Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
18 және 19 ғасырлардың эволюциялық идеялары
18th and 19th century evolutionary ideas
Түрлердің өзгерісі және трансформациялизм – Чарльз Дарвиннің табиғи іріктеу арқылы эволюция теориясынан бұрынғы, 18 және 19 ғасырдың басында бір түрдің екінші түрге айналуы туралы болған идеялар. Француз трансформизмі – Жан Батист Ламарк 1809 жылы өз теориясын атау үшін қолданған термин. Ал 18-ші және 19-шы ғасырлардағы Дарвинге дейінгі эволюциялық идеяларды қолдаушылардың арасында Дени Дидро, Этьен Жоффруа Сен-Илер, Эразм Дарвин, Роберт Грант және «Жаратылыстану тарихының іздері» кітабының анонимді авторы Роберт Чемберс болды. Мұндай идеялар 18 ғасырдың деизмі және адамзат прогресі туралы ойларымен байланысты еді. Әсерлі ғалымдар – анатомия мамандары Жорж Кювье мен Ричард Оуэн, геолог Чарльз Лайелл бастаған ғылыми қауымдастық осы ерте эволюция теорияларына қарсы күшті оппозиция көрсетті. Олар төңірегіндегі пікір-таластар эволюциялық ойдың тарихындағы маңызды кезең болды және Дарвиннің теориясына болашақтағы реакцияға әсер етті.
The Transmutation of species and transformism are 18th and early 19th century ideas about the change of one species into another that preceded Charles Darwin's theory of evolution through natural selection. The French Transformisme was a term used by Jean Baptiste Lamarck in 1809 for his theory, and other 18th and 19th century proponents of pre Darwinian evolutionary ideas included Denis Diderot, Étienne Geoffroy Saint Hilaire, Erasmus Darwin, Robert Grant, and Robert Chambers, the anonymous author of the book Vestiges of the Natural History of Creation. Such ideas were associated with 18th century ideas of Deism and human progress. Opposition in the scientific community to these early theories of evolution, led by influential scientists like the anatomists Georges Cuvier and Richard Owen, and the geologist Charles Lyell, was intense. The debate over them was an important stage in the history of evolutionary thought and influenced the subsequent reaction to Darwin's theory.
Терминология
Трансмутация – 19 ғасырда Чарльз Дарвиннің «Түрлердің шығу тегі» (1859) еңбегі жарияланғанға дейін эволюциялық идеялар үшін жиі қолданылатын атаулардың бірі болды. Трансмутация бұрын алхимияда қарапайым металдардың алтынға айналуын сипаттау үшін пайдаланылған. Осы кезеңде эволюциялық идеялар үшін қолданылған басқа атауларға даму гипотезасы (Дарвин қолданған терминдердің бірі) және Уильям Чилтонның «Ақыл-ойының оракулы» сияқты мерзімді баспасөздерде қолданған реттелген градация теориясы жатады. Трансформация – бұл осы контексте трансмутация сияқты жиі қолданылатын сөз. 19 ғасырдың басындағы эволюциялық идеялар эволюциялық ойдың тарихында маңызды рөл атқарды. 18-шы және 19-шы ғасырдың басындағы эволюциялық ойшылдар өз идеяларын белгілеу үшін жаңа терминдерді ойлап табуға мәжбүр болды, бірақ «трансмутация» терминін алғаш рет гибридтеу арқылы биологиялық өзгерістерге ұшыраған түрлерді атау үшін Джозеф Готлиб Кёльреутер қолданды. Терминология «Түрлердің шығу тегі» жарияланғаннан кейін біраз уақытқа дейін толыққан толыққанды қалыптаспады. «Эволюция» сөзі қазіргі мағынасында алғаш рет 1826 жылы Роберт Джеймсонның журналында жарияланған анонимді мақалада қолданылды. Эволюция салыстырмалы түрде кеш пайда болды, оны Герберт Спенсердің 1851 жылғы «Әлеуметтік статикасында» және одан бұрынғы бірнеше мысалдарда көруге болады, бірақ шамамен 1865-70 жылдарға дейін кеңінен қолданылмады.
Transmutation was one of the names commonly used for evolutionary ideas in the 19th century before Charles Darwin published On The Origin of Species (1859). Transmutation had previously been used as a term in alchemy to describe the transformation of base metals into gold. Other names for evolutionary ideas used in this period include the development hypothesis (one of the terms used by Darwin) and the theory of regular gradation, used by William Chilton in the periodical press such as The Oracle of Reason. Transformation is another word used quite as often as transmutation in this context. These early 19th century evolutionary ideas played an important role in the history of evolutionary thought. The proto evolutionary thinkers of the 18th and early 19th century had to invent terms to label their ideas, but it was first Joseph Gottlieb Kölreuter who used the term "transmutation" to refer to species who have had biological changes through hybridization. The terminology did not settle down until some time after the publication of the Origin of Species. The word evolved in a modern sense was first used in 1826 in an anonymous paper published in Robert Jameson's journal and evolution was a relative late comer which can be seen in Herbert Spencer's Social Statics of 1851, and at least one earlier example, but was not in general use until about 1865–70.
18 ғасыр және 19 ғасырдың басында
XVIII ғасырда Жак Антуан де Бюро "түрлердің генеалогиялық дамуы" бар деп мәлімдеді. Ол көбеюдегі шағылыстыру және гибридтеу арқылы "прогрессивті ұйымдасу" пайда болып, организмдердің өзгеруіне және күрделі түрлердің қалыптасуына мүмкіндік береді деп дәлелдеді. Сонымен қатар Ретиф де ла Бретон "Ұшқыш адаммен оңтүстік аймақтың ашылуы" (1781) және "Мырза Николаның философиясы" (1796) атты еңбектерін жазды, онда ол адамзат сияқты күрделі түрлердің "кемшікті" жануарлардан қадамдық түрде дамығаны туралы көзқарасын білдірді. Де ла Бретон тірі организмдердің үнемі өзгеріске ұшырайтынына сенді. Ол тұрақты өзгеріске сенсе де, Дидродан өзгеше көзқарас танытты: де ла Бретонннің пікірінше, атомдардың кездейсоқ және соқыр үйлесімдері түр өзгертудің себебі бола алмайды. Де ла Бретон барлық түрлердің бастапқы организмдерден пайда болғанын және табиғаттың кемелдікке ұмтылатынын айтты. Дидро Леонардо да Винчидің адам мен жылқының аяқ құрылысын салыстыруын түрлердің байланыстылығының дәлелі ретінде пайдаланды. Ол бұл тәжірибені табиғаттың жаңа нұсқаларды үнемі сынап көретінін көрсету ретінде қарастырды. Сонымен қатар Дидро органикалық молекулалар мен органикалық материяның өзіне сана тән екенін, олардың ең кішкентай бөлшектерінің талшықтарға, содан кейін желіге және содан кейін органдарға ұйымдаса алатынын айтты. Органикалық молекулалардың санаға ие болу идеясы Мопертуи мен Лукрецийдің еңбектерінен алынған. Жалпы алғанда, Дидроның ойлары "жинақталған түр өзгерту философиясы" ретінде үйлеседі, ол түр өзгерту механизмі ретінде табиғаттың кездейсоқтығына тәуелді. Эразм өмірдің бір бастауы, жалпы ата-тегі бар екеніне сенді, ол "өмір жібі" деп атады. Ол химиялық түр өзгерту туралы түсінігін осы жіптің өзінен пайда болуын негіздеу үшін пайдаланды. Дербиширді және онда табылған теңіз қабықшаларын және қазбаларды геологиялық зерттеуі күрделі өмірдің бастапқы формалардан дамығанына көз жеткізуге көмектесті (Ланиел Музителли). Эразм қазір біз "бейімделулер" деп атайтын нәрсенің алғашқы жақтаушысы болды, бірақ басқа түр өзгерту механизмі арқылы – ол жыныстық көбеюдің әкесінің ұрыққа қосқан үлесі арқылы қабылданған қасиеттерді берілуі мүмкін екенін айтты. Оның пікірінше, бұл өзгерістер өмірдің үш үлкен қажеттілігімен – құштарлық, тамақ және қауіпсіздікпен қозғалады. Эразм бұл қалыптасқан өзгерістердің өсімдіктер мен жануарлардың тілектеріне байланысты организмдердің физикалық құрылымын біртіндеп өзгертетінін ұсынды. Ол өсімдіктерден дамыған жәндіктерді сипаттап, бір түрдің екінші түрге айналуының керемет мысалын келтірді.
In the 18th century, Jacques Antoine des Bureaux claimed a "genealogical ascent of species". He argued that through crossbreeding and hybridization in reproduction, "progressive organization" occurred, allowing organisms to change and more complex species to develop. Simultaneously, Retif de la Bretonne wrote La decouverte australe par un homme volant (1781) and La philosophie de monsieur Nicolas (1796), which encapsulated his view that more complex species, such as mankind, had developed step by step from "less perfect" animals. De la Bretonne believed that living forms undergo constant change. Although he believed in constant change, he took a very different approach from Diderot: chance and blind combinations of atoms, in de la Bretonne's opinion, were not the cause of transmutation. De la Bretonne argued that all species had developed from more primitive organisms, and that nature aimed to reach perfection. Diderot drew from Leonardo da Vinci’s comparison of the leg structure of a human and a horse as proof of the interconnectivity of species. He saw this experiment as demonstrating that nature could continually try out new variations. Additionally, Diderot argued that organic molecules and organic matter possessed an inherent consciousness, which allowed the smallest particles of organic matter to organize into fibers, then a network, and then organs. The idea that organic molecules have consciousness was derived from both Maupertuis and Lucretian texts. Overall, Diderot’s musings all fit together as a "composite transformist philosophy", one dependent on the randomness inherent to nature as a transformist mechanism. Erasmus believed that life had one origin, a common ancestor, which he referred to as the "filament" of life. He used his understanding of chemical transmutation to justify the spontaneous generation of this filament. His geological study of Derbyshire and the sea shells and fossils which he found there helped him to come to the conclusion that complex life had developed from more primitive forms (Laniel Musitelli). Erasmus was an early proponent of what we now refer to as "adaptations", albeit through a different transformist mechanism – he argued that sexual reproduction could pass on acquired traits through the father’s contribution to the embryon. These changes, he believed, were mainly driven by the three great needs of life: lust, food, and security. Erasmus proposed that these acquired changes gradually altered the physical makeup of organisms as a result of the desires of plants and animals. Notably, he describes insects developing from plants, a grand example of one species transforming into another.
Ламарк
Жан Батист Ламарк 1809 жылы жарияланған «Философиялық зоология» еңбегінде түрлердің трансмутациясына қатысты гипотеза ұсынды. Ламарк барлық тірі организмдердің ортақ ата-тегі бар дегенге сенбеді. Оның пікірінше, қарапайым тіршілік нысандары үздіксіз түрде өздігінен пайда болып тұрады. Ол сондай-ақ, кейде жүйке сұйықтығы деп атаған, туа біткен өмір күші түрлерді уақыт өте келе күрделене түсуге жетелейді, осы күрделіліктің сызықтық сатысы болмыстың үлкен тізбегімен байланысты болатын. Ламарк түрлердің қоршаған ортаға бейімделгенін де мойындады. Ол мұны осы бейімделуді күрделілікті арттыратын жүйке сұйықтығының, жануардың (немесе өсімдіктің) мүшелерін пайдалану немесе пайдаланбау арқылы өзгертетінімен түсіндірді, дәл сол сияқты жаттығу бұлшық еттерге әсер етеді. Оның сөзіне қарағанда, бұл өзгерістер келесі ұрпаққа мұра болып, қоршаған ортаға баяу бейімделуге алып келеді. Осы екінші механизм – иемденілген қасиеттерді мұралау арқылы бейімделу оның есімімен тығыз байланысты болды және 20 ғасырға дейін эволюция туралы пікірталасқа әсер етті.
Jean Baptiste Lamarck proposed a hypothesis on the transmutation of species in Philosophie Zoologique (1809). Lamarck did not believe that all living things shared a common ancestor. Rather he believed that simple forms of life were created continuously by spontaneous generation. He also believed that an innate life force, which he sometimes described as a nervous fluid, drove species to become more complex over time, advancing up a linear ladder of complexity that was related to the great chain of being. Lamarck also recognized that species were adapted to their environment. He explained this observation by saying that the same nervous fluid driving increasing complexity, also caused the organs of an animal (or a plant) to change based on the use or disuse of that organ, just as muscles are affected by exercise. He argued that these changes would be inherited by the next generation and produce slow adaptation to the environment. It was this secondary mechanism of adaptation through the inheritance of acquired characteristics that became closely associated with his name and would influence discussions of evolution into the 20th century.
Ламарктан кейінгі идеялар
Неміс ғалымы Абрахам Готтлоб Вернер геологиялық трансформация идеясын қолдады. Нақтырақ айтқанда, Вернер Жердің өзгерістерге ұшырайтынының қайтымсыз және үзіліссіз процестер екенін айтты. Эдинбург мектебі, салыстырмалы анатомияның британдық радикалды мектебі, табиғаттану тарихына қатысты көптеген пікірталастарды тудырды. Эдинбургте хирург Роберт Нокс және анатомист Роберт Грант болды, олар Ламарк мектебінің француздық трансформациясымен тығыз байланыста болды, онда Этьен Жоффруа Сен-Илер сияқты ғалымдар жұмыс істеді. Грант Ламарк пен Эразм Дарвиннің трансмутация және эволюция идеяларын дамытты, ортақ тектің болуын дәлелдеу үшін гомологияны зерттеді. Жас Чарльз Дарвин студент кезінде Грантпен бірге теңіз жануарларының тіршілік циклын зерттеді. Ол сондай-ақ профессор Роберт Джеймсоннан геологияны оқыды, оның журналы 1826 жылы анонимді мақала жариялады, онда «Мырза Ламарк» жоғары жануарлардың «ең қарапайым құрттардан» қалай «эволюцияланғанын» түсіндіргені үшін мақталады. Бұл «эволюцияланған» сөзінің қазіргі мағынадағы алғашқы қолданылуы болды. Профессор Джеймсон Вернердің ізбасары болғандықтан, трансформация теорияларын қарастыра алды және студенттері арасында трансформацияға қызығушылықты арттырды.
The German Abraham Gottlob Werner believed in geological transformism. Specifically, Werner argued that the Earth undergoes irreversible and continuous change. The Edinburgh school, a radical British school of comparative anatomy, fostered a lot of debate around natural history. Edinburgh, which included the surgeon Robert Knox and the anatomist Robert Grant, was closely in touch with Lamarck's school of French Transformationism, which contained scientists such as Étienne Geoffroy Saint Hilaire. Grant developed Lamarck's and Erasmus Darwin's ideas of transmutation and evolutionism, investigating homology to prove common descent. As a young student Charles Darwin joined Grant in investigations of the life cycle of marine animals. He also studied geology under professor Robert Jameson whose journal published an anonymous paper in 1826 praising "Mr. Lamarck" for explaining how the higher animals had "evolved" from the "simplest worms" – this was the first use of the word "evolved" in a modern sense. Professor Jameson was a Wernerian, which allowed him to consider transformation theories and foster the interest in transformism among his students.
Жаратылыс тарихының қалдықтары
Компьютерлік пионер Чарльз Бэббидж 1837 жылы өзінің ресми емес Тоғызыншы Бриджвотер трактатын жариялады, онда Құдайдың құдайлық заң шығарушы ретінде әрекет етуге, заңдар (немесе бағдарламалар) жасауға және содан кейін жаңа түр қажет болған сайын үнемі кереметтер жасаудың орнына, тиісті уақытта түрлерді жаратуға құдіреттілігі мен алғыкөруі бар екенін айтты. 1844 жылы шотланд баспагері Роберт Чемберс «Жаратылыстың табиғи тарихының іздері» атты ықпалды және өте даулы ғылыми-танымдық кітапты анонимді түрде жариялады. Бұл кітапта Күн жүйесінің және жердегі өмірдің пайда болуына қатысты эволюциялық сценарий ұсынылды. Онда палеонтологиялық жазбалар жануарлардың дамуын көрсетіп, қазіргі жануарлардың адамзатқа қарай прогрессивті түрде жетелейтін негізгі тамырдан тараған тармақтар екендігі айтылды. Бұл трансмутациялар ғаламды басқаратын заңдарға енгізілген, алдын ала белгіленген орфогенетикалық жоспардың ашылуына әкелді. Осы тұрғыдан алғанда, ол Роберт Грант сияқты радикалдардың идеяларына қарағанда толыққанды материалистік емес еді, бірақ адам баласы жануарлар әлемінің дамуындағы соңғы қадам екендігі туралы ой консервативті ойшылдардың көптеген өкілдерін ашуландырды. Адам Седжвик сияқты консерваторлар мен Томас Генри Хаксли сияқты радикалды материалистер Чемберстің алдын ала белгіленген прогресс туралы тұжырымдамасын ұнатпады және кітапта олар сынға ала алатын ғылыми қателіктерді тапты. Дарвиннің өзі автордың «ақыл-ойының жеткіліксіздігін» ашық айыптады және оны «әдеби жаңалық» деп санады. Алайда, «Жаратылыстың табиғи тарихының іздері» кітабына байланысты қоғамдық пікірталас, оның эволюцияны прогрессивті процесс ретінде бейнелеуі және оның танымал болуы Дарвиннің теориясының қабылдануына он жылдан кейін үлкен әсер етті. Бұл сондай-ақ Альфред Рассел Уоллес сияқты кейбір жас ғалымдардың трансмутация идеясына қызығушылық танытуына ықпал етті.
The computing pioneer Charles Babbage published his unofficial Ninth Bridgewater Treatise in 1837, putting forward the thesis that God had the omnipotence and foresight to create as a divine legislator, making laws (or programs) which then produced species at the appropriate times, rather than continually interfering with ad hoc miracles each time a new species was required. In 1844 the Scottish publisher Robert Chambers anonymously published an influential and extremely controversial book of popular science entitled Vestiges of the Natural History of Creation. This book proposed an evolutionary scenario for the origins of the solar system and life on earth. It claimed that the fossil record showed an ascent of animals with current animals being branches off a main line that leads progressively to humanity. It implied that the transmutations led to the unfolding of a preordained orthogenetic plan woven into the laws that governed the universe. In this sense it was less completely materialistic than the ideas of radicals like Robert Grant, but its implication that humans were just the last step in the ascent of animal life incensed many conservative thinkers. Both conservatives like Adam Sedgwick, and radical materialists like Thomas Henry Huxley, who disliked Chambers' implications of preordained progress, were able to find scientific inaccuracies in the book that they could disparage. Darwin himself openly deplored the author's "poverty of intellect", and dismissed it as a "literary curiosity". However, the high profile of the public debate over Vestiges, with its depiction of evolution as a progressive process, and its popular success, would greatly influence the perception of Darwin's theory a decade later. It also influenced some younger naturalists, including Alfred Russel Wallace, to take an interest in the idea of transmutation.
Трансмутация теориясының идеологиялық мотивациясы
Трансмутацияны қолдаушылардың көпшілігі деизмге ұмтылды – бұл идея 18-ғасырдың көптеген батыс зиялылары арасында кең таралған, онда Құдай әлемді бастапқыда жаратқан, бірақ содан кейін оны құдайлық араласудың орнына, табиғи заңдар бойынша жұмыс істеуге және дамытуға қалдырған. Эразм Дарвин сияқты ойшылдар түрлердің трансмутациясын табиғи заңдар арқылы әлемнің дамуының бір бөлігі деп қарастырды және оны дәстүрлі христиандыққа қарсы тұру ретінде түсіндірді. Олар сондай-ақ адамзат тарихы прогрессивті екеніне сенді, бұл 18-ғасырда кеңінен танымал болған тағы бір идея еді. Олар адамзат тарихындағы прогресті Жер тарихындағы қарапайымнан күрделіге қарай тіршілік дамуымен байланыстырды. Бұл байланыс Эразм Дарвин мен Роберт Чемберстің еңбектерінде анық байқалады.
The proponents of transmutation were almost all inclined to Deism—the idea, popular among many 18th century Western intellectuals that God had initially created the universe, but then left it to operate and develop through natural law rather than through divine intervention. Thinkers like Erasmus Darwin saw the transmutation of species as part of this development of the world through natural law, which they saw as a challenge to traditional Christianity. They also believed that human history was progressive, which was another idea becoming increasingly popular in the 18th century. They saw progress in human history as being mirrored by the development of life from the simple to the complex over the history of the Earth. This connection was very clear in the work of Erasmus Darwin and Robert Chambers.
Трансмутацияға қарсылық
Түрлердің трансмутациясына қатысты идеялар христиандық материализмге қарсы және Ағарту дәуірінің радикалды саяси идеяларымен тығыз байланысты болды, ал консервативті ойшылдар оларды жаулықпен қарсы алды. Кювье Аристотельдің түрлер өзгермейтіндігімен келісіп, Ламарк пен Джеффри Сент-Илаирдің идеяларына шабуыл жасады. Кювье жануарлардың жекелеген бөліктерінің бір-бірімен тым тығыз байланыста екенін, анатомияның бір бөлігінің қалғандарынан оқшауланып өзгеруіне мүмкіндік жоқ деп сенді және қазбалар мөлшері уақыт өте келе біртіндеп өзгерудің орнына, жаппай жойылулар мен қайтадан қоныстану үлгілерін көрсетті деп мәлімдеді. Ол сондай-ақ Мысырдан табылған, мыңдаған жылдар бұрынғы жануарлардың суреттері мен мумияларының қазіргі жануарлармен салыстырғанда ешқандай өзгеріске ұшырамағанын атап өтті. Кювьенің аргументтерінің күші және оның жетекші ғалым ретіндегі беделі трансмутациялық идеяларды ондаған жылдар бойы ғылыми қауымдастықтың негізгі ағымынан тыс ұстауға көмектесті. Ұлыбританияда, табиғи теология философиясының ықпалды болып қала берген кезінде Уильям Пэйли өзінің әйгілі сағатшы аналогиясымен «Табиғи теология» кітабын жазды, бұл Эразм Дарвиннің трансмутациялық идеяларына жауап ретінде жасалған еді. Бакланд пен Седжвик сияқты табиғи теологиядан әсер алған геологтар Ламарк пен Гранттың эволюциялық идеяларын үнемі сынап, Седжвик «Жаратылыстың табиғи тарихының іздері» атты туындыға өте қатал сын жазды. Геолог Чарльз Лайелл жазба геологиясына қарсы болғанымен, түрлердің өзгермейтіндігіне сенді және «Геология қағидаларында» (1830–1833) Ламарк теорияларын сынға алып, жоққа шығарды. Оның орнына ол прогрессивті жаратылыс формасын қолдады, онда әр түрдің өзінің «жаратылу орталығы» болады және осы нақты ортаға бейімделеді, бірақ осы орта өзгергенде жойылып кетеді.
Ideas about the transmutation of species were strongly associated with the anti Christen materialism and radical political ideas of the Enlightenment and were greeted with hostility by more conservative thinkers. Cuvier attacked the ideas of Lamarck and Geoffroy Saint Hilaire, agreeing with Aristotle that species were immutable. Cuvier believed that the individual parts of an animal were too closely correlated with one another to allow for one part of the anatomy to change in isolation from the others, and argued that the fossil record showed patterns of catastrophic extinctions followed by re population, rather than gradual change over time. He also noted that drawings of animals and animal mummies from Egypt, which were thousands of years old, showed no signs of change when compared with modern animals. The strength of Cuvier's arguments and his reputation as a leading scientist helped keep transmutational ideas out of the scientific mainstream for decades. In Britain, where the philosophy of natural theology remained influential, William Paley wrote the book Natural Theology with its famous watchmaker analogy, at least in part as a response to the transmutational ideas of Erasmus Darwin. Geologists influenced by natural theology, such as Buckland and Sedgwick, made a regular practice of attacking the evolutionary ideas of Lamarck and Grant, and Sedgwick wrote a famously harsh review of The Vestiges of the Natural History of Creation. Although the geologist Charles Lyell opposed scriptural geology, he also believed in the immutability of species, and in his Principles of Geology (1830–1833) he criticized and dismissed Lamarck's theories of development. Instead, he advocated a form of progressive creation, in which each species had its "centre of creation" and was designed for this particular habitat, but would go extinct when this habitat changed.