Кіріспе

Бағдарламалық қамтамасыз ету де, компьютерлік бағдарламалар да АҚШ-тың заңнамалық патенттік құқығында тікелей айтылмаған. Патенттік құқық жаңа технологияларды ескеру үшін өзгертілді, ал 20 ғасырдың соңғы бөлігінен бастап АҚШ Жоғарғы Соты мен АҚШ Федералдық Сауда-өнер апелляциялық сотының (CAFC) шешімдері компьютерлер мен бағдарламалық қамтамасыз етуді қоса алғанда, бірқатар жаңа технологиялар үшін патентке алуға жарамды және жарамсыз тақырыптар арасындағы шекараны нақтылауға тырысты. Жоғарғы Сотта компьютерлік бағдарламалық қамтамасыз етуге қатысты алғашқы іс 1972 жылы «Готтшалк против Бенсон» ісі болды. Содан бері Жоғарғы Сот бағдарламалық қамтамасыз етумен байланысты өнертабыстардың патентке алу мүмкіндігіне қатысты шамамен алты іс бойынша шешім шығарды. Бағдарламалық қамтамасыз етудің патенттік қорғауға жарамдылығы соттарда немесе заңнамада жеткілікті түрде қарастырылмады. Шындығында, Жоғарғы Соттың «Алиса против CLS Bank» соңғы шешімінде, Сот бұл мәселені қасақана зерттемеді, ал бір судья ауызша аргументтер кезінде бұл мәселені қарау қажет емес деп бірнеше рет мәлімдеді. «Бағдарламалық патент» терминінің өзі нақты анықталмаған. АҚШ Патент және сауда белгілері кеңсесі (USPTO) компьютерлік бағдарламалық нұсқаулар тізбесінен басқа ештеңеге патент беруге рұқсат берді, бірақ соңғы Федералдық апелляциялық соттың бұл мәселедегі шешімі мұндай патентті жарамсыз деп тапты. Сот бағдарламалық нұсқаулардың өзі машиналар немесе өндіріс бұйымдары сияқты заңнамалық санаттарға жатпайтынын анықтады, өйткені олар тым абстрактілі. 2014 жылдың 19 маусымында АҚШ Жоғарғы Соты «Alice Corp. против CLS Bank International» ісінде «жалпы компьютерді қолдануды талап ету ғана абстрактілі идеяны патентке алуға жарамды өнертабысқа айналдырмайды» деп шешім шығарды. Шешім былай деп жалғасты: [ ] жалпы компьютерді жай ғана атау абстрактілі идеяны патентке алуға жарамсыз нәрседен патентке алуға жарамды өнертабысқа айналдыра алмайды. Абстрактілі идеяны «оны қолдану» деген сөздерді қоса айту патентке алуға жарамдылық үшін жеткіліксіз. [] Абстрактілі идеяны «белгілі бір технологиялық ортаға» шектеу де жеткіліксіз. [] Абстрактілі идеяны «компьютермен қолдану» деген сөздерді қоса айту бұл екі қадамды біріктіреді, нәтижесі бұрынғыдай нашар болады. Осылайша, егер патентте компьютердің айтылуы абстрактілі идеяны «компьютерде іске асыру» туралы жай ғана нұсқауға тең болса, [] онда бұл қосымша патентке алуға жарамдылықты бермейді.

Тарих

1960 жылдардың аяғы мен 1970 жылдардың басында АҚШ Патенттік кеңсесі (сол кездегі атауы; кейіннен АҚШ Патенттік және сауда белгісі кеңсесі [PTO немесе USPTO] деп өзгертілді) және АҚШ Кеден және патенттік апелляциялық соты (CCPA) техникалық жетістіктердің патентке алуға болатындығы мәселесінде келіспеушілікке келді. Бұл жетістіктердің бұрынғы жаңалықтардан айырмашылығы тек бағдарламалық алгоритмді қолдануда ғана болды. Патенттік кеңсе мұндай талаптарды қабылдамай, патент беруден бас тартты, бірақ CCPA Патенттік кеңсе шешімдерін бірнеше рет өзгертіп, патент беруді бұйырды. 1960 жылдары кеңсе ұстанымына Жоғарғы Соттың CCPA шешімдерін қарауы мүмкін бе екендігі туралы белгісіздік кедергі келтірді, себебі ол 1-бап немесе 3-бап бойынша сот екендігі нақты болмады. Алайда, бұл мәселе "Бреннер против Мэнсон" ісінде шешілді, онда Сот CCPA-ны 3-бап бойынша сот деп таныды және CCPA шешімдерін қарауға сертификаттық юрисдикция бар екенін анықтады. "Мэнсон" шешімі сондай-ақ Жоғарғы Соттың CCPA шешімдерін, содан кейін оның орнын бастан кешірген Федералдық апелляциялық соттың (CAFC) шешімдерін жойған шешімдер тізбегін бастады, бұл соттар Патенттік кеңсе немесе PTO өтініш берушіге патент беруден бас тартқан жағдайлардағы шешімдерді өзгертіп отырды.

Бенсон ісі

Жоғарғы соттың компьютерлік бағдарламалық қамтамасы бойынша алғашқы шешімі ("патенттік жарамдылық трилогиясы"), Готтшалк ісі Бенсонға қарсы, Сот CCPA-ның Патенттік кеңсе шешімін күштен шығарып, екілік кодталған ондық сандарды таза екілік сандарға түрлендіретін алгоритмге патент беруден бас тартты. Осылай шешім қабылдағанда, Сот 19 ғасырға қарай бұрылып, О'Райли мен Морз сияқты істерге сүйенді, онда абстрактілі идеялар патент нысаны бола алмайтыны айтылған.

Флок кейсі

Соттың 1978 жылғы Паркерге қарсы Флок ісіндегі шешімі қағида бойынша Бенсонға ұқсас болды. Бенсон және Флок істері сонымен қатар, процеске патент беруге болатынына қатысты "мезгіл" процестің белгілі бір аппаратпен орындалғандығы немесе заттың бір күйден басқа күйге немесе нәрседен басқа нәрсеге өзгеруіне байланысты екенін анықтады. Flook ісінде, бұрынғы техникадан жалғыз айырмашылық формула немесе алгоритм болғандықтан, ешқандай өзгеріс болған жоқ және қолданылатын аппараттың ескі немесе дәстүрлі екені мойындалды, бұл процесс патентке жарамды процесс емес еді. Flook ісінде айтылған принципке сәйкес, абстракт идеяны немесе табиғат заңын жүзеге асыру үшін, ол кәдімгі немесе дәстүрлі емес, жаңалыққа ие болуы керек, бұл 21-ші ғасырдың басында Жоғарғы Соттың құқықтық практикасында маңызды рөл атқарды. (Бұл Mayo ісінде болды). Mayo ісіндегі Сот Diehr компаниясының Arrhenius теңдеуін тек өнертабыс емес машинада қолданбағанын, бірақ Diehr соты жаңалық деп тапқан тәсілмен қолданғанын түсіндірді. Осы түсіндірме бойынша Diehr компаниясы Соттың Flook ісінде орындалмаған деп тапқан талаптарға сай келді.

1994 жылға дейінгі кезең

Осыдан кейін бағдарламалық құралға берілетін патенттердің саны арта бастады, бірақ олардың нәтижелері көбінесе қарама-қайшы және түсініксіз болды. Осы кезеңде жоғары технологиялық компаниялар үшін патенттеу жылдық өсіммен 21% құрады. Бұл, ішінара, осы кезеңде бағдарламалық құралды авторлық құқықпен қорғау шектеулерін енгізген сот шешімдеріне байланысты болды. 1982 жылы құрылған Федералдық апелляциялық сот (CAFC) Дир прецедентін ұстанғанға тырысты. Патенттерге талапкерлікте белгілі бір аппараттық құралдың болуы міндетті болды, тіпті кейде оның маңызы шамалы болды, мысалы, аналогтан цифрлыққа түрлендіргіштің кірістік бөлігі немесе бір жағдайда аралық деректерді сақтауға арналған жедел жад. Осы кезеңдегі маңызды шешімдердің бірі – "In re Schrader" ісі, онда CAFC ұстанбақ болған қағиданың ең толық және егжей-тегжейлі тұжырымдамасын ұсынды.

Алапат ісі

Алайда, осы ереженің жасалмалығына наразылық 1994 жылғы In re Alappat ісіндегі толық құралымдағы (en banc) шешімнен бастап күшейді, онда CAFC көпшілігі жаңа алгоритмнің тривиалды физикалық қадаммен үйлесімдесуі жаңа физикалық құрылғыны құрайды деп шешті. Осылайша, математикалық алгоритммен жүктелген есептеу құрылғысы – патентке ие болуға лайықты "жаңа машина" болып табылады. Бұл шешімге дейін In re Lowry ісі қарастырылды, онда компьютердің қатты дискісінде немесе жадында сақталған дерек құрылымы да патентке ие болуға лайықты физикалық құрылғы ретінде қарастырылады, ал Бас прокурордың кеңсесі (Solicitor General's Office) Патенттік бюроның (PTO) certiorari сұранысын қабылдаудан бас тартты. Осының салдарынан, Патенттік бюро Бас прокурордың кеңсесінен Alappat ісі бойынша certiorari беруді тіпті сұрамады.

State Street Bank ісі және оның салдары

Ақырында, State Street Bank v. Signature Financial Group ісінде CAFC баға сияқты "пайдалы, нақты және материалдық нәтиже" беретін сандық есептеу патентке ие болуға лайық деп шешті. USPTO-ның бұл өзгеріске реакциясы, кем дегенде, "қолдарынан түсіру" болды. Клинтон әкімшілігі 1994 жылы Брюс Леманды USPTO комиссары етіп тағайындады. Оның алдыңғыларынан айырмашылығы, Леман патенттік заңгер емес, бағдарламалық қамтамасыз ету индустриясының басты лоббисі болды. 1995 жылы USPTO бағдарламалық қамтамасыз ету патенттерін тексеру және беру үшін кең ауқымды нұсқаулар әзірледі. USPTO Федералдық апелляциялық соттың шешімдерін USPTO-ға бағдарламалық қамтамасыз ету патенттерін түрлі жағдайларда беруді талап ететінін түсіндірді. АҚШ Конгресі бағдарламалық қамтамасыз етудің патентке ие болуына қатысты нақты заң қабылдаған жоқ, бірақ CAFC 1952 жылғы Патент туралы заңның 101-бабындағы патентке ие болуға жататын нысандардың кең сипаттамасын және CAFC бағдарламалық қамтамасыз ету патенттеріне рұқсат бергеннен кейін Конгресс заңды өзгерте алмағанын Конгрестің ниеті ретінде қарастырды. USPTO-ның жеңілген сезімі 1995 жылы IEEE Micro журналында жарияланған оң жақтағы карикатурада бейнеленген.

Бильский ісі

Осыдан кейін CAFC-тің In re Bilski ісіндегі шешімі осы тарихтың жаңа тарауын ашты. Bilski ісінде, бұл туралы мақалада түсіндірілгендей [Қай мақала?], CAFC State Street және оған байланысты шешімдерді патенттік жарамдылыққа қатысты үш істің (Benson, Flook, Diehr) сынақтарына оралу арқылы жойды, бірақ бұл істер машина немесе трансформация сынағын бұрынғы шешімдерге сілтеме ретінде қарастырған болатын, ал CAFC осы сынақты шешуші етуге тырысты. Алайда, 2009 жылы Жоғарғы Сот шешімді растады, бірақ Bilski ісі бойынша CAFC-тің негіздемесін жоққа шығарды, машина немесе трансформация сынағы патентке жарамдылықты анықтаудың жалғыз өлшемі емес екенін мәлімдеді. Сонымен қатар, Сот (Кеннеди судьясы арқылы) 5:4 дауыспен Bilski-дің бағдарламалық қамтамасы мен бизнес-әдіс патентіне қатысты өтінімінің патентке жарамсыз екенін анықтады, себебі ол абстрактілі идеяға бағытталған және іріктеуді бизнес-әдіс ретінде шектеуге бағытталған. Бірақ көпшілік барлық бизнес-әдіс патенттерін жарамсыз деп танудан бас тартты. Сот судьясы Стивенс, соттан кеткенге дейінгі соңғы пікірлерінің бірінде, үкіммен келісті, бірақ көпшіліктің негіздемесімен келіспеді. Гинзбург, Брейер және Сотомайор судьяларымен бірге ол талап етілген өнертабыстың патентке жарамсыз екенін мәлімдеді, себебі ол бизнес-әдіс болып табылады (Федералдық округ судьясы Дайктің пікіріне ұқсас талдауды ұсынады) және сондықтан патенттік жүйенің құзыретінен тыс. Брейер судьясы тоғыз судьяның келіскен тұстарын түсіндіретін жеке пікірін білдірді.

Майо ісі

Бильскиден кейін, Соттың "Майо Коллаборатив Сервисі" компаниясына қарсы Prometheus Labs, Inc. ісі бойынша бірауызды шешімі жарияланды.

Элисден кейінгі кезең

Элис шешімінен бері Федералды апелляциялық және аудандық соттар көптеген бизнес-әдістерге қатысты патенттерді жаңалықсыз деп таныды, себебі олар ешқандай өнертапқыштық идеяны қамтымай, тек абстрактті идеяларды дәстүрлі тәсілмен іске асырған.

Дигитек

Digitech Image Technologies, LLC v. Electronics for Imaging, Inc. ісінде Федералдық апелляциялық сот "құрылғы профиліне" және "құрылғы профильдерін" жасау әдістеріне берілген патентті күштен шығарды. Құрылғы профилі – графикалық кескін туралы мәліметтер жиынтығы болатын, ол мұндай мәліметтерді қамтитын деректер жинағын біріктіру арқылы жасалған. Сот құрылғыны және оны жасау әдісін абстрактілі идеялар деп салып, патентке жарамсыз деп шешті: "Қосымша шектеулер болмаса, математикалық алгоритмдерді қолданып, қолданыстағы мәліметтерді өңдеу арқылы жаңа мәліметтер жасау процесі патентке жарамсыз".

buySAFE

BuySAFE, Inc. v. Google, Inc. ісінде Федералдық апелляциялық сот 101-бап негізінде онлайн-мәмілелер үшін компьютерлік кепілдік жүйесіне берілген патентті күштен шығарды. Соттың пікірінше, негізгі кепілдік идеясының компьютерде іске асырылуы "тіпті ойлап табу деңгейіне де жетпейді". Сот қорытындысында: "Қысқасы, Элис ісі арқылы осы типтегі 101-бапқа қатысты көзқарас нақтыланғандықтан, бұл жағдайдағы талаптардың жарамсыз екеніне толық сеніммен келуге болады". Алайда, сот өтпелі түрде атап өтті, егер "талапқа жеткілікті қосымша элементтер енгізілсе, ол 101-бап бойынша қанағаттандырылатын болады, тіпті бұл бизнес-әдіспен байланысты болса да". Бірақ сот "жеткілікті қосымша элементтер" дегенді қалай түсіну керектігін түсіндірмеді немесе мысалмен көрсетпеді.

ДДР шаруашылықтары

"DDR Holdings" компаниясы "Hotels.com" ісінде Федералдық апелляциялық сот бір патентті күшінде қалдырып, бірнеше патентті "Alice" принципі бойынша жарамсыз деп таныды. "Alice" шешімінен бері Федералдық апелляциялық соттың патентті жарамды деп тапқан жалғыз жағдайы осы. Сот жарамды патент интернетке орталықтанған мәселені шығармашылық жолмен шешкенін айтты. (Ол, негізінен, бір веб-сайтты екіншісінің ішіне орналастырды, осылайша ол екінші сайттың бір бөлігі сияқты көрінді.)

2014 жылғы Лоялдық конверсия және басқа да аудандық соттар

Alice ісінен кейінгі бағдарламалық қамтамасыз ету жағдайлары оның құқықтық талдау әдісін қабылдайды, бұл Жоғарғы Соттың Mayo ісіндегі шешіміне негізделген. Бұл екі кезеңді талдауды талап етеді. Біріншіден, сот талап етілген өнертабыстың абстрактілі идеяға немесе қандай да бір принципке негізделгенін анықтайды, көбінесе бұл жоғары деңгейдегі жалпылама түрінде білдіріледі, мысалы, компьютерлік эскроу немесе кепілдік жүйесі, Bilski және Alice істеріндегідей. Егер талап етілген өнертабыс абстрактілі идеяға бағытталған болса, сот екінші талдау кезеңіне көшеді, ол патенттің идеяға «қосымша элемент» қосып, «жаңашылдық концепцияны» қамтитынын анықтау болып табылады. Егер негізгі абстрактілі идеяға жаңашылдық элемент қосылмаса, сот патентті 101-бап бойынша жарамсыз деп табады. Alice шешімінен бері көптеген бағдарламалық қамтамасыз ету патенттері осы талдаудан өтпеді, себебі олар нәтижеге жету үшін құрылымды сипаттаудың орнына, нәтиже алуға бағытталған таза функционалдық тілде жазылған. Сондықтан, Федералдық округ судьясы Bryson Loyalty v. American Airlines ісінде сот төрешісінің міндетін атқарып жүргенде былай деді:

Қысқасы, мұндай патенттер, көбінесе өнертабыс терминологиясымен жамылғанмен, тек мәселені сипаттайды, оны шешу үшін таза функционалдық қадамдарды жариялайды және осы қадамдардың кейбірін орындау үшін стандартты компьютерлік операцияларды көрсетеді. Бұл патенттердің басты кемшілігі – олар практикалық мәселелерді шешетін «жаңашылдық тұжырымдаманы» қамтымайды және патенттің «абстрактілі идеядан» гөрі маңыздырақ нәрсеге бағытталғанын қамтамасыз етпейді. CLS Bank, 134 S. Ct. 2355, 2357; Mayo, 132 S. Ct. 1294-ке қараңыз. Олар, негізінен, мақсаттардың функционалдық сипаттамаларынан гөрі, жаңашылдық шешімдерден кем түседі. Сонымен қатар, олар талап етілген әдістерді функционалдық тұрғыда сипаттайтындықтан, мәселеге қатысты кез келген нақты шешімдерге кедергі келтіреді. CLS Bank, 134 S. Ct. 2354; Mayo, 132 S. Ct. 1301 02-ге қараңыз. Осы себептерге байланысты Жоғарғы Сот мұндай патенттерді «абстрактілі идеялар» деп сипаттап, олар патентке жататын объектіге бағытталмағанын анықтады.

Элис талдаудан қандай бағдарламалық жасақтама патенттері аман қалады?

Сондықтан, Alice және Mayo істерінде белгіленген талдаудан кейін қандай бағдарламалық қамтамасыздымаға қатысты патенттер сақталады деген сұрақ туындады. Бұл мәселе Alice ісінің ауызша тыңдауы кезінде қарастырылды, бірақ шешімде беткейі ғана айтылды. CLS банкінің адвокаты деректерді сығу және шифрлау технологияларын бағдарламалық қамтамасыздыма ретінде атап көрсетті, себебі олар «бизнес мәселесін, әлеуметтік мәселесін немесе технологиялық мәселені» шешуге қабілетті. Бас прокурор, amicus curiae ретінде, жақсартылған технологияны қамтитын жағдайды, мысалы, «белгілі бір шифрлау технологиясын қолданатын қосымша қауіпсіздікпен сату нүктесіндегі несиелік карта операцияларын жүзеге асыру процесін» – «патентке жарамды болуы мүмкін» деп атамаса, патентке жарамды бизнес-әдісті анықтау қиын болады деді. Бірақ кем дегенде бір сарапшы бұған күмәнді қарады, себебі шифрлау көбінесе модульдік арифметика мен Эйлер теоремаларын қолданатын математикалық операциялардан тұрады. Дегенмен, сарапшы атап өткендей, Flook ісінде Жоғарғы сот былай деді: «CCPA түсіндіргендей, ‘талап негізінен математикалық формула қолданып есептеу әдісіне бағытталған болса, тіпті шешімі нақты мақсатқа арналған болса да, онда талап етілген әдіс заңсыз [патентке жарамсыз] болып табылады.’». Сонымен қатар, 2014 жылдың шілдесінде, Alice шешімінен кейін, Федералдық округ алқасы Flook-қа сілтеме жасап, патентті жарамсыз деп таныды және былай қосты: «Қосымша шектеулерсіз, математикалық алгоритмдерді қолдана отырып, қолданыстағы ақпаратты өңдеу арқылы жаңа ақпаратты жасау процесі патентке жарамсыз». Осылайша, судья Брайсонның жоғарыда келтірілген пікірлері, Alice ісіндегі ауызша тыңдау кезінде адвокаттың берген уәделеріне қарағанда, бағдарламалық қамтамасыздымамен байланысты патенттік істердің, соның ішінде шифрлауға қатысты болашақ нәтижелерін болжауға көбірек мүмкіндік береді.

Барлық дауыс

Allvoice Developments US, LLC v. Microsoft Corp. ісінде, Федералды округ 2015 жылдың мамырындағы бұрынғы шешімінде Алис талдауын жүргізбей, дауыс тану "интерфейсіне" қатысты патенттік талаптарды жарамсыз деп таныды. Бұған қоса, ол материалдық емес еді, ал Digitech ісінде Федералды округ сот процестерден басқа, "құқықтық нысанның қандай да бір физикалық немесе материалдық формада болуы тиіс" деген шешім қабылдаған болатын.