Кіріспе

Америкалық телесериал

"Басқыншылар" – Ларри Коэн жазған американдық ғылыми-фантастикалық телесериал. Ол 1967-1968 жылдары ABC телеарнасында екі маусым бойы көрсетілді. Рой Тиннес Дэвид Винсент рөлінде ойнайды, ол ғарыштан келген шетелдіктердің ағымдағы басып кіруінің куәсі болғаннан кейін – шетелдіктер адам кейпінде жасырынып, адамдар құрылымдарына біртіндеп еніп жатыр – шенеуніктер мен халықтың күмәніне қарамастан, олардың әрекеттеріне бөгет қойып, басып кіруді тоқтатуға тырысады. Сериалды Куинн Мартин жасаған.

Сюжет

Архитектор Дэвид Винсент кездейсоқ түрде жаулап алушы шетелдіктердің құпия шабуылы басталғанын біледі және содан кейін олардың жоспарларын жолынан тоқтатуға және күмәнданушы халықты қауіптен ескертуге тырысып, бір жерден екінші жерге саяхаттайды. Сериалдағы бір көріністе шетелдік организмнің өзгеріске ұшырап бастағаны, жұмсақ фокуспен және қызыл жарықпен пульсациялап көрсетілген. Көптеген шетелдіктер, әсіресе ең төменгі дәрежедегі мүшелері немесе жасыл комбинезон киген жұмысшылары эмоциясыз, қимылсыз және табиғи емес бұрышпен иілген кішкентай саусақтары бар, бірақ "жақсартылған үлгілер" осы саусақтарын басқара алады. Қара шетелдіктердің алақандары африкалық текті адамдардағыдай ақшыл емес, олардың терісінің қалған бөлігімен бірдей түсті болды. Кейбір мутанттар адамдарға ұқсас сезімдерді бастан өткереді және тіпті шетелдіктердің жаулап алуына қарсы шығады. Шетелдіктер өлгенде, олардың денелері қызыл түске енеді және киімдерімен, сондай-ақ оларға тиген барлық нәрсемен бірге жанып кетеді, бұл олардың бар екенін құжаттауға мүмкіндік бермейді. Бірнеше рет өлім алдындағы шетелдіктер олардың технологиясы адамдардың қолына тимейін деп, оны қасақана ұстап алатын. Үшінші эпизодта ("Мутация") Винсентке ғашық болып, оған қауіп туралы ескерту үшін жүгіріп бара жатқанда өлтірілген әйел шетелдік оған: "Біз Жерде өлгенде осылай болады" дейді.

Инвазивтердің технологиясы

Ауғандықтар Жерге жететін ғарыш кемесінің түрі – 1950 жылдардың басында өзін-өзі НҰО "байланысшысы" деп жариялаған Джордж Адамскинің НҰО суреттеріне ұқсас дизайнмен жасалған ұшатын тәрелке. Олар Адамскидің суреттерінен төменгі жағында үш шардың орнына бес кішкентай дөңгелектермен ерекшеленеді. Көптеген шетелдік технология элементтерінде "пента" немесе бес қабырғалы дизайн қолданылған. Продюсерлік топтың қағидасы – "Басқыншылардың" технологиясын жинақталған, жасалған конструкциялар мен басқару панельдері арқылы көрсету, олардың бәрі адамдарға мүлдем жат болатын (мысалы, кейін H.R. Гигер "Шетелдік" фильмінде көрсеткендей). Адамдарды өлтіру үшін олар құрбанның басының немесе мойнының артына бес жарқыраған ақ шаммен жабдықталған кішкентай, қолға ұсталатын дискі тәрізді қару қолданады, бұл көбінесе мидың қан кетуі ретінде диагноз қойылады. Олар куәгерлерді, көлік құралдарын және қажет болған жағдайда өз нәсілінің мүшелерін жоятын сәулелі қаруды да пайдаланады. Сондай-ақ, олардың қарулы арсеналында екі айналатын, мөлдір кристалдардан тұратын, бұрыштарынан біріктірілген кішкентай құрылғы бар, ол шындықты ашу сарысуы сияқты әрекет етеді, адамдарды шетелдіктердің бұйрығын орындауға мәжбүрлейді немесе (көбінесе) бұрынғы оқиғалар туралы толық жадты жоғалтуға мәжбүрлейді.

Тақырыптар

Продюсер Алан А. Армердің айтуынша, "шоудың ең басты артықшылығы – бәріміздің біраз дәрежеде параноик екеніміз және қоғаммен, үкіметпен, көзге көрінбейтін күшпен күресіп жатқан бір адамға оңай бойұруымыз. Сериалдың авторы Ларри Коэн Хичкокты маңызды ықпал етуші деп сипаттайды. Әрине, "Басқыншылар" ("The Invaders") "Қашқын" ("The Fugitive") сияқты бір жанрдағы туынды: Американы шарлап, бір нәрсені іздеп, қауіп-қатерге ұшыраған адам туралы. Шындығында, менің ойым "Қашқыннан" гөрі Альфред Хичкоктан көбірек шабыттанды. Мен әрқашан Хичкок фильмін жақсы көретінмін, онда басты кейіпкер шпиондардың іс-қимылын білетін жалғыз адам болады, бірақ ешкім оған сенбейді. Ол полицияны операция өткен жерге алып келеді, ал ондағы барлық іздер жойылған, ешқандай дәлел қалмайды, барлығы өтірік айтады және ол бұрын онда болмаған дейді. Мұндай Хичкок фильмдерінің қатарында Роберт Донатпен түсірілген "39 баспақыш" (1935), Роберт Каммингспен түсірілген "Саботаж" (1942) және Кэри Грантпен түсірілген "Солтүстік-батысқа қарай" (1959) бар. Кейбір "ұфологтар" және белсенділер Жердегі шетелдіктердің болуы және олардың бар екенін жасыру үшін жасалған құпия жоспарлар туралы әртүрлі сенімсіз мәлімдемелер жасады. #tag:ref| 9 мамыр 2001 жылы Ұлттық Пресс-клубта өткен "Ашықтау жобасы" ("Disclosure Project") тақырыбында сөз сөйлеген Клиффорд Стоун Жерде 57 түрлі шетелдікке тап болғанын, олардың көптегені адамға ұқсас екенін айтты. "Сіздерге өте ұқсас, арамызда жүрсе, сіздер тіпті айырмашылығын байқамайтын адамдар бар". Кейбір ұфологтар тарапынан таралған құпия теория бойынша, "Маджестик 12" деп аталатын жасырын, үкіметтік емес ұйым президент [Гарри] Трумэннің жарлығымен құрылған. Президент [Джон Ф.] Кеннеди премьер-министр Хрущевпен шындықты айтуды жоспарлағандықтан өлтірілді; Кеннеди Мэрилин Монроға құпиясын айтқан, осылайша оның тағдырын шешті.

Салқын соғыс аллегориясы

Көптеген көрермендер үшін "Шабуылдаушылар" сериалындағы параноя тақырыбы, он жыл бұрынғы Маккарти кезеңінен қалған коммунистік инфильтрацияның суық соғыс шындығын бейнелейтіндей болды. Сериал авторы Ларри Коэн осының қасақана жасалғанын, сонымен қатар сериалдың саяси мазмұны болғанын мойындады. Бірінші маусым DVD жинағына енген "The Innocent" эпизодына арналған аудио түсіндірмесінде Коэн, Голливуд сценаристтерінің коммунистік байланыстары үшін тізімге алынуын білгеннен кейін, қоғамға сіңіп кіру қорқынышы туралы "құжаттамалық фильм" жасауға шабыттанғанын, коммунистерді ғарыштан келген жандармен алмастырғанын айтты. Коэн сондай-ақ, ол "Қышқы соғыс" қорқынышын ғылыми фантастикалық драмаға айналдырған бірінші адам емес екенін мойындады; мұндай қорқыныш "Басып алушылар" және әсіресе "Мен ғарыштан келген монстрге үйлендім" сияқты фильмдерге де әсер еткен. Коэн түсіндірмесінде "Шабуылдаушылар" сияқты кейбір туындыларындағы саяси мақсаттың солшыл продюсерлер мен актерлер тарапынан әрқашан бағаланбайтынын және қолдау таппағанын мәлімдеді.

Актерлік құрам

Рой Тиннес барлық 43 эпизодта Дэвид Винсент рөлінде көрінеді. Алғашқы 30 эпизодта ол жалғыз қайта оралатын кейіпкер. Кент Смит 13 эпизодта, 31-ші эпизодтан бастап, "Сенушілер" эпизодында Эдгар Сковилл рөлінде пайда болады. Сковилл "Сенушілер" деп аталатын шағын топтың басшысы, олар Дэвид Винсенттің шетелдік басып кіру туралы айтқандарын қабылдайды. Басқа Сенушілердің ешқайсысы сериалдың тұрақты актер құрамына кірмейді және көбінесе экранда тек эпизодтық рөлдерде немесе қосымша актерлар ретінде ұзақ көрінбейді. Лин Маккарти екі эпизодта Сковиллдің күмәнданушы досы, полковник Арчи Хармон рөлінде көрінеді. Альфред Райдер үш эпизодта Басқыншылардың көшбасшысы ретінде пайда болады. Макс Клевен бес эпизодта аты-жөні айтылмаған шетелдік ретінде пайда болады.

Даму

Сериалды Квинн Мартин өндірді, ол өте танымал "Қашқын" сериалының орнын алмастыру үшін шоу іздеді, ол 1967 жылы аяқталды. Сериалдың авторы Ларри Коэн "Басқыншылар" сериалына ұқсас екі сериал ойлап тапқан. Чак Коннорс "Бренд" (1965) фильмінде батысқа саяхаттап, батылдығын дәлелдейтін куәліктер іздеген, қорқынышпен айыпталған солдат рөлінде ойнады, ал "Коронет Блю" (1967) фильмінде Майкл Алденді сомдады – амнезиядан зардап шегіп, ықпалды топтың қудалауына ұшыраған адам. Ол тек "Коронет Блю" деген сөздерді есінде сақтады. Тағы бір шабыттанған нәрсе – 1950 жылдары 10 жыл бұрын пайда болған "шетелдік егіздер" фильмдерінің толқыны, мысалы "Жандарды ұрлаушылар" (1956) және британдық "Quatermass 2" (1957) фильмі, Америкада "Ғарыштан келген жау" деп белгілі. Арамызда өмір сүріп, адам кейпінде жасырынып, билікті басып алуды жоспарлаған ғарышкерлер туралы параноиялық әңгімелер көбінесе "Қызыл қорқыныш" астарымен байланысты болғанымен, Мартинге кейіпкерді үнемі қозғалыста ұстап тұратын және оның билік органдарына жүгіне алмауының себебін түсіндіретін сюжет қажет болды (яғни, кейбір шетелдіктер адам институтарына еніп үлгерген және көптеген адамдар шетелдіктердің шабуылын параноиялық ой-қиял деп есептейтін). Алайда, сериал дамыған сайын, эпизодтардағы адамдардың түрлі "жоғалулары" (басқыншылар өлтірген, мысалы, Винсенттің серігі Алан Ландерс – Джеймс Дейли сомдаған, пилотта және т.б.), Винсенттің шетелдіктер екенін ашқан кейіпкерлердің (мысалы, Эдвард Эндрюстің "Мутациядағы" рөлі және т.б.) басқыншылардың арасынан шығып кетуі, сондай-ақ көптеген эпизодтарда (үшінші эпизодтан бастап) тірі қалған бір-екі маңызды куәгерлер шоудың бастапқы идеясын тереңіректеп, ойландыратын жаңа мағынаға ие етті. Бірінші маусым ABC телеарнасымен бірлесіп өндірілді немесе соңғы титрлерде көрсетілгендей, "Американдық телерадиокомпаниясының телеарналары".

Өндірістік реті

Әр эпизодтың алдында, ABC-нің сол дәуірдегі көптеген бағдарламаларына тән "түсті" промо-бұрыш пайда болады, себебі ABC түсті хабар таратуды қабылдаған соңғы телеарна болды: Келесі – "Басқыншылар", Түсті! Содан кейін, бұрыштан кейін, әр эпизод келесі эпизодтың сюжетін дамытуға көмектесетін "суық кіріспен" басталады. Алдын ала хабардан кейін Дик Вессон негізгі титрді жариялайды: "Басқыншылар!" – Куинн Мартиннің өндірісі. Рой Тиннес сәулетші Дэвид Винсент рөлінде. (Екінші маусымда Тиннестің бетінің басқа кадры қолданылды.) Одан кейін (Билл Вудсонның) ашылу тізімі: "Басқыншылар – өліп бара жатқан планетадан келген шетелдіктер. Олардың мақсаты – Жер. Олардың ниеті – оны өз әлеміне айналдыру. Дэвид Винсент оларды көрді. Ол үшін бұл оқиға бір қараңғы түнді, шалқар дала жолында, таппаған қысқа жол іздеуден басталды. Бұл жабық, қарауылсыз асханадан және ұйықтамай шаршаған адамнан басталды. Бұл басқа галактикадан келген ғарыш кемесінің қонған сәтінен басталды. Енді Дэвид Винсент басқыншылардың осында екенін, олардың адам кейпіне енгенін біледі. Ол сенбес әлемді, қасіреттің басталып кеткенін қалайда жеткізуі керек. Содан кейін, Куинн Мартин өндірісіне тән стильде, Вессон "Бүгінгі оқиғаның қатысушы актерлары" деп жариялайды және әдетте үш немесе төрт болатын әр қатысушы актердің атын, актерлердің жақын кадрлары көрсетілгенде айтады. Содан кейін Вессон "Бүгінгі эпизод" деп жариялайды және көретін эпизодтың атын айтады, ол да экранда пайда болады. Сондай-ақ, Куинн Мартиннің сол кездегі өндірісіне тән, шоу "Акттарға" бөлінді, олар римдік сандармен I-ден IV-ке дейін белгіленді, оған алдынан "суық кіріс" қосылды. Бірінші акт алдында тізім болды, ал IV акт соңында, эпилогтан бұрын, тізіммен аяқталды. "12 сағат биіктікте" және "The Outer Limits" фильмдеріне музыка жазған Доминик Фронтьер "Басқыншылар" үшін де музыка жазды.

Куинн Мартиннің "Күтілмеген оқиғалар" (1977)

Сериалдың "Beachhead" атты пилоттық эпизоды 1977 жылы Квинн Мартиннің тағы бір сериалы, "Квинн Мартиннің күтпеген оқиғалары" (Ұлыбританияда "Twist in the Tale" деп белгілі) үшін қайта түсірілді, онда ол "Көшпенділер" деп аталды.

"Invaders" шағын сериясы (1995)

1995 жылы бұл сюжет Fox телеарнасында "The Invaders" атты төрт сағаттық телефильмнің қайта түсірілуіне негіз болды. Скотт Бакула шетелдіктердің құпиясын ашқан Нолан Вуд рөлінде ойнады, ал Рой Тиннес Дэвид Винсент рөлінде шағын эпизодта пайда болды, ол енді қартайған күйде Вудқа жауапкершілікті жүктеді. Телефильм кейбір елдерде үй видеосы арқылы шығарылып, бір фильмге жинақталды. Бірінші бөлімі 1995 жылдың 12 қарашасында, екінші бөлімі 1995 жылдың 14 қарашасында (екі сағаттық форматта) көрсетілді.

Бейне материалдарын қайта пайдалану

Ғарыш кеңістігінен Жерге жақындап келе жатқан ұшқыш табақтың бастапқы сахнасынан бірнеше секундтық кадрлар "Фантастикалық саяхат" сериалының "Күнәсіз жем" атты эпизодының басында көрсетіледі. Бұл эпизод 1977 жылғы 6 маусымда көрсетілді. Сериалдың соңғы эпизодының сюжеті бойынша, ұшқыш табақ – адамдар басқаратын болашақтағы тұтқын тасымалдау кемесі еді, ол істен шығып, түнгі уақытта тығыз жапырақтары бар орманда жерге құлаған. Дегенмен, жерде түсірілген сахналарда қолданылған толық көлемді табақтың сыртқы және ішкі пішіні "Басқыншылар" сериалындағыдан физикалық тұрғыдан өзгеше болды.

Шетелдегі басқыншылар

Салқын соғыстың аллегориясы болғанымен, сериал темір қоршаудан өтіп Венгрияға жетті, онда ол 4 шілде мен 5 қыркүйек аралығында "Шет ел планетасынан шабуыл" (венгр. Támadás egy idegen bolygóról) деген атпен дубляждалып, көрсетілді. Сериалдың толыққанды түрі көрсетілген жоқ, тек келесі 9 эпизодтың қара-ақ түсті нұсқалары жұма күндері кешкі эфирден кейін көрсетілді (маусым/эпизод): 1/1, 1/11, 1/13, 2/12, 2/14, 1/4, 2/7, 2/6, 2/21. Бұл 9 эпизод БАҚ-та толық сериал ретінде сипатталды, басқа эпизодтардың бар екендігі туралы ешқандай ақпарат берілмеді. Газет шолуларында сериал "ғылыми фантастикадан гөрі көбірек ойдан туған" деп сынға алынды. Дегенмен, сол кездегі мәдениеттегі сілтемелер көрсеткендей, көрермендер оны жақсы қабылдады. Румыния мемлекеттік теледидары да екі маусымды 1970 жылдардың шамасында көрсетті.

Комикстер

Gold Key Comics 1967–1968 жылдары телесерия негізінде төрт дана Invaders комикс кітабын жариялады, бұл Marvel Comics өздерінің байланысты емес супергеройлар сериясын шығарудан жылдар бұрын болды. Whitman Publishing 1967 жылы 2000 сериясының (#2012) бір бөлігі ретінде "Alien Missile Threat" атты кітабын шығарды.

Танымал мәдениетте

Дэвид Винсенттің күресі Франк Блэктің "Bad, Wicked World" әнінде (оның 1994 жылғы "Жылдың жасөспірімдері" альбомында) айтылады: "Дэвид Винсент есімді сәулетші / Ұзақ уақыт бойы ұйықтамаған адам / Ол қате жолға түсті және адамдар күлді / [ ] / Жұдырықпен соққы беретін күрескер / Басқыншыларға қарсы". "MAD" журналының 119-шы саны (1968 жылғы маусым), "The Invaders" сериалының пародиясын "The Invasioners" деген атаумен ұсынды. Aurora және Monogram компаниялары НЛО-ның (ұшатын тарелканың) пластикалық модельдерін жасады. 1977 жылғы Билл Конвертитоның "Ромбелла шаттлы" романының мұқабасында осы сурет қолданылды. 1977 жылғы Styx тобының "Come Sail Away" синглінің мұқабасында да осы сурет пайдаланылды. 2002 жылғы аргентиналық "Камчатка" фильмінде, оқиға 1976 жылы өтеді, кейіпкерлер теледидарда бір бөлімді көреді және басқыншылар мен 1970 жылдардағы Аргентина әскери диктатурасының оқиғалары арасында салмақталған байланыс бар. Басты кейіпкерлер өздерін жасыру үшін Дэвид Винсент кейіпкерінің атымен "Лос Висентес" деген атпен танысады. Квентин Тарантиноның 2019 жылғы "Голливудта бір кездері" фильмінде транзиттік автобус аяқшесінде "The Invaders" сериалының жарнамасы орналасқан.