Кеңес үкіметінің азық-түлік тартып алу саясаты және оның салдары
Prodrazverstka
Продовольственная развёрстка: принудительная конфискация зерна у крестьян в СССР. Привела к голоду в Казахстане (1919-1922, 1930-1933) и Холодомору. История, причины.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес Одағының алғашқы жылдарындағы азық-түліктерді тартып алу және қайта бөлу саясаты
Policy of food confiscation and redistribution in the early Soviet Union
Продра́звёрстка (сондай-ақ, Prodrazvyorstka деп транслитерацияланады, қысқартылған продовольственная развёрстка), ағылшын тілінде астық реквизициясы ретінде белгілі, – шаруалардан белгіленген мөлшерде, номиналды бағамен астық және басқа да ауыл шаруашылығы өнімдерін тартып алу саясаты және науқаны болды (развёрстка сөзі және развёрстать етістігі жеткізушілерге міндеттелген жалпы соманы бөлуге қатысты). Бұл стратегия көбінесе елде тұратын көптеген адамдардың өліміне әкеп соқты, мысалы, Голодомормен және 1919–1922 және 1930–1933 жылдардағы қазақ ашаршылықтарымен байланысы бар. Бұл термин көбінесе Ресей азамат соғысы кезінде большевик үкіметі енгізген соғыс коммунизмімен байланысты. Дегенмен, большевиктер бұл идеяны 1916 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ресей империясында енгізілген астық развёрсткасынан алған.
Prodrazverstka, also transliterated Prodrazvyorstka (, short for продовольственная развёрстка, ), alternatively referred to in English as grain requisitioning, was a policy and campaign of confiscation of grain and other agricultural products from peasants at nominal fixed prices according to specified quotas (the noun razverstka, Lang ru, and the verb razverstat, refer to the partition of the requested total amount as obligations from the suppliers). This strategy often led to the deaths of many country dwelling people, such as its involvement with the Holodomor and Kazakh famines of 1919–1922 and 1930–1933. The term is commonly associated with war communism during the Russian Civil War when it was introduced by the Bolshevik government. However, Bolsheviks borrowed the idea from the grain razverstka introduced in the Russian Empire in 1916 during World War I.
Бірінші дүниежүзілік соғыс астығы razverstka
1916 жылы Ресей империясында азық-түлік дағдарысы болды. Төменгі Волга аймағы мен Батыс Сібірде өнім жақсы жиналғанмен, теміржол арқылы оны тасымалдау жүйесі бұзылды. Сонымен қатар, мемлекеттік сатып алуларға белгіленген бағалардың тартымсыздығынан азық-түлік нарығындағы жағдай нашарлады. Ауыл шаруашылығы министрлігінің Александр Риттич қол қойған 1916 жылғы 29 қарашадағы жарлығымен қорғанысқа астық жинау мақсатында разверстка енгізілді. 1917 жылғы ақпан революциясынан кейін құрылған Ресей Уақытша үкіметі шаруаларға қандай да бір жеңілдіктер ұсына алмады, ал олардың астық сатудағы мемлекеттік монополиясы көздеген нәтижесіне жете алмады.
1916 saw a food crisis in the Russian Empire. While the harvest was good in Lower Volga Region and Western Siberia, its transportation by railroads collapsed. Additionally, the food market was in disarray as fixed prices for government purchases were unattractive. A decree of November 29, 1916 signed by Aleksandr Rittich of the Ministry of Agriculture introduced razverstka as the collection of grain for defense purposes. The Russian Provisional Government established after the February Revolution of 1917 could not propose any incentives for peasants, and their state monopoly on grain sales failed to achieve its goal.
Кеңес продразверсткасы
1918 жылы Кеңес Ресейінің орталығы елдің ең маңызды ауыл шаруашылығы аймақтарынан үзіліп қалды. Ресей азамат соғысының осы кезеңінде ақ қозғалыс дәстүрлі азық-түлік өндіретін аймақтардың көп бөлігін бақылады. Астық қоры төмендеп, қала халқы арасында аштық туды, ал осы халқы большевик үкіметіне ең зор қолдау көрсетті. Міндетті азық-түлік қажеттілігін қанағаттандыру үшін Кеңес үкіметі өркендеген шаруалардың азық-түлік қорына қатаң бақылау енгізді. Көптеген шаруалар бұл саясатқа наразылық білдіріп, оған қарсы тұруға тырысқандықтан, мемлекеттік нан монополиясының «саботажшылары» және еркін, «жаратылысқа құмар», «спекуляциялық» сауданың жақтаушылары деп танылды. Владимир Ленин продразвёрстканың азамат соғысы кезінде қала халқына астық пен басқа да ауыл шаруашылығы өнімдерін жеткілікті мөлшерде қамтамасыз етудің жалғыз мүмкін жолы екеніне сенді. Продразвёрсткадан бұрын Лениннің 1918 жылғы 9 мамырдағы жарлығы («Азық-түлік диктатурасы туралы») «өндірістік диктатура» тұжырымын енгізді. Осы және одан кейінгі жарлықтарда азық-түлікті шектеусіз мәжбүрлеп жинау бұйырылды және осы мақсатта Қызыл Армия пайдаланылды. 1919 жылғы 11 қаңтарда Совнаркомның қаулысымен бүкіл Кеңес Ресейінде продразвёрстка енгізілді. 1919 жылы билік бұл жүйені Украина мен Беларусьқа, ал 1920 жылы Түркістан мен Сібірге таратылды. Продразвёрстка тәртібі туралы Халық Комиссариатының 1919 жылғы 13 қаңтардағы қаулысына сәйкес, мемлекет жинауға белгілеген өнімнің түрлері әр губернияның егіс алқаптары, өнімділігі және өткен жылдардағы қоры бойынша есептелді. Әр губернияда жинау жоспары уезд, волость, ауылдар және жеке шаруалар арасында бөлінді. Жинау рәсімдерін Халық Комиссариатының азық-түлік бөлімдері және продотрядтар (азық-түлік отряды), комбедтер (кедейлер комитеті) мен жергілікті Советтердің көмегімен жүзеге асырды. Бастапқыда продразвёрстка астық пен жем-шөпті жинауды қамтыды. 1919-1920 жылдарғы дақыл жинау науқанында продразвёрстка картоп пен етті де қамтыды. 1920 жылдың соңына қарай ол дерлік барлық ауыл шаруашылығы өнімдерін қамтыды. Кеңес статистикасына сәйкес, 1918-19 жылдары 107,9 миллион пуд (1,77 миллион тонна) астық пен жем-шөп жиналды, 1919-1920 жылдары 212,5 миллион пуд (3,48 миллион тонна), ал 1920-1921 жылдары 367 миллион пуд (6,01 миллион тонна) жиналды. Продразвёрстка Кеңес үкіметіне Қызыл Армия мен қала халқын жабдықтау және түрлі салаларға шикізат беру мәселесін шешуге мүмкіндік берді. Продразвёрстка тауар-ақша қатынастарына әсер етті, себебі билік нан мен астық сатуға тыйым салды. Ол сондай-ақ қала мен ауыл арасындағы қарым-қатынасқа әсер етті және соғыс коммунизмінің маңызды элементтерінің біріне айналды. 1920 жылдардың басында Ресей азамат соғысы аяқталуға жақын келгенде, продразвёрстка өзектілігін жоғалтты, бірақ ол ауыл шаруашылығына көп зиян келтірді және шаруалар арасында наразылықты күшейтті. Үкімет ЖЭС-ке (Жаңа экономикалық саясат) көшкен кезде, 1921 жылғы наурызда Ресей Коммунистік партиясының (большевиктер) 10-шы съезінің қаулысы продразвёрстканы продналогпен (азық-түлік салығы) алмастырды.
In 1918 the center of Soviet Russia found itself cut off from the most important agricultural regions of the country at this stage of the Russian Civil War the White movement controlled many of the traditional food producing areas. Reserves of grain ran low, causing hunger among the urban population, from which the Bolshevik government received its strongest support. In order to satisfy minimal food needs, the Soviet government introduced strict control over the food surpluses of prosperous rural households. Since many peasants were extremely unhappy with this policy and tried to resist it, they were branded as "saboteurs" of the bread monopoly of the state and advocates of free "predatory", "speculative" trade. Vladimir Lenin believed that prodrazvyorstka was the only possible way in the circumstances to procure sufficient amounts of grain and other agricultural products for the population of the cities during the civil war. Before prodrazverstka, Lenin's May 9, 1918 decree ("О продовольственной диктатуре") introduced the concept of "produce dictatorship". This and other subsequent decrees ordered the forced collection of foodstuffs, without any limitations, and used the Red Army to accomplish this. A decree of the Sovnarkom introduced prodrazvyorstka throughout Soviet Russia on January 11, 1919. The authorities extended the system to Ukraine and Belarus in 1919, and to Turkestan and Siberia in 1920. In accordance with the decree of the People's Commissariat for Provisions on the procedures of prodrazvyorstka (January 13, 1919), the number of different kinds of products designated for collection by the state was calculated on the basis of the data on each guberniia's areas under crops, crop capacity and the reserves of past years. Within each guberniia, the collection plan was broken down between uezds, volosts, villages, and then separate peasant households. The collection procedures were performed by the agencies of the People's Commissariat for Provisions and prodotriads (singular: продовольственный отряд, food brigades) with the help of kombeds (комитет бедноты, committees of the poor) and of local Soviets. Initially, prodrazverstka covered the collection of grain and fodder. During the procurement campaign of 1919–20, prodrazverstka also included potatoes and meat. By the end of 1920, it included almost every kind of agricultural product. According to Soviet statistics, the authorities collected 107.9 million poods (1.77 million metric tons) of grain and fodder in 1918–19, 212.5 million poods (3.48 million metric tons) in 1919–20, and 367 million poods (6.01 million metric tons) in 1920–21. Prodrazverstka allowed the Soviet government to solve the important problem of supplying the Red Army and the urban population, and of providing raw materials for various industries. Prodrazverstka left its mark on commodity money relations, since the authorities had prohibited selling of bread and grain. It also influenced relations between the city and the village and became one of the most important elements of the system of war communism. As the Russian Civil War approached its end in the 1920s, prodrazverstka lost its actuality, but it had done much damage to the agricultural sector and had caused growing discontent among peasants. As the government switched to the NEP (New Economic Policy), a decree of the 10th Congress of the Russian Communist Party (Bolsheviks) in March 1921 replaced prodrazverstka with prodnalog (food tax).