Кіріспе
Ежелгі грек тазалық пен денсаулықтың құдайы
Гигия – грек мифологиясындағы құдай (сонымен қатар: Гигея немесе Гигея; /h//aɪ/'/dʒ//iː//ə/; Ὑγιεία немесе Ὑγεία, Hygēa немесе Hygīa). Гигия – денсаулық (ὑγίεια – hugieia), тазалық және гигиенаның құдайы. Оның есімі "гигиена" сөзінің бастауы. Гигия грек медицина құдайы Асклепиймен туыс, ол Олимп құдайы Аполлонның ұлы. Гигия көбінесе Асклепий мен оның әйелі Эпионаның қызы ретінде танылады. Гигия және оның төрт қарындасы Аполлонның өнерінің әр саласын жүзеге асырды: Гигия (денсаулық, тазалық және санитария); Панацея (жалпы ем); Иасо (аурудан қалпына келу); Акесо (емдеу процесі); және Эгле (шапашаң денсаулық).
Гигиея мен Асклепий
Игиеяға табыну Асклепий культімен тығыз байланысты болды. Асклепий көбінесе емдеумен тікелей байланысты болса, Гигиея аурудың алдын алумен және денсаулықты сақтаумен байланысты болды. Біздің заманымыздың екінші ғасырында белгілі саяхатшы Паузаний Грекия мемлекетінде көргендері туралы мәлімет берді. Шамамен 160-174 жылдар аралығында жазылған «Грекия сипаттамасы» атты энциклопедиялық еңбегінде Паузаний Тегеяда Асклепий мен Гигиеяның мүсіндерін кездестіргенін айтты. Екі тұлғаны бейнелейтін мүсіндерден өзге, Гигиеяның Асклепий культіне енгенін көптеген ежелгі грек-рим монеталарындағы медициналық бейнелерде де көруге болады. Гигиея мен Асклепийдің тығыз байланысы оның Асклепий культінде қаншалықты маңызды рөл атқарғанын көрсетеді.
Дін
Гигияның негізгі ғибадатханалары Эпидавр, Коринф, Кос және Пергамон қалаларында орналасқан. Асклепийдің Сициондағы Асклепионда (Асклепийдің немересі Алексанор құрған), грек тарихшысы Паузания Гигиеяның мүсіні әйелдер шашымен және вавилондық киімдердің бөліктерімен жабылғанын айтқан. Жазбаларда көрсетілгендей, Пароста да осы сияқты құрбандықтар шалынатын болған. Гигиея грек құдайы Афинамен де байланысты болған. Біздің заманымыздың II ғасырында Паузания Афина Акрополісіне кіреберісте Гигиея мен Афина Гигиеяның мүсіндерін атап көрсеткен. "Афина Гигиея" – Афинаға берілген құлшылық атауларының бірі. Плутарх Парфенонның салынуы (б.з.д. 447–432) туралы айта келіп, былай дейді:
Салыныс барысында ерекше жағдай орын алды, ол құдайдың бұл жұмысты келісіммен қабылдағанын, тіпті оны аяқтауға көмектесіп, бірлесіп жұмыс істегенін көрсетті. Олардың ең жылдам және ең шебер шеберлерінің бірі аяғынан тайып, үлкен биіктіктен құлап, ауыр жарақат алды, дәрігерлер оның жазылуына үмітсіздік білдірді. Перикл бұл жағдайға қатты уайымдағанда, құдай [Афина] оған түсінде көрініп, емдеу жолын көрсетті. Ол көрсеткен еммен ол адамды қысқа мерзімде және оңай жазып алды. Осы оқиғадан кейін Перикл алдыңғыда болған Афина Гигиеяның қола мүсінін алтарьдың жанындағы цитадельде орнатты. Алайда, құдайдың алтыннан жасалған мүсінін Фидий жасады және ол өзінің есімін мүсіннің тұғырына шебер ретінде жазды. Дегенмен, Гигиеяның тәуелсіз құдай ретіндегі культы Дельфи оракулы оны Афинаның қырылу індетінен (б.з.д. 430–427) кейін, ал Римде б.з.д. 293 жылғы індеттен кейін мойындағанға дейін кеңінен таралмады. Грек қала-мемлекеті Сиционның ақыны Арифрон б.з.д. IV ғасырында Гигиеяны жырлаған танымал гимн жазды. Гигиеяның мүсіндерін Скопас, Бряксис және Тимофей сияқты шеберлер жасады, бірақ олардың қалай көрінгені туралы нақты сипаттама жоқ. Сақталған бейнелерде ол көбінесе денесіне оралған үлкен жыланға тамақтандыратын немесе өзімен бірге алып жүретін құмырадан су ішетін жас әйел ретінде бейнеленеді. Бұл атрибуттар кейінірек галло-римдік емші құдайы Сиронаға да қабылданды. Римдіктер Гигиеяны жеке денсаулық құдайы Валетудоға айналдырды. Гигиеяны әлеуметтік әл-ауқат құдайы Салуспен теңестіруге бола ма деген пікірталас бар, бірақ бұл әлі толыққанды дәлелденбеді.
A strange accident happened in the course of building, which showed that the goddess was not averse to the work, but was aiding and co operating to bring it to perfection. One of the artificers, the quickest and the handiest workman among them all, with a slip of his foot fell down from a great height, and lay in a miserable condition, the physicians having no hope of his recovery. When Pericles was in distress about this, the goddess [Athena] appeared to him at night in a dream, and ordered a course of treatment, which he applied, and in a short time and with great ease cured the man. And upon this occasion it was that he set up a brass statue of Athena Hygieia, in the citadel near the altar, which they say was there before. But it was Phidias who wrought the goddess's image in gold, and he has his name inscribed on the pedestal as the workman of it. However, the cult of Hygieia as an independent goddess did not begin to spread until the Delphic oracle recognized her, after the devastating Plague of Athens (430–427 BC), and in Rome after the 293 BC plague there. The poet Ariphron, from the Greek city state Sicyon, wrote a well known hymn during the 4th century BC which celebrated Hygieia. Statues of Hygieia were created by Scopas, Bryaxis and Timotheus, among others, but there is no clear description of what they looked like. In the surviving depictions, she is often shown as a young woman feeding a large snake that was wrapped around her body or drinking from a jar that she carried. These attributes were later adopted by the Gallo Roman healing goddess, Sirona. Hygieia was modified by the Romans into the goddess Valetudo, the goddess of personal health. There exists some debate about whether Hygieia can also be identified with the Roman goddess of social welfare, Salus; however, this has yet to be fully substantiated.
Жақында ашылған жаңалықтар
2021 жылдың тамызында Думлупинар университетінің археологтары Ежелгі грек қаласы Айзанойда Гигияның мүсіні табылды деп хабарлады. Адам бойына тең мүсін қолында жыланмен бейнеленген. Мүсін агораның оңтүстік жағындағы бағаналы галереяда табылған.