Кіріспе

Есік немесе шумақтың (көрсеткіш) функционалдығын немесе сыртқы түрін жақсарту үшін бекітілетін заттар. Есік жиһазы (британ және австралиялық ағылшын тілінде) немесе есік құралдары (солтүстік америкалық ағылшын тілінде) – есік немесе шумақтың (көрсеткіш) функционалдығын немесе сыртқы түрін жақсарту үшін бекітілген кез келген затты білдіреді. Есік жиһазының дизайны мүмкіндігі шектеулі адамдар үшін, олар кейбір есіктерді ашуда немесе пайдалануда қиындықтарға тап болуы мүмкін, сондай-ақ интерьер дизайны мамандары мен қолданушылық (usability) мамандары үшін маңызды мәселе болып табылады. Аталған мамандар көбінесе есік жиһазының дизайнын және қолданылуын оқулық мысалдар ретінде пайдаланады. Есік жиһазы бірнеше санатқа бөлінеді, олар төменде сипатталған.

Шеңберлер

Шарнир – есіктің бір жиегін қаптамаға бекітіп, екінші жиегінің айналуына мүмкіндік беретін құрамдас бөлік. Ол әдетте екі пластинадан тұрады, олардың әрқайсысына ашық цилиндр тәрізді сақиналар (бунақтар) бекітілген. Екі пластинаның бунақтары бірінен бірі ығысқан және бірімен бірі байланысқан. Содан кейін екі бунақтың екі жиынтығынан өтетін шарнир осі орнатылып, әдетте бекітіледі, бұл пластиналарды біріктіріп, шарнирді тұтас бірлікке айналдырады. Әдетте бір есікке үш шарнир орнатылады, бірақ саны өзгеріп кетуі мүмкін.

Қалқалар

Құлып – кілті немесе кодты білмейтін адамдардың кіруіне кедергі келтіретін құрылғы, көбінесе бірінші немесе бірнеше құлыптағыштардың жұмыс істеуін болдырмайды. Көбінесе әшекейлік қаптамамен (эскутчеон) бірге келеді. Кейбір есіктерде, әсіресе ескілерінде, құлыппен қатар кілт тесігі де болады.

Бектеу құралдары

Функционалдық тұрғыдан алғанда, айналмалы есіктерден басқа барлық есіктерді жабық ұстау үшін қандай да бір бекіткіш құрал қолданылады. Бекіткіш құралдарының негізгі түрлері:

Бектеу – Есікті бір жағынан жабуға мүмкіндік беретін құрылғы (бірақ егер конструкциясында көзделген болса, екі жағынан да ашылады).

Бөлме – Есікті бекіту үшін жамбаға сығатын, көбінесе тұтқалармен немесе арнайы тіреулермен бекітілген металл білік.

Тарту бұрандасы – Бұранда металл ілмектермен ұсталып, оны жамбаға немесе екінші есікке бекітілген ілмекке жылжыту арқылы құлыптайтын көлденең бұранданың бір түрі. Ұстауға көмектесу үшін бұрандаға әдетте кішкентай, дөңгелек тұтқа бекітіледі. Алдроп осыған ұқсас, бірақ тұтқасынан құлыппен бекітуге арналған тесігі бар.

Бөлшекті бұрауыш – Есік жабылатын кезде бұрауышты итеріп кіргізу үшін клин ретінде әрекет ететін бұрауыш. Бөлшекті бұрауыш арқасында есікті тұтқаны қолданусыз-ақ жабуға болады.

Тұйық бұранда – Тұйық бұрандалар әдетте жақтауға тереңірек еніп, бөлшекті бұрауыштар сияқты автоматты түрде кері тартылмайды. Олар көбінесе сыртқы жағынан құлыппен, ал ішкі жағынан құлыппен немесе бектеумен басқарылады. Сыртқы есіктерде, егер біреу есікті күшпен ашуға тырысса немесе лом, балға, бұранда сияқты құралдарды қолданса, қауіпсіздік мақсатында тұйық бұрандалар қолданылады.

Бектеу құралдары

Шабу пластинасы – Бұранданы қабылдауға арналған ортасында тесігі бар пластина. Егер шабу тұйықтағыштың бұрандасына арналған болса, есік жабылатын кезде бұранданың ішке қарай жылғалуына көмектесетін кішкентай көлбеулі бөлігі болады. (Кейде "шабу" деп те аталады). Механикалық құлып жабық болса да есікті ашуға мүмкіндік беретін электрлік шабу да бар. Шаң қабылдағыш – Шабу пластинасының артында орналасып, құрылыс ағашының кедір-бүдырын жасыратын металл немесе пластиктен жасалған қабылдағыш.