Кіріспе
4 ғасырдағы Фиван мемлекет қайраткері және генералы Пелопидас (/p//ə/'/l//ɒ//p//ɪ//d//ə//s/; 364 ж.б.д. қайтыс болды) Грекиядағы маңызды Фиван мемлекет қайраткері және генералы, IV ғасырдың ортасында Фиван гегемониясын орнатуға зор үлес қосты.
the butterfly
Pelopidas (/p//ə/'/l//ɒ//p//ɪ//d//ə//s/; ; died 364 BC) was an important Theban statesman and general in Greece, instrumental in establishing the mid fourth century Theban hegemony.
Спортшы және жауынгер
Пелопида атақты әулеттен шыққан, зор байлыққа ие болған адам еді. Ол байлығын достарына және мемлекеттік істерге жұмсап, өзі болса спортшының қатал өмірімен көңіл көшірген. Б.з.д. 384 жылы ол спарталықтарға көмек көрсету үшін жіберілген тебандық жасақта қызмет етті, Мантинея қамалында аркадиялықтармен шайқаста ауыр жарақат алғанда Эпаминондас пен Агесиполис оны құтқарып қалды. Пелопида алдынан жеті жара алғаннан кейін, бірге жатқан достары мен жауларының үлкен қазынасына құлап түсті. Бірақ Эпаминондас, оның тірі емес деп ойласа да, денесі мен қаруын қорғау үшін шығып, көптеген жауларға қарсы жалғыз өзі ерлікпен шайқасты, Пелопиданы сол жерде тастамауға бел буды. Ол да қиын жағдайға түсіп, кеудесіне найза, ал қолына қылыштан жараланғанда, спарта патшасы Агесиполис басқа жақтан оған көмекке келді, және барлық үміт үзілген кезде екеуін де құтқарып қалды. Плутархтың айтуынша, осы оқиға олардың достығын нығайтты, ал Пелопида келесі 20 жыл бойы Эпаминонданың саяси серігі болды.
Бүйрек
Осы және одан кейінгі 12 жылда ол боотарх, яки соғыс басшысы болып сайланды және шамамен б.з.д. 375 жылы Тегира шайқасында (Орхоменге жақын) өте көп сандық артықшылығы бар спарталық әскерді жеңді. Бұл жеңіске ол негізінен 300 тәжірибелі сарбаздан тұратын элиталық бөлім – "Священный отрядтың" (Sacred Band) батырлығының арқасында қол жеткізді. Леуктра шайқасында (б.з.д. 371) ол Эпаминондастың жаңа тактикасының сәттілігіне үлкен үлес қосты, өйткені Священный отрядты спарталықтармен тез арада шайқасқа түсірді. Леуктрада, данышман және сезімтал генерал Эпаминондас алғаш рет еңкейтілген құрылымды (oblique order) қолданды. Леуктра шайқасынан кейін Фивы Спартаның орнын басып, Грекияның жетекші қаласына айналды. 370 жылы ол жақын досы Эпаминондаспен бірге Пелопоннеске боотарх ретінде сапар шекті, онда Спартаның бұрынғы тәуелділігі Мессенді тәуелсіз қала ретінде қайта құру арқылы олар өздерінің жетістіктерін бекітіп, Спартаны оның гегемониялық билігінен түңғыш рет мәңгілікке айырды. Олар оралғанда, екі генерал да заңмен белгіленген мерзімнен тыс қолбасшылық лауазымда болды деген айып тағылды, бірақ ол дәлелденбеді. Шындығында, Фивының демократтары мен кейбір аристократтары Пелопида мен Эпаминондастың қаланың ең қабілетті және маңызды тұлғалары екенін мойындады. Екеуі де Грецияны Фивының гегемониясымен біріктіретін мемлекет құруға тырысты – Ксенофонттың «Грецияда үстемдікті қамтамасыз етуге үздіксіз бағытталған» саясат деп атаған ұстанымы.
Парсы елшілігі
367 жылға дейін Пелопида парсы патшасы Артаксеркс II-ге елшілік сапармен келді. Леуктрадағы жеңісінің беделімен қолдау алған,
Фессалиялық жорық және өлім
360-шы жылдары Пелопида Фива билігінің Орталық және Солтүстік Грекияға әскери-дипломатиялық үстемдігін кеңейтуге жетекшілік етті. Келесі жылы Пелопида тағы да Македония ісіне араласуға шақырылды, бірақ оның жалдамалы әскерлері оны тастап кеткендіктен, Алорос Птолемейімен келісім жасауға мәжбүр болды. Тесалия арқылы қайтып келе жатқанда, оны Фералық Александр тұтқынға алды, оны босату үшін Фивадан екі жорық (екінші, сәтті жорықты оның досы Епаминонд басқарды) қажет болды. 364 жылға қарай ол Ферай Александрға қарсы Тессалия қалаларынан тағы бір шақыру алды. Күннің тотылуы оның көп әскер алып келуіне бөгет болғанымен, ол Синоцефала жотасында тиранның басым күштерін жеңді. Бірақ Александрды өзі өлтіргісі келгендіктен, ол тым асығып шабуылға шығып, тиранның сақшыларынан қаза тапты. Плутарх оны ашкөздік пен ашуға берілген көшбасшының көрнекті мысалы деп есептеді.