Артур Фирбанк: Англиялық жазушының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Ағылшын романы (1886–1926)

Артур Энсли Рональд Фирбанк (17 қаңтар 1886 – 21 мамыр 1926) – инновациялық ағылшын романының авторы. Оның сегіз қысқа романы, 1890-шы жылдардағы лондондық эстеттер, әсіресе Оскар Уайльдтан шабыттанған, көбінесе диалогтардан тұрады және дін, әлеуметтік өрлеу және сексуалдық мәселелерге сілтеме жасайды.

Өмірбаян

Артур Энсли Рональд Фирбанк 1886 жылдың 17 қаңтарында Вестминстердегі Кларджс-стритте, парламент мүшесі сэр Томас Фирбанк пен леди Фирбанк, тумасы Гарриет Джейн Гарретттің ұлы болып дүниеге келді. Оның ағасы Джозеф Сидни (1884 жылы туған), кіші інісі Хьюберт Сомерсет (1887 жылы туған) және әпкесі Хизер (1888 жылы туған) болды. Он төрт жасында Фирбанк Уппингэм мектебінде (1900 жылдың қыркүйегінен 1901 жылдың сәуіріне дейін) білім алды, содан кейін Кембридждегі Тринити Холлға түсті. 1907 жылы ол Рим-католик дініне кірді. 1909 жылы ол Кембриджді дипломсыз тастап кетті. Мұрасының есебінен ол Испания, Италия, Таяу Шығыс және Солтүстік Африканы саяхаттап көрді. Ашық түрде гомосексуалды және сонымен бірге ұялшақ болған ол, алкоголь мен марихуананы көп тұтынатын. Ол 40 жасында Римде өкпе ауруынан қайтыс болды және Кампо Верано зиратында жерленді.

Жұмыс

Фирбанк өзінің алғашқы әңгімесін, "Одет д'Антреверн" атты туындысын 1905 жылы Кембриджге түсуге дейін жариялады. Одан кейін ол "Жасанды ханшайым" (1915 жылы жазылған, 1934 жылы өлімнен кейін жарық көрген) және "Ваинглори" (1915, оның ең ұзақ туындысы) романдарының сериясын шығарды, сондай-ақ "Кардинал Пиреллидің ерекшеліктері туралы" (1926, сонымен қатар өлімнен кейін жарық көрген) романын жазды. "Inclinations" (1916) көбінесе Грецияда өтеді, онда он бес жасар Мейбел Коллинз өзінің серігі мисс О'Брукомормен бірге саяхаттап жүреді. Мейбел итальяндық графпен қашып кетеді, бірақ сюжет маңызды емес, және қызығушылық, Фирбанктың барлық туындыларындағыдай, диалогта жатыр. Оның келесі романы "Каприс" 1917 жылы жарық көрді. "Валмут" (1919) Англияның батыс жағалауындағы денсаулық сақтау ортасындағы әртүрлі адамдардың өміріне негізделген; тұрғындардың көпшілігі жүз жастағылар, ал кейбіреулері одан да үлкен ("Мен соңғы рет театрға екінші Карл мен Луиза де Керуайлмен бірге, Бетертонның Шейлокты ойнағанын көруге бардым"). Оқиғаның негізгі тақырыбы - екі қарт әйелдің, мырза Харстпиерпойнт пен мырза Торофэйрдің, Харе Хэтч Хаустың мұрагері, капитан Дик Торофэйрді үйлендіруге тырысуы. Капитан Торофэйр қара нәсілді әйел, Нири Эстерге құмар, бірақ фермердің қызы Тетис Тук оған ғашық, бірақ ол өзінің "жақын досы", Джек Ворвудты екеуінен де артық көреді. Осы арада қара нәсілді массажист Яджнявалкья ханым жүзге келген Парвула де Панзуст ханым мен Тетистің ағасы Дэвид Тук арасында одақ құрады. Санди Уилсонның 1958 жылғы музыкалық комедиясы романға 1960 жылдары танымалдылық сыйлады және бірнеше рет қайта қойылды, сондай-ақ CD-ге жазылды. Содан кейін "Сантал" (1921) атты әңгімесі шықты, ол араб баланың Құдайды іздеуін суреттейді. Оның келесі романында, "Аяқ астындағы гүл" (1923), оқиға Балқан аймағындағы бір елде өтеді. Кейіпкерлердің қатарында патша мен патшайым, сарайдағы жоғары таққа ие әйелдер және дін қызметкерлері мен монахтардың әдеттегі хоры бар. "Сорроу ин санлайт" (1924), американдық баспагердің ұсынысымен "Прансинг нигер" деп аталды, бірақ алғаш рет Ұлыбританияда автордың бастапқы атауымен жарық көрді, Америкада ерекше сәттілікке жетті. Оқиға Кариб теңізіндегі республикада (Куба мен Гаитиден құралған) өтеді. Әлеуметтік амбициялары бар қара нәсілді отбасы ауылдық жерден астанаға көшіп келеді, ал оқиға олардың, көбінесе сәтсіз аяқталатын, "қоғамға енуге" тырысуына арналған. "Кардинал Пиреллидің ерекшеліктері туралы" (1926) романы кардинал Пиреллидің өзінің соборында итті шомылдыру рәсімінен басталады ("Осылайша тазартылып, тазартылғаннан кейін, мен сені "Крак" деп атаймын!") және жүрек ұстамынан қайтыс болып, шеруде жалаңаш күйі хор ұлдарының бірін қуалаумен аяқталады. Фирбанктің "Принцесса Зубарофф" (1920) пьесасы Уильям Конгревпен салыстырылды, бірақ ол сирек қойылады. Эдит Эванс 1964 жылы радиода басты рөлді ойнады. Диалог өте ерекше: мысалы, ханшайым Зубаров былай дейді: "Мен әрқашан таулардан көңілім толады. Әлемде мен қалағандай биік тау жоқ, Олар мені әрдайым ашуландырады. Мен Швейцарияны шайқағым келеді". Фирбанктің толық қысқа әңгімелер жинағы 1990 жылы Стивен Мур редакциялаған бір томдық кітапта, ал оның толық пьесалары 1991 жылы "Принцесса Зубарофф", "Маув мұнарасы" және "Елден келген шәкірт" кітаптарымен жарық көрді. Рональд Фирбанк өзінің қолжазбаларының арасында Нью-Йоркте өтетін "Жаңа ритм" романының алғашқы бірнеше тарауларын қалдырды. Бұл кітаптар 1962 жылы оның көптеген қолжазбалары мен хаттары сатылып кеткеннен кейін жарық көрді.

Firbank published his first story, "Odette d'Antrevernes", in 1905, before going up to Cambridge. He then produced a series of novels, from The Artificial Princess (written in 1915, published posthumously in 1934) and Vainglory (1915, his longest work) to Concerning the Eccentricities of Cardinal Pirelli (1926, also posthumous). Inclinations (1916) is set mainly in Greece, where the fifteen year old Mabel Collins is travelling with her chaperone, Miss O'Brookomore. Mabel elopes with an Italian conte, but the plot is of minor importance and the interest, as with all Firbank's work, lies in the dialogue. His next novel Caprice followed in 1917. Valmouth (1919) is based on the lives of various people in a health resort on the West Coast of England; most of the inhabitants are centenarians, and some are older ("the last time I went to the play was with Charles the Second and Louise de Querouaille, to see Betterton play Shylock"). The inconsequential plot is concerned with the attempts of two elderly ladies, Mrs Hurstpierpoint and Mrs Thoroughfare, to marry off the heir to Hare Hatch House, Captain Dick Thoroughfare. Captain Thoroughfare, who is engaged to a black woman, Niri Esther, is loved frantically by Thetis Tooke, a farmer's daughter, but prefers his 'chum', Jack Whorwood, to both of them. Meanwhile Mrs Yajñavalkya, a black masseuse, manages an alliance between the centenarian Lady Parvula de Panzoust and David Tooke, Thetis's brother. A musical comedy of 1958 by Sandy Wilson gave the novel some popularity in the 1960s, and has been revived several times and recorded on CD. This was followed by a story, "Santal" (1921), that describes an Arab boy's search for God. In his next novel, The Flower Beneath The Foot (1923), the setting is an imaginary country somewhere in the Balkans. The characters include the King and Queen, sundry high born ladies about the Court, and the usual attendant chorus of priests and nuns. Sorrow in Sunlight (1924), renamed Prancing Nigger at the suggestion of the American publisher but first published in Britain under the author's original title, was especially successful in America. It is set in a Caribbean republic (compounded of Cuba and Haiti). A socially ambitious black family move from their rural home to the capital, and the story is concerned with their attempts, which prove mainly abortive, to 'get into society'. Concerning the Eccentricities of Cardinal Pirelli (1926) begins with Cardinal Pirelli christening a dog in his cathedral ("And thus being cleansed and purified, I do call thee 'Crack'!") and ends with his dying of a heart attack while chasing, naked, a choirboy around the aisles. Firbank's play The Princess Zoubaroff (1920) has been compared to William Congreve, but is rarely produced. Dame Edith Evans played the title part in a radio production in 1964. The dialogue is highly characteristic: for example, Princess Zoubaroff says: "I am always disappointed with mountains. There are no mountains in the world as high as I would wish They irritate me invariably. I should like to shake Switzerland." Firbank's Complete Short Stories were published in 1990 in a single volume edited by Steven Moore, and his Complete Plays in 1991, with The Princess Zoubaroff, The Mauve Tower and A Disciple from the Country. Ronald Firbank left among his manuscripts the first few chapters of a novel set in New York, The New Rythum (sic). These were published in 1962 after a sale of many of his manuscripts and letters.

Сыни қабылдау

Драматург Джо Ортон Фирбанктің шығармаларын бағалаған, оны «ағылшын романындағы жалғыз импрессионист» және «көз» деп атаған. Ол Фирбанктің бірнеше романын ұнатқанымен, өзінің шығармаларында Фирбанктің тудырғаннан гөрі, жеке қиялының күштірек екенін айтқан. Оның романдарына Э.М. Форстер, Эвелин Во, Алан Холлингхерст және Саймон Рейвен сияқты көптеген ағылшын романистер жоғары баға берді. Ақын В.Х. Оден 1961 жылғы маусым айында BBC үшінші бағдарламасындағы радио хабарламасында оны жоғары бағалады (хабарлама мәтіні 1961 жылғы 8 маусымдағы The Listener журналында жарияланды). Сьюзан Сонтаг 1964 жылғы «Кэмп туралы эсселер» деген мақаласында оның романдарын «кэмп канонының» бір бөлігі деп атады. 1973 жылғы сын тұрғысынан жазылған өмірбаянында «Биелейтін романшы» атты еңбегінде Бриджид Брофи Фирбанктің Оскар Уайльдқа құштарлығын зерттейді. Анжела Картер Фирбанктің өміріне арналған «Өзін-өзі жасаған адам» атты радиоспектакль жазды, ол 1984 жылы Radio 3 арнасында алғаш рет көрсетілді. Стивен Мур «Рональд Фирбанк: Екіншілік материалдар туралы түсіндірмелі библиография» (Dalkey Archive Press, 1996) еңбегінде 1995 жылға дейінгі Фирбанктің сындық қабылдауын жазды. Алан Холлингхерсттің «The Swimming Pool Library» романында Фирбанктің өмірі мен шығармалары орталық тақырып болып табылады.

Өлгеннен кейін жарық көрген еңбектері

«Жасанды ханшайым» Сэр Колридж Кеннардтың кіріспесімен (роман, 1934) [жазылған шамамен 1915 ж.]. Толық Рональд Фирбанк, Энтони Пауэллдің алғы сөзімен (1961). «Леди Апплдордың теңдессіз некесі», Cornhill Magazine журналында; 172 (әңгіме, 1962 жылғы жаз), 399–425 бб. [жазылған шамамен 1908 ж.]. «Жаңа ырғақ және басқа да туындылар» (роман фрагменті, 1962) [ішінде «Маув мұнарасынан» үзінділер (1904 ж. шамамен жазылған пьеса), «А Disciple From The Country» (пьеса), «Жесірдің махаббаты» және «Жасыл трагедия»]. «Жел мен раушан гүлдері» Мириам Дж. Бенковицтің кіріспесімен, жеке басылым (өлең, 1966)
Рональд Фирбанк, алыс-жақын Мириам Дж. Бенковицтің жазбасы (1966) [жазылған 1904 ж.]. Рональд Фирбанк, «Жесірлер махаббаты мен жасыл трагедия» Эдвард Мартин Потокердің кіріспесімен (1980). Толық қысқа әңгімелер. Стивен Мурдың соңғы сөзімен редакцияланған (1990).
Толық пьесалар. Стивен Мурдың кіріспесімен редакцияланған (1994).
Анасына хаттар: 1920–1924. Энтони Хобсонның кіріспесімен редакцияланған (2001).