майор маркизі, (2 қазан 1768 – 8 қаңтар 1854) – ағылшын-ирландтық әскери қызметкер және саясаткер. Британ армиясында генерал, ал португал армиясында маршал болған ол, Пиреней соғысында Веллингтон герцогымен бірге шайқасты және 1828 жылы Бірінші Веллингтон үкіметінде қару-жарақ бас директоры қызметін атқарды. 1806 жылы Буэнос-Айреске жасалған британдықтардың сәтсіз шабуылына жетекшілік етті.
General William Carr Beresford, 1st Viscount Beresford, 1st Marquis of Campo Maior, ('/k//ɑːr// /'/b//ɛr//ɪ//s//f//ər//d/; 2 October 1768 – 8 January 1854) was an Anglo Irish soldier and politician. A general in the British Army and a Marshal in the Portuguese Army, he fought alongside the Duke of Wellington in the Peninsular War and held the office of Master General of the Ordnance in 1828 in the First Wellington ministry. He led the 1806 failed British invasion of Buenos Aires.
Ерте өмір
Уильям Бересфорд 1768 жылдың 2 қазанында Джордж Бересфордтың, Тайронның 2-ші графының заңды емес ұлы ретінде дүниеге келді. Бересфорд өзінің алғашқы білімін Йоркширде алды, ал 1785 жылы Страсбургке жіберілді, онда француз әскери академиясында оқыды.
Алғашқы науқан тәжірибесі
Бірнеше ай әскери академияда оқығаннан кейін, 27 тамызда Бересфорд британ армиясына 6-шы жаяу полкінің прапорщигі ретінде қосылды. Бересфорд бастапқыда өзінің полкімен Ирландияда орналасты, ал 1786 жылы ол онымен бірге Нова Шотландиядағы гарнизонға қосылу үшін сапарға шықты. Бірде ол аң аулап бара жатып, апат салдарынан сол көзінен айырылып, бетінде жарақат алды. Бересфорд осыдан кейін 6-шы полкімен Нова Шотландияда қызметін жалғастырды, содан кейін 1789 жылдың 25 маусымында 16-шы жаяу полкінің лейтенанты болып тағайындалды. Содан кейін Бересфорд 1791 жылдың 24 қаңтарында армияның қосымша тізімінде капитан болды, ал 31 мамырда Ирландиядағы 69-шы жаяу полкіне қосылды. 1793 жылдың ақпанында Француз революциялық соғыстары басталғанда Бересфорд пен оның полкі Корольдік теңіз флотының Жерорта теңіз флотына морской пехота ретінде жіберілді. Ол осы қызметте тамыз бен желтоқсан аралығында Тулонды қоршау кезінде болды. Флотамен бірге Бересфорд 1794 жылдың ақпанында Корсиканы басып алуға аттанған күштің бір бөлігіне кірді, оған корсикалық патриоттардың тобы да қосылды. Теңізден бомбалау француздардың Торра ди Мортелласын жоюға жеткіліксіз болды, сондықтан Бересфорд жағалауға шабуыл жасаған отрядты басқарып, мұнараны құрлықтан басып алды. Осы позицияны тиімді қорғағандары үшін британдықтар Мартелло мұнарасын өздері де пайдалануға көшті. Осыдан кейін Бересфорд 1 наурызда майор, ал 11 тамызда подполковник болып, әкесінің Уотерфорд иеліктерінен құралған 124-ші жаяу полкіне қолбасшылық етті. 124-ші полкі келесі жылы таратылды, ал Бересфорд 16 қыркүйекте 88-ші жаяу полкіне қосылды. Ол 88-ші полкімен бірге 1796 жылдың қарашасында Батыс Үндістанға аттанды, бірақ конвой дауылға түсіп, 88-ші полкінің үш ротасы ғана хирург Джеймс МакГригормен бірге Батыс Үндістанға жетті. Бересфорд пен полктің қалған бөлігі үш жылға Джерси гарнизонына жіберілді. 1800 жылдың 1 қаңтарында Бересфорд полковник болып тағайындалды, ал 88-ші полк сол жылы Бомбейге жетіп, Үндістанға жіберілді. Бересфордтың полкі 1801 жылы Египет науқанында соғысу үшін Мысырға жіберілді, ол наурыздан қазанға дейін, жаулық аяқталғанға дейін қызмет етті. Амендегі бейбітшілік 1803 жылдың мамырында аяқталды және Наполеон соғыстары басталды, ал 1804 жылдың 11 ақпанында Бересфорд бригадир генерал болып тағайындалды. Бұрын британдықтар басып алған Ізгі Үміт мүйісі бейбітшілік кезінде голландтарға қайтарылды. Бересфорд 1806 жылдың қаңтарында Блаувберг шайқасында оны қайта басып алған күштің бір бөлігі болды, Кейптауннан солтүстікке қарай 16 миль (26 км) жердегі жасаққа қолбасшылық етті. Одан Оңтүстік Атлантиканы кесіп, Ривер-Плейт аймағына (қазіргі Аргентина) шабуыл жасау үшін Оңтүстік Америкаға келді, оған 1500 сарбаздық шағын британдық күші 1806 жылдың 14 сәуірінде аттанды. Кейптаун колониясындағы Кейптаунға көшкеннен кейін Бересфорд, Хоум Попхэмтің (кейін контр-адмирал сэр Хоум Попхэм) ықпалымен, Испанияның Оңтүстік Америкасындағы Буэнос-Айреске шабуыл жасауға шешім қабылдады. Бұл жобаға патшадан рұқсат алуға тырысудың қажеті болмады. Ривер-Плейтты басып алу кезінде Буэнос-Айрес 46 күн басып алынды. Алайда, британдық күш Сантьяго де Линьерс жинаған әскерге қарсы тұра алмады. 1806 жылдың 10 және 12 тамызы аралығында Буэнос-Айрес және Монтевидео ополчениелерімен екі күндік шайқастан кейін британдықтар жеңіліске ұшырап, капитуляциялауға мәжбүр болды. Бересфорд алты ай тұтқын болып, берілуге мәжбүр болды, бірақ соңында қашып, 1807 жылы Англияға оралды.
Португалия әскерінің бас қолбасшысы
Сол жылы Бересфорд Мадейраға жіберілді, оны Португалия королевасы Мария I атынан иеленді және алты ай бойы губернатор және бас қолбасшы ретінде қызмет етті. Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласындағы, португалиялық король отбасы қуғынға ұшырап сот құрған Португалияның эмигранттық үкіметі, португалиялық корольдік армияны оқыту, жабдықтау және тәртіпке келтіру үшін қабілетті бас қолбасшы тағайындау қажеттігін түсінді. Португалия үкіметі Ұлыбританиядан Артур Уэлслиді осы лауазымға тағайындауды сұрады, бірақ Уэлсли бұрынғы міндеттемелеріне байланысты бұл лауазымды лайықты түрде атқара алмайтынын мәлімдеді және Бересфордты ұсынды. Ол 1809 жылғы 7 наурыздағы жарлық бойынша маршал және армияның бас қолбасшысы болып тағайындалды және сол айдың 15-і күні қолбасшылыққа кірісті. Осы кезде француз маршалы Жан де Дьо Суль Португалияға басып кіріп, Порто қаласын иеленді. Бересфорд португалиялық әскерлерді британдық тәртіп пен ұйымдастыру үлгісінде қайта құрды және Бас штабтан (кейіннен Ларго-ду-Кальхаристе орналасқан) жаяу әскер қару-жарағының ережелерін өзгертетін көптеген "күнделікті бұйрықтарды" шығарды, артиллерияның бас командасын құрды, батальондарды бөліп, қабілетсіз немесе сыбайлас офицерлерді қызметтен босатып, олардың орнына лайықты кадрларды тағайындады немесе жоғарылатты.
Үгіт-насихат
1809 жылғы 22 сәуірде сэр Артур Уэлсли, кейін Веллингтон герцогы Лиссабонға қонды және барлық ағылшын-португал әскерлерінің басқаруын өз қолына алды, одан кейін Бересфорд португал армиясының қолбасшысы болып тағайындалды. Одақтас әскерлер солтүстікке қарай жорық жасады. Веллингтон Коимбрадан тікелей Портоға келді, ол 12 мамырда басып алды, ал Бересфорд Бейра провинциясы арқылы өтіп, сол күні Ламего ауданындағы Дуро өзенінің жағалауына жетті. Веллингтон әскерлері Дуро өзенін күштеп кесіп өтіп, француздарды жеңіске жететіп, маршал Соултты Портодан шығарып жіберді. Соулт сандық артықшылыққа ие болмады және Португалиядан қуылды; Бересфордтың күштерінің орналасуы француздарды Монталегре арқылы қиын жолдармен Португалиядан кетуге мәжбүр етті. Олар өздерінің артиллериясы мен мүліктерін құрбан етуден кейін ғана шекараны өтіп, эвакуация кезінде көптеген қиындықтарға тап болды. Португалияға екінші француз шапқыншылығы жеңіліске ұшырады, ал одақтас әскерлер оңтүстікке қайта оралды, британдықтар Абрантеске, португалдар Кастелу-Бранкуға шоғырланды. Маршал Клод Виктор Перринге қарсы испан әскерімен ынтымақтастық жасау ниетімен, Веллингтон басқарған ағылшын-португал күштері Талавера науқанында Испанияға кірді, ал Бересфорд испан-португал шекарасын қорғау үшін Агеда өзенінде қалды. Веллингтон Талавера шайқасынан кейін, енді Веллингтон виконты ретінде Португалияға оралды, онда ол әскерді әртүрлі жерлерге бөліп, өзінің Бас штабын Лиссабонда құрды. Лиссабоннан ол португал әскерін реформалау үшін көптеген бұйрықтар мен нұсқаулар жіберді. Сол жылы (1809) және келесі жылы ол әртүрлі провинцияларда орналасқан корпустарды тексеру сапарында болды, ол байқаған кемшіліктерді түзетіп, әскери қызметтің әртүрлі салаларының жұмыс істеу ережесін белгіледі. Осылайша ол португал армиясының тиімділігін арттырды, осылайша олар үшінші рет елге шабуыл жасаған Наполеон күштеріне қарсы тұра алды. Оның күш-жігерінің пайдалы нәтижелері маршал Андре Массенаға қарсы науқанда, әсіресе 1810 жылғы 27 қыркүйектегі Бусако шайқасында, португал әскері маңызды рөл атқарды, сондай-ақ Торрес-Ведра сызықтарын қорғауда көрінді. Бересфордтың тәуелсіз басқарудағы ең маңызды ісі 1811 жылы болды, оның басшылығымен ағылшын-португал және испан армиясы француз армиясын тоқтатып, маршал Соулт басқарды, оған маршал Огюст де Мармон маңызды испан бекінісі Бадахозды қорғау үшін жорық жасауға бұйрық берген. Француз күштері Торрес-Ведра сызығынан шегінген кезде Бересфорд Бадахозға қарай жорық жасап, оны қоршауға алды. Алайда, Соулттың жақындап келе жатқаны туралы хабар алғаннан кейін, ол қоршауды алып тастады және өз әскерін Альбуэрада қорғаныс позициясына орналастырды. Ол 1811 жылғы 16 мамырда француздарды жеңді. Қанды Альбуэра шайқасынан кейін француздар шегінуге мәжбүр болды, бірақ Бадахозды қоршау кейіннен тоқтатылды. Осы арада 1811 жылғы 13 мамырда ол Португалиядағы Транкосу графы титулын принц-регент Жоаоның жарлығымен алды. 1811 жылғы шілде айының басында Бересфорд Лиссабонда болды, бірақ ол португал армиясының генерал-квартирмейстері, бригадир Бенджамин Д'Урбан сипаттағандай, "нервтік құлауларға" ұшырады. Ол 1812 жылғы ақпанда жазылып, Веллингтонға қосылып, Сьюдад-Родригоны қоршауға қатысты. Бекінілген қала түскеннен кейін ол армиямен бірге Алентехоға барды және ағылшын-португалдық Бадахозды қоршауға қатысты. Бадахоз басып алынғаннан кейін, Веллингтонмен бірге ол тағы да Агедада орналасты және ол жерден Саламанка науқанын бастады. 1812 жылғы 22 шілдеде маңызды Саламанка шайқасы өтті, бұл ағылшын-португал күштеріне маршал Мармон басқарған француздарға қарсы шешуші жеңіске жеткізді. Шайқаста Бересфорд португал бригадаларының біріне шабуыл жасауға бұйрық берген кезде сол жақ көкірек астынан ауыр жарақат алды. Ол Лиссабонға зейнеткерлікке шықты, қызбаға шалдықты және келесі жылдың мамырына дейін бірнеше ай бойы жартылай қабілетсіз болды (1813). Осы арада 1812 жылғы 17 желтоқсанда Португалиядағы Кампо Майор маркизі титулын принц-регент Жоао берді. Наурыз айында ол одақтас армияның екінші қолбасшысы болып бекітілді және испандықтарды ағылшын және португал армиясы азат етуге көмектесуге бұрын науқанға қатысқан армияға қайта қосылды. Францияға шабуыл кезінде ол Веллингтонға корпустың басшысы ретінде көмектесті және Бордоны азат етуші ретінде құрметке ие болды. Ол Францияда Тулузада, Пиреней соғысының соңғы шайқасында шайқасты. Бұл қақтығыс кезінде ол А Корунья, Бусако, Альбуэра, Бадахоз, Саламанка, Витория, Пиреней, Нивель, Нив және Ортезде болды. Оның Пиреней алтын медалінде жеті лента болды – тек Веллингтон герцогында тоғыз лента болды.
Кейінгі мансап
Бейбітшілік жарияланғаннан кейін ол Англияға демалысқа барып, Лиссабонға қайта оралып, Португалия армиясының басшылығын қайтадан иеленді. Алайда, ол өзін осы қызметпен шектемеді және елдің жалпы саясатына араласуға ниеттенді, осыдан Регенттікпен қақтығыс туды. Содан кейін ол Рио-де-Жанейродағы сарайға баруға шешім қабылдады. 1815 жылдың тамызында ол сол жерге аттанды және 1816 жылдың қыркүйегінде бұрынғыдан гөрі кеңірек өкілеттіктермен оралды. Бересфорд 1817 жылы Гомес Фрейре де Андрадемен сөйлескенде қатаң мінез танытты, қиын жағдайға түсіп, Бразилияға қайтып оралды. Иоанн VI-дан ол қол жеткізген өкілеттіктерді растауды алды және оларды одан әрі кеңейтуді қалады. Португалияға оралғанда, 1820 жылғы Либералдық революция болды; көптеген британдық офицерлер қызметтен босатылды, ал үкімет тіпті Бересфордтың жағалауға түсуіне де рұқсат бермеді. 1821 жылы ол Джерси губернаторы болып тағайындалды және 1854 жылға дейін осы лауазымды иеленді, ол Джерсидің соңғы титулды губернаторы болды; оның қайтысынан кейін Джерсидегі Корольдік өкілдік Джерсидің лейтенант-губернаторы арқылы жүзеге асырылды. Ол үш полктің полковнигі болды. 1807 жылдан 1819 жылға дейін 69-шы (Оңтүстік Линкольншир) жаяу әскер полкінің, 1819 жылдан 1823 жылға дейін 88-ші (Коннаут Рейнджерлері) жаяу әскер полкінің және 1823 жылдан өліміне дейін 16-шы (Бедфордшир) жаяу әскер полкінің полковнигі болды. 1826 жылдың қарашасында Брагансалық инфанта Изабелла Марияның өтініші бойынша Португалияға қысқа мерзімге оралған ол, жаңа португал элитасының қарсылығына тап болғандықтан, өз амбицияларынан бас тартып, 1827 жылдың ақпанында Ұлыбританияға қайта оралды. 1840 жылдары Бересфорд Гудхерст, Кент маңындағы Беджбери иелігін кеңейтті. Ол Беджберидің солтүстік-батысында Килндаун ауылын салған.
Мұра
Нейпер өзінің «Жарым арал соғысы тарихы» атты еңбегінде Бересфордтың Альбуэра шайқасындағы тактикасын қатаң сынап, маршал мен тарихшы арасында қызу хат алмасуға себеп болды. Төменде аталған Бересфордтың жарияланған хаттары осы дауға қатысты. Веллингтонның өзі Бересфордтың генерал ретіндегі қабілетіне күмән келтірмеді, бірақ оның әскери ұйымдастырушылық қабілеттерін жоғары бағалады және егер өзі мүгедек болған жағдайда Бересфордқа басшылық жүктеуді ұсынды. Ол былай деп жариялады: «Л. Полковник Нейпиердің «Жарым арал соғысы тарихының» белгілі бір бөлімдеріне қатысты сын-ескертулер; Тағы да сын-ескертулер; Полковник Нейпиердің өзін-өзі ақтауын жоққа шығару», Лондон, 1831–1834, 3 том; «Чарльз Эдвард Лонгқа жазылған хат, марқұм генерал-лейтенант Р. Б. Лонгтың «Қолжазба журналынан» және жеке хаттарынан жақында жарияланған үзінділер туралы», Лондон, Джон Мюррей, 1833; «Чарльз Эдвард Лонгқа арналған екінші хат, марқұм лейтенант-генерал Р. Б. Лонгтың «Қолжазба журналы» және жеке хаттары туралы» (1834). Сондай-ақ, Бересфордтың бас штабы шығарған «Colecção das Ordens do Dia» (Күн тәртібінің жинағы), 1809–1823 жылдарға арналған, Лиссабон, 13 том (Коимбра университетінің ағылшын тілі институтының кітапханасында) да қызығушылық тудырады. Француздарға қарсы күрестегі қызметі үшін ол 1814 жылдың 3 мамырында Уотерфорд графтығындағы Альбуэра және Дунгарван бароны Бересфорд титулына ие болды. 1823 жылдың 28 наурызында ол Стаффорд графтығындағы Бересфорд виконты болып тағайындалды. Көптеген ұлттық және шетелдік наградалар мен ордендерден басқа, ол Португалияның «Мұнара және Қылыш» орденінің Ұлы крестімен марапатталды. Кейбір авторлар оның Эльвас герцогының 1-ші титулын да алғанын айтады, бірақ осы титулды беру туралы ешқандай құжат сақталмаған. Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Бересфорд округі оның құрметіне аталған. Сондай-ақ, Нью-Брансуиктегі Бересфорд қаласы оның есімімен аталады.
Парламент
Бересфорд 1811 жылғы 28 маусымда өткен қосым сайлауда Уотерфорд округінен Парламент мүшесі (депутат) болып сайланды және 1814 жылғы 25 сәуірге дейін қызмет етті, содан кейін ол пэрлік дәрежесіне көтерілді. 1821 жылы ол Жеке кеңеске ант берді.
Отбасы
Португалияда Бересфорд әскери хатшысы Антонио Лемос Перейра де Ласердамен және оның әйелі Дона Мария да Луз Виллоуби да Сильвейрамен романтикалық қарым-қатынаста болды. Үшеуі Palácio da Ega сарайында бірге тұрды, қазір ол Arquivo Histórico Ultramarino мұражайына орналасқан. Бересфорд Марияның екі баласын – Гвильерме (1812) мен Мария Эфигенияны (1816) мойындады. Оның белгісіз анасынан Мария (1818) есімді баласы да болды. Лорд Бересфорд 1832 жылы өзінің бірінші туысы, Томас Хоуптың жесірі, Уильям Бересфорд, 1-ші барон Деси және Елизавета Фицгиббонның қызы Луизаға үйленді. Некеде бала болған жоқ. Ол 1851 жылдың шілде айында қайтыс болды. Лорд Бересфорд 1854 жылдың қаңтар айында 85 жасында дүние салды. Оның қайтысымен барондық және виконттық атақтары жойылды. Оның мүлігі асырап алған ұлы Александр Бересфорд Хоупқа өтті. Бересфордтың португалиялық титулдары жаңартылмады, бірақ оның жүректері оларды пайдалануды жалғастырды.