Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Шәй құмырасының қаптамасы, дәстүрлі түрде матадан жасалған.
Cover for a teapot, traditionally made of cloth
Шәй жылытқышы немесе шәй құмырасының қаптамасы – дәстүрлі түрде матадан жасалған шәй құмырасын жабатын нәрсе. Ол шәй құмырасын жылудан сақтап, ішіндегісін ыстық ұстайды. Шәй құмырасын жылы ұстау үшін вакуумдік колбалар ойлап табылғанға дейін осы қаптамалар қолданылып келген. Кейде, егер шәй мейрамханада немесе қонақ үйде берілсе, шәй құмырасы сырты металлдан жасалған қаптамамен жабылады. Бұл қаптаманың мақсаты – ішкі матаны тозудан қорғау және шәй құмырасын одан да жақсы жылудан сақтау. Әдетте, шәй құю үшін қаптаманы құмырадан оңай шешіп алуға болады, бірақ кейбіреулері құмыраға оралып, тұмсығы мен тұтқасы үшін тесіктері болады (мұндайларын "бакалавр" шәй құмыралары дейді). "Кринолинді ханым" қаптамаларының үстінде фарфорлық қуыршақ болады, оның көлденең юбкалары жылуды сақтап тұрады. Шәй жылытқыштарында алынып, жуылатын төсемдер болуы мүмкін. Кейбіреулері қолмен тоқылған, жүн тоқыма шапкаларға ұқсайды, тіпті кейбіреулерінде "помпон" (шарша) болады, ол қаптаманы көтеруге немесе алуға арналған тұтқа ретінде де қолданылуы мүмкін. Арнайы шәй жылытқыш – "шаян көтергіш", ол ыстық шәй құмырасын оңай алып жүруге мүмкіндік береді. Шәй жылытқыштары жиынтықта үстел жамылғылары, тақталар, жұмыртқаға арналған қаптамалар, пеш қолғаптары немесе алжапқыштармен бірге жасалуы мүмкін. Матадан жасалған шәй жылытқыштарына кесте салынуы мүмкін, бұл әдемі қытай ыдыстарын толықтырады. Кейбіреулерінде құймақ сияқты хош иіс зерттеулеріне арналған жасырын қалталар болады.
A tea cosy or tea warmer is a cover for a teapot, traditionally made of cloth. It insulates a teapot, keeping the contents warm. Their use predates the invention of vacuum flasks as a means of keeping hot liquids hot. Sometimes, if the tea is served in a restaurant or in a hotel, the teapot is covered with a tea cosy that has a metal exterior to protect the inner fabric of the cosy from wear and tear and also to further improve the insulation of the teapot. A typical cosy is easy to put over or pop off the teapot in order to pour the tea, but some are wrapped around the teapot and have holes for the spout and the handle (so called "bachelor" teapots). The "crinoline lady" cosies include a porcelain doll on the top, with her flowing skirts providing the thermal insulation. Tea cosies may have padded inserts that can be removed and washed. Some tea cosies are hand knitted, resembling woollen hats, some even feature a "bobble" (pom pom) on top, which may also serve as a handle to remove or lift the tea cosy. A special tea cosy is the so called tea lugger, which enables the hot teapot to be carried around easily. Tea cosies may sometimes be made in matching sets with items such as tablecloths, place mats, egg cosies, oven gloves, or aprons. Cloth tea cosies may be embroidered, perhaps to complement a fine set of china. Some have been made with hidden pockets to be filled with fragrant herbs or flowers, similar to a potpourri.
Тарих
Чайға арналған косидің тарихы, шайдың 1660 жылдары Қытайдан Ұлыбританияға әкелінуімен (Петтигрю 18 ғасырда пайда болғанын болжайды) басталуы мүмкін, бірақ Ұлыбританиядағы алғашқы құжатталған қолданылуы 1867 жылы болды. 1840 жылы түстен кейінгі шай ішу дәстүрін қалыптастырған Бедфорд герцогинясы, шайға арналған косидің танымалдығын арттырған болуы мүмкін. Виктория дәуірінде шай ішу уақыты әлеуметтік байланыс үшін маңызды болды, ал орталық жылытудың жоқтығы сусындардың тез сууына себеп болды, сондықтан шай құмырасы үшін жылуды сақтайтын жамылғыны пайдаланудың мәні болды. Солтүстік Америкада шайға арналған косилер сол кезеңде қолданыла бастады. Сол кездегі газеттер шай ішетін әйелдер арасында шайға арналған косилерге деген қызығушылықтың "күтпеген және жедел өсуін" көрсетті. Газеттерде оларды қалай жасауға болатыны туралы кеңестер жарияланды: "Кейбір өте әдемі косилер ауыр брокаттың қалдықтарынан жасалады, бірақ көбінесе жұқа мата қолданылады, тігілген немесе тігілмеген, себебі оларды жууға болады. Косиді шай құмыраңыздың мөлшеріне сәйкес жасаңыз және оны көтеру үшін үстіне сақина тігіңіз". Әдебиетте шайға арналған косилерді Эдвард Горидің "Құпия шайға арналған коси: Рождествоға арналған көңілсіз және жағымсыз ойын-сауық" атты туындысында кездестіруге болады. Шотланд комедия актері Билли Конноллидің әйгілі сөзі: "Егер шайға арналған косимен жалғыз бөлмеде қалған адам оны киіп көруге тырыспаса, оған ешқашан сенбеңіз". Австралиялық автор Лоани Прайордың "Жабайы шайға арналған косилер" және "Шын мәнінде жабайы шайға арналған косилер" кітаптары 2008 және 2010 жылдары Австралияның ұлттық бестселлерлер тізімінің алғашқы ондығына енді. Лоанидің шайға арналған косилері Powerhouse мұражайында көрмеге қойылды.
Although the history of the tea cosy may have begun when tea was introduced from China to Britain in the 1660s (Pettigrew suggests the origins in the 18th century), the first documented use of a tea cosy in Britain was in 1867. It is probably the Duchess of Bedford who, by establishing the activity of afternoon tea in 1840, would have brought the popularity of the tea cosy. During the Victorian era the tea time was important for social interaction, and the absence of central heating made drinks to cool fast, so the use of an insulation jacket for the teapot made sense. Tea cosies started to be used in North America in the same period. Newspapers of the time reveal that tea cosies enjoyed "a sudden and unexpected rise in public favor" among women who hosted tea parties. Newspapers of the time included advice columns on how to make one: "Some very handsome ones are made of remnants of heavy brocade, but linen is generally used, embroidered or not, according to taste, as these covers are washable. Make the covering large enough for your teapot and provide a ring at the top to lift it off with." Tea cosies in fiction include the eponymous item in Edward Gorey's The Haunted Tea Cosy: A Dispirited and Distasteful Diversion for Christmas. A well known quote from Scottish comedian Billy Connolly is "Never trust a man who, when left alone in a room with a tea cosy, does not try it on." Australian author Loani Prior's Wild Tea Cosies and Really Wild Tea Cosies made the Top Ten of the Australian National Bestseller List in 2008 and 2010 respectively. Loani's tea cosies have been exhibited at the Powerhouse Museum.