Кіріспе
Пуэрто-Рикодан шыққан немесе өзін мәдени тұрғыдан пуэрторикалық санаған адамдар – Пуэрто-Рикодан шыққан адамдардың кең санаты.
the broad category of people from Puerto Rico
Пуэрто-Риколықтар (lang es), ең көп танымал атауы – Борикуа, сондай-ақ Боринкиньос, Боринканос немесе Пуэрторо деп те аталады, – Пуэрто-Рико халқы, Пуэрто-Риконың тұрғындары мен азаматтары және олардың ұрпақтары, соның ішінде материктік АҚШ-та тұратындар.
Шолу
Пуэрто-Риконың көпшілігімен ортақ мәдениет көбінесе Испания дәстүрлерінен, әсіресе Андалусия мен Канар аралдарынан тараған Батыс мәдениеті деп аталады. Пуэрто-Рикоға Испанияның басқа аймақтарынан, мысалы Каталониядан, сондай-ақ Франция, Ирландия, Италия және Германия сияқты басқа еуропалық елдерден де көші-қон болған. Пуэрто-Рико африкалық мәдениеттің де ықпалына ішкен, көптеген пуэрторикалықтар африкалықтардың ұрпақтары, бірақ таза африкалық текті пуэрторикалықтар азшылықты құрайды. Бүгінгі пуэрторикалықтардың арасында 1493 жылы еуропалық отарлаушылар келген кезде аралды мекендеген аборигендік таино тайпаларының іздері де бар (шамамен 10-15%). Халық генетикасы саласындағы соңғы зерттеулер Пуэрто-Риконың гендік қорының орташа есеп бойынша басым бөлігі еуропалық екенін, сонымен қатар Сахара төменгі Африка, Солтүстік Африка гуанчтары және жергілікті американдық элементтер бар екенін көрсетті. Соңғы екеуі Канар аралдарының аборигендерінен және Пуэрто-Риконың Колумбтан бұрынғы таино халқынан шыққан. Әлем бойынша пуэрторикалықтар мен олардың ұрпақтарының саны 8-10 миллионға жетеді деп есептеледі, олардың көпшілігі Пуэрто-Рико аралдарында және АҚШ материгінде тұрады. АҚШ-та пуэрторикалықтар Одақтың барлық штаттарында кездеседі, ал АҚШ-тағы пуэрторикалықтардың жалпы санына қатысты ең көп пуэрторикалықтар тұратын штаттар – Нью-Йорк, Флорида, Нью-Джерси және Пенсильвания, сондай-ақ Массачусетс, Коннектикут, Калифорния, Иллинойс және Техас штаттарында да көптеген пуэрторикалықтар бар. 2009 жылғы Америкалық қоғамдық сараптамасы бойынша, «туған» пуэрторикалықтардың жалпы саны 3 859 026 адамды құрайды. Сондай-ақ, халықтың 3 644 515-і (91,9%) Пуэрто-Рикода, ал 201 310-ы (5,1%) АҚШ-та туған. Пуэрто-Рикодан тыс жерде туғандардың жалпы саны 322 773 (8,1%) адамды құрайды. АҚШ-тан тыс жерде туған 108 262 адамның (пуэрторикалықтардың 2,7%) 92,9% Латын Америкасында, 3,8% Еуропада, 2,7% Азияда, 0,2% Солтүстік Америкада, ал 0,1% Африка мен Океанияда дүниеге келген.
Ата-бабалары мен генетика
Пуэрто-Риконың түпкі тұрғындары – тайно тайпасы, олар аралды Борикен немесе Боринкен деп атаған; алайда, Американың басқа да аймақтарындағыдай, испандық отарлаушылар келгеннен кейін жергілікті халықтың саны тез азайды. Расалық араласудан басқа, америкалықтардың, әсіресе Пуэрто-Рикодағы америкалықтардың санына кері әсер еуропалық аурулардың салдарынан болды, оларға америкалықтардың табиғи иммунитеті болмады, мысалы, қызылша, жұқпалы безгек, құйрықша, тұмау және тіпті қарапайым суық тию. Шындығында, Жаңа дүниенің көптеген америкалық тұрғындары осы еуропалық ауруларға байланысты және олардан зарар шегу нәтижесінде қайтыс болды деп есептеледі, ал аман қалғандары испан отарлаушыларымен және қоныс аударушылармен болған соғыстардағы өлімдерден одан әрі азайды. 18 және 19 ғасырларда мыңдаған испандықтар Канар аралдарынан Пуэрто-Рикоға көшіп келді, сондықтан аралдағы толық ауылдар мен қалалар канариялық иммигранттармен құрылды, ал олардың ұрпақтары кейін аралдағы халықтың көп бөлігін құрады. 1791 жылы Сен-Домингода (Гаитиде) құлдар француз билеушілеріне қарсы көтерілді. Көптеген француздықтар қазіргі Доминикан Республикасы арқылы Пуэрто-Рикоға қашып, аралдың батыс жағалауында, әсіресе Маягуэсте қоныстанды. Кейбір пуэрто-рикандықтардың тегі британдық, атап айтқанда, 17 және 18 ғасырларда осында қоныстанған шотланд және ағылшын халқы. Испания 1815 жылғы Корольдік жарлықты қайта жаңғырту арқылы испандық емес еуропалықтарды аралға қоныстануға тартуды көздеді, сол себепті 19 ғасырда мыңдаған корсикалықтар (арал 1768 жылдан бері француздық болғанымен, халық тоскан итальян тіліне ұқсас итальян диалектінде сөйледі) Пуэрто-Рикоға көшіп келді. Олардан кейін Германиядан және 1840 жылдардағы Ұлы ашаршылықтан зардап шеккен Ирландиядан да аз көлемде иммигранттар келді. Содан кейін Еуропаның басқа елдерінен және Қытайдан да иммигранттар келді. 20 ғасырдың басында еврейлер Пуэрто-Рикоға қоныстана бастады. Пуэрто-Рикоға қоныс аударған алғашқы үлкен еврей тобы 1930 және 1940 жылдары Германия басып алған Еуропадан қашқан еуропалық босқындар болды. Еврейлердің аралға екінші толқыны 1950 жылдары болды, Фидель Кастро билікке келгеннен кейін мыңдаған кубалық еврейлер Кубадан қашып келді.
Этногенез
XVI ғасырда испандықтардың келуімен, аурулар мен аралас некелер арқылы жергілікті тайно халқының саны азая бастады. Көптеген испан еркектері тайно және Батыс Африка әйелдерін әйелдікке алды, ал испан отарлау кезеңінің алғашқы ғасырларында аралдағы халықтың көп бөлігі растық жағынан аралас болды. "1530 жылға қарай 14 жергілікті әйел испандықтарға үйленді, тіпті испандықтардың көптегенінің қарындастары немесе жақындары болғанын ескермесек". Испания билігі кезінде, 1815 жылғы Ылтипат жарлығының нәтижесінде, жаппай көші-қон аралдың этникалық құрамын өзгертті. Пуэрто-Рико 19 ғасырдың басында халықтың үштен екі бөлігі қара және мулаттардан тұрса, 20 ғасырдың ортасына қарай шамамен 80% ақ халыққа айналды. Бұл, испан билігі кезінде расаға қатысты көзқарастың жеңілдеуімен, Regla del Sacar арқылы көрнекті болды. Испания билігі кезінде Пуэрто-Рикода Regla del Sacar немесе Gracias al Sacar сияқты заңдар болды, олар аралас текті адамдарға ақ деп саналу үшін белгілі бір мөлшерде ақы төлеуге мүмкіндік берді, бұл Америка Азаматтық соғысынан кейін АҚШ қоғамындағы "бір тамшы ережесіне" керісінше болды. Зерттеулер көрсеткендей, орташа пуэрторикалықтың нәсілдік тегінің араласуы (өздік сәйкестігіне қарамастан) шамамен 64% еуропалық, 21% африкалық және 15% жергілікті тайно, еуропалық тегі аралдың батыс жағында күштірек, ал Батыс Африка тегі шығысында күштірек, ал тайно тегінің деңгейі (кейбір зерттеулерге сәйкес, шамамен 5%-дан 35%-ға дейін) аралдың оңтүстік-батысында ең жоғары. АҚШ-та өзін ақ пуэрторикалық деп таныстырған 96 сау адам және өзін қара пуэрторикалық деп таныстырған 96 адамның үлгісін зерттеу көрсеткендей, барлығының үш ата-бабасының (еуропалық, африкалық және үнді) үлесі болғанмен, пропорциялар айтарлықтай айырмашылықтарды көрсетті. Жеке тұлғаларға байланысты, көбінесе олардың өзі танысқан нәсілімен сәйкес болса да, африкалық тегі 10%-дан кемнен 50%-дан астамға дейін, ал еуропалық тегі 20%-дан кемнен 80%-дан астамға дейін ауытқып келді. Үнді тегі аз өзгеретін, әдетте 5%-бен 20% аралығында, өзіндік сәйкестігіне қарамастан.
Ақ
1899 жылғы санақта, Испания-Америка соғысында Испания Пуэрто-Риконы басып алып, АҚШ-қа қосып алғаннан кейін, Испания Пуэрто-Риконы АҚШ-қа өткізген жылы, халықтың 61,8% ақ терілі деп тіркелді. 2020 жылғы АҚШ санағында өзін ақ терілі деп атаған пуэрто-рикалықтардың саны 17,1% немесе Пуэрто-Рикода тұратын 3,285,874 адамның 560,592-сін құрады, бұл 2010 жылғы санақтағы 75,8% көрсеткіштен төмендеп, Пуэрто-Рикодағы нәсілге қатысты көзқарастардың өзгергенін көрсетеді. 2010 жылға дейінгі АҚШ-тың барлық санақтарында пуэрто-рикалықтардың көпшілігі өзін "ақ терілі" деп жариялаған. Пуэрто-рикалықтардың еуропалық тегінің басты көзі – испандықтар (оның ішінде канарлықтар, каталондықтар, кастилиялықтар, галисиялықтар, астуриялықтар, андалусиялықтар және басктар). Пуэрто-Рикодағы канарлық мәдени әсері – 1493 жылдан 1890 жылға дейін және одан кейін осы иммигранттардың күшімен құрылған көптеген ауылдардың маңызды бөлігі болып табылады. Көптеген испандықтар, әсіресе канарлықтар, Пуэрто-Риконы испандық байланыстары және басқа бұрынғы испандық колонияларымен салыстырғандағы жақын орналасуы себепті таңдады. Олар Канар аралдарына ұқсас ортада қауіпсіздік пен тұрақтылықты іздеді, ал Пуэрто-Рико олар үшін ең қолайлы болды. Бұл уақытша жер аудару ретінде басталып, тұрақты көші-қонға айналып, Пуэрто-Рикоға испандық немесе еуропалық көші-қонның соңғы маңызды толқыны болды. Еуропалық халықтың басқа көздері – корсикалықтар, француздар, итальяндықтар, португалдықтар (әсіресе Азор аралдарынан келгендер), гректер, немістер, ирландтар, шотландтар, мальтийліктер, голландтар, ағылшындар және даттар.
Қара
2020 жылғы АҚШ халық санағында халықтың 7,0% өзін қара нәсілді деп атады. Игбо тайпасы, алайда мұндай өзін-өзі анықтау этникалық-саяси сипатта болуы мүмкін, себебі таза канды таино халқы енді жеке генетикалық топ ретінде жоқ. Пуэрто-Риколықтардың арасындағы үнді халқының қанасы шамамен 5%-тан 35%-қа дейін ауытқиды, ал орташа көрсеткіш шамамен 15% құрайды. Үндістандық, бангладештік, бутандық, камбоджалық, қытайлық, филиппиндық, хмонг, индонезиялық, жапондық, корейлік, лаос, малайзиялық, непалдық, пакистандық, шри-ланкалық, тайвандық, тайлық, вьетнамдық және басқа да азиялықтар. Бірақ, ең ірі топтар Қытай мен Үндістаннан келген. Бұл топтар халықтың 0,1%-ын құрады.
Басқа
"Бірнеше басқа нәсілге" немесе "Екі немесе одан көп нәсілге" жататын адамдар 2020 жылғы халық санауында халықтың 75,3%-ын құрады. Пуэрто-Риконың орташа тұрғыны аралас нәсілді болғанымен, олар көбінесе өзінің басым мұрасымен немесе фенотипімен анықталатын. Дегенмен, 2020 жылғы санауда көп нәсілді деп өзін таныстырған пуэрто-риколықтардың саны 49,8%-ға жетті, ал тағы 25,5%-ы "басқа нәсіл" деп белгіледі, бұл пуэрто-риколықтардың өзін қабылдауындағы айқын өзгерісті көрсетеді. Бұл пуэрто-риколықтардың аралас нәсілдік мұрасының барлық қырларын қабылдауға көбірек дайын екендігін және АҚШ-тағы стандартты нәсілдік жағдайға жатпайтынын көрсетеді, сондықтан "басқа нәсіл" деп өзін таныстырғандардың саны көп. Ұқсас құбылыс АҚШ-тың материктік бөлігіндегі жалпы АҚШ халқының испаниялық/латиноамерикандық топтарында да байқалды. Көптеген адамдардың испандықтар, африкалықтар және таинолардың екі немесе одан да көп негізін қалаушы топтарынан шыққан тегі бар, бірақ испандық тегі халықтың көпшілігінде басым. Латын Америкасының көптеген этникалық топтары сияқты, пуэрто-риколықтар да көп буындық аралас нәсілді, бірақ олардың көпшілігі ата-тегі жағынан еуропалыққа жақын. Пуэрто-риколықтарды "тең араласқан" деп сипаттауға болады, олар "мулат", "квадрон" немесе үш нәсілді болып табылады, бұл Куба мен Доминикан Республикасындағы аралас халықтарға өте ұқсас. National Geographic Genographic Project мәліметтері бойынша, "орташа пуэрто-риколықтың ДНК-сында 12% үндістер, 65% Батыс Еуразиялықтар (Жер Шығысы, Солтүстік Еуропа және/немесе Таяу Шығыс) және 20% Сахара асты Африкалық ДНК бар". Генетикалық тұрғыдан алғанда, тіпті таза испан тегі бар адамдардың көпшілігінде Солтүстік және кейбір жағдайларда Батыс Африкалық тегі болуы мүмкін, әсіресе Канар аралдарынан келген негізін қалаушы халықтардан. Өзін қара пуэрто-риколық деп таныстырғандардың өте аз бөлігі ғана араласқан африкалық тегінен шыққан, ал генетикалық тұрғыдан араласқан үндістердің саны Пуэрто-Рикода техникалық тұрғыдан жойылған, өйткені олардың тегінде үндістердің шағын үлесі бар. Зерттеу деректері пуэрто-риколықтардың 60%-ы аналық тегі үндістерден шыққан екенін және әдеттегі пуэрто-риколықтың 5%-дан 15%-ы аралас үнді тегіне ие екенін көрсетеді. Бұл адамның нәсілдік, этникалық, саяси немесе экономикалық жағдайына қарамастан осылай. Көптеген пуэрто-риколықтар аралдағы барлық мәдениеттердің бай үлесін жақсы біледі. Бұл әртүрлілікті көптеген пуэрто-риколықтардың күнделікті өмірінде, мысалы, тамақ, музыка, би және сәулетке қатысты латын, африкалық және таинолық ықпалдарында көруге болады.
Көшіп кету
Испания отарлау дәуірінде Пуэрто-Рикодан Санто-Домингоға (ДР), Кубаға, Виргин аралдарына және Венесуэлаға, сондай-ақ кері бағытта айтарлықтай көші-қон болды, себебі көршілес колониялар арасындағы көші-қон, әсіресе бірдей еуропалық державаның билігінде болғанда, кең таралған құбылыс еді. Осы кезеңде осы аймақтарға көшіп келген Пуэрто-Риколықтардың көпшілігі жергілікті халыққа сіңіп, олармен араласты. АҚШ үкіметі орнаған алғашқы жылдары, 1900 жылдан 1940 жылға дейін, Пуэрто-Рико экономикасы шағын және дамылмаған, негізінен ауыл шаруашылығына тәуелді болды. Осы кезеңде Пуэрто-Риколықтардың көші-қонының бағыттары Доминикан Республикасы, Виргин аралдары және Бостон, Филадельфия, Балтимор, Майами, Нью-Орлеанс сияқты АҚШ қалалары болды, ең бастысы – Нью-Йорк қаласы және Солтүстік Джерси аймағы. 1900 жылдан 1901 жылға дейін 5000-нан астам Пуэрто-Риколық Гавайиге көшіп келді. Пуэрто-Риколықтардың АҚШ-тың солтүстік-шығысына көші-қоны 1890 жылдардың басында басталды, бірақ ол кезде ағын өте аз болды. 1940 жылдары Пуэрто-Риколықтардың тәуелсіздікке ұмтылысы бірте-бірте төмендеп, АҚШ-қа қосылу және оған тәуелді болуға деген ниеттері күшейді. Осының нәтижесінде, көптеген Пуэрто-Риколықтар АҚШ-ты жақсы көріп, АҚШ азаматтығының мүмкіндіктерін толық пайдаланды. АҚШ-қа Пуэрто-Риколықтардың үлкен ағыны басталды, әсіресе Солтүстік-Шығыс және Орта Батыстағы өнеркәсіптік қалаларға, бұл Пуэрто-Риколықтардың басқа елдерге және тіпті АҚШ-тың Балтимор, Нью-Орлеанс және Гавай сияқты аймақтарына көшіп кетуінің күрт төмендеуімен бірге жүрді. 1940 жылдан 1960 жылға дейін АҚШ-та тұратын Пуэрто-Риколықтардың саны 69 967-ден 892 513-ке дейін өсті. Қазіргі уақытта АҚШ-та шамамен 5,9 миллион Пуэрто-Риколық тұрады. Олардың көпшілігі Солтүстік-Шығыс аймағында және Флорида штатында, сондай-ақ Нью-Йорк, Орландо, Филадельфия, Майами, Чикаго, Тампа және Бостон қалаларында шоғырланған. Пуэрто-Рикодан тыс жерде тұратын Пуэрто-Риколықтардың 95% -тан астамы АҚШ-та (АҚШ штаттары) тұрады, бірақ Пуэрто-Риконың өзінен және АҚШ-тың басқа аумақтарынан келген Пуэрто-Риколықтардың саны да артып келеді. Басқа елдердегі Пуэрто-Риколықтардың саны салыстырмалы түрде аз, Флорида мен АҚШ-тың Солтүстік-Шығысындағыдай, белгілі бір аудандар мен қалаларға үстемдік етуге жеткіліксіз. Көпшілікке мәлім болғандай, Пуэрто-Риконың көршілерінде Пуэрто-Рико мен АҚШ материгінен тыс Пуэрто-Риколықтардың ең ірі қауымдастықтары орналасқан: батысқа қарай Доминикан Республикасында – шамамен 20 000 Пуэрто-Риколық, ал шығысқа қарай АҚШ Виргин аралдарында – 7 759 адам, бұл аумақтың халқының 8,9% құрайды, бұл көрсеткіш АҚШ-тың кез келген штаты немесе аумағы үшін Пуэрто-Рикодан (95,5%) кейін және Коннектикуттан (8,0%) бұрын екінші орында тұрады. Канада, Испания, Мексика, Ұлыбритания және Еуропа мен Кариб бассейні/Латын Америкасының басқа елдерінде де Пуэрто-Риколықтардың шағын тобы бар. Пуэрто-Рико АҚШ аумағы болғандықтан, аралдан кеткен Пуэрто-Риколықтардың басым көпшілігі АҚШ материгіне барады, олардың арасында барлық табыс деңгейі мен өмір салтынан адамдар бар. Дегенмен, АҚШ-тан тыс жерде, соның ішінде Пуэрто-Рикодан және басқа аумақтардан тыс жерде тұратын Пуэрто-Риколықтардың көпшілігі, әдетте, қаржылық жағдайы жақсы және кәсіпкерлік қабілеттерімен ерекшеленеді, олар қоныстанған елдерде үйлер мен бизнеске ие. Басқа елдердегі Пуэрто-Риколықтардың санына қатысты статистикалық есептер көбінесе Пуэрто-Рикода туған этникалық Пуэрто-Риколықтарға қатысты ғана болады. Пуэрто-Рикода туған, бірақ кейін мақсатты елге көшіп барған Пуэрто-Риколық емес адамдар, әдетте, Пуэрто-Рико халқының санына енгізілмейді, әсіресе егер олардың мақсатты елде туған кем дегенде бір ата-анасы болса, мысалы, Пуэрто-Рикода туған және кейін өз ата-бабаларының еліне оралған Доминикан, Куба немесе Мексика шыққан адамдар Пуэрто-Рико халқының санына енгізілмейді, бірақ "қайтып келген эмигрант" ретінде есептеледі. Сол сияқты, АҚШ материгінде туған Пуэрто-Риколықтар "америкалықтар" статистикасына енгізіледі, сондықтан шетелдегі Пуэрто-Риколықтардың саны сәл көп болуы мүмкін, өйткені олардың кейбіреулері штаттарда туған және жергілікті үкімет статистикасында "пуэрто-риколық" емес, "америкалық" ретінде есептеледі.
Тіл
Испан және ағылшын тілдері бүкіл Одақтас мемлекеттердің ресми тілдері болып табылады. 1902 жылы қабылданған, тек ағылшын тіліндегі заң 1991 жылдың 5 сәуірінде жойылды. 1993 жылдың 28 қаңтарында Пуэрто-Риконың заң шығарушы ассамблеясы №1 заңды мақұлдап, испан және ағылшын тілдерін Пуэрто-Риконың ресми тілдері деп қайта бекітті. Пуэрто-Рико округінің АҚШ округтік сотының барлық ресми іс-шаралары ағылшын тілінде жүргізіледі. Пуэрто-Рико үкіметінің атқарушы тармағының ресми тілдері – испан және ағылшын тілдері, испан тілі басым тіл болып табылады. Халықтың 10%-дан аз бөлігі ағылшын тілінде сөйлейді. Пуэрто-Рико испан тілі – аралдағы бизнес, білім беру және күнделікті өмірдің басым тілі. АҚШ халық санағы бюросының 2015 жылғы жаңарту мәліметтері бойынша: ересектердің 94,1%-ы испан тілінде сөйлейді, 5,8%-ы тек ағылшын тілінде сөйлейді және испан тілінде аз біледі, 78,3%-ы ағылшын тілінде «өте жақсы» сөйлей алмайды, 15,8%-ы ағылшын және испан тілінде еркін сөйлейді, 0,1%-ы басқа тілдерде сөйлейді. Пуэрто-Рикодағы мемлекеттік мектептерде оқыту толыққанды түрде испан тілінде жүргізіледі. 1400-ден астам мемлекеттік мектептің шамамен ондайында тек ағылшын тілінде оқытуды мақсат еткен пилоттық бағдарламалар іске асырылды. Оқытушылар тарапынан наразылықтар жиі кездеседі, мүмкін, олардың көпшілігі ағылшын тілін жетік меңгермегендіктен. Ағылшын тілі екінші тіл ретінде оқытылады және бастауыш мектептен жоғары мектепке дейін міндетті пән болып табылады. Саңыраулар қауымының көп бөлігі бар, бірақ дерек көздерінің жетіспеуіне байланысты нақты саны белгісіз. АҚШ материгінен жалғасып жатқан отарлау салдарынан үлкен американдық қол тілі (ASL) жергілікті Пуэрто-Рико қол тілін (PRSL, сондай-ақ LSPR: Lenguaje de Señas Puertorriqueño) ығыстырып жатыр. ASL-дің диалектісі немесе түрі деп есептелгенімен, қазіргі уақытта Пуэрто-Рико қол тілінің өзара түсіністік деңгейі немесе оның ASL сияқты франко-қол тіліне жататыны белгісіз. Шындығында, Пуэрто-Риконың саңыраулары ағылшын, испан және қолмен сөйлейтін ағылшын тілдерін қатаң оқытудан кейін LSPR туралы айтуға тартыншақтық танытады. Бүгінде ASL, PRSL және қолмен сөйлейтін испан тілдері арасында белсенді байланыс бар.
Дін
Аралда көптеген діни сенімдер өкілдік етілген. Пуэрто-Рикодағы діни құрамы (2006 жылғы мәлімет бойынша) оң жақтағы кестеде келтірілген.
The majority of Puerto Ricans in the island are Christians. Spiritists have a large secondary following. Muslims, Hindus, Jews, and Buddhists all have a small presence as well. Roman Catholicism has been the main Christian denomination among Puerto Ricans since the arrival of the Spanish in the 15th century, but the presence of Protestant, Mormon, Pentecostal, and Jehovah's Witnesses denominations has increased under U. S. sovereignty, making modern Puerto Rico an inter denominational, multi religious community. The Afro Caribbean religion Santería is also practiced. In 1998, a news report stated that "Puerto Rico [was] no longer predominantly Catholic". Pollster Pablo Ramos wrote that the population was 38% Roman Catholic, 28% Pentecostal, and 18% were members of independent churches. However, an Associated Press article in March 2014 stated that "more than 70 percent of [Puerto Ricans] identify themselves as Catholic". The CIA World Factbook reports that 85% of the population of Puerto Rico identifies as Roman Catholic, while 15% identify as Protestant and Other.
Дін | Жататындар | Халқының %
------- | -------- | --------
Христиан | 3,752,544 | 97.00%
Дінсіздер/басқалар | 76,598 | 1.98%
Спиритуалист | 27,080 | 0.70%
Мұсылман | 5,029 | 0.13%
Индуист | 3,482 | 0.09%
Иудей | 2,708 | 0.07%
Буддист | 1,161 | 0.03%
The majority of Puerto Ricans in the island are Christians. Spiritists have a large secondary following. Muslims, Hindus, Jews, and Buddhists all have a small presence as well. Roman Catholicism has been the main Christian denomination among Puerto Ricans since the arrival of the Spanish in the 15th century, but the presence of Protestant, Mormon, Pentecostal, and Jehovah's Witnesses denominations has increased under U. S. sovereignty, making modern Puerto Rico an inter denominational, multi religious community. The Afro Caribbean religion Santería is also practiced. In 1998, a news report stated that "Puerto Rico [was] no longer predominantly Catholic". Pollster Pablo Ramos wrote that the population was 38% Roman Catholic, 28% Pentecostal, and 18% were members of independent churches. However, an Associated Press article in March 2014 stated that "more than 70 percent of [Puerto Ricans] identify themselves as Catholic". The CIA World Factbook reports that 85% of the population of Puerto Rico identifies as Roman Catholic, while 15% identify as Protestant and Other.
Аралдағы Пуэрто-Рико тұрғындарының көпшілігі христиандар. Спиритуализмде үлкен жақтастар тобы бар. Мұсылмандар, индустар, яһудилер және буддистер де аз ғана өкілдік етеді. Рим католиктері испандықтардың 15 ғасырда келгенінен бері Пуэрто-Риколықтардың басты христиан діні болып табылады, бірақ АҚШ билігі тұсында протестанттар, мормондар, Пятидесятниктер және Ехоба куәгерлерінің саны артып, қазіргі Пуэрто-Риконы конфессияаралық, көп дінді қоғамға айналдырды. Африка-Кариб діні Сантерия да тараған. 1998 жылы жарияланған хабарға сәйкес, "Пуэрто-Рико енді көбінесе католик емес" делінген. Сауалнама жүргізуші Пабло Рамос халықтың 38%-ы католик, 28%-ы Пятидесятник, ал 18%-ы тәуелсіз шіркеулердің мүшелері екенін жазды. Дегенмен, 2014 жылдың наурыз айында Associated Press агенттігінің мақаласында "Пуэрто-Риколықтардың 70 пайызынан астамы өзін католик деп санайды" делінген. CIA World Factbook бойынша, Пуэрто-Рико халқының 85%-ы католик, ал 15%-ы протестант және басқа діндерді ұстанады.
The majority of Puerto Ricans in the island are Christians. Spiritists have a large secondary following. Muslims, Hindus, Jews, and Buddhists all have a small presence as well. Roman Catholicism has been the main Christian denomination among Puerto Ricans since the arrival of the Spanish in the 15th century, but the presence of Protestant, Mormon, Pentecostal, and Jehovah's Witnesses denominations has increased under U. S. sovereignty, making modern Puerto Rico an inter denominational, multi religious community. The Afro Caribbean religion Santería is also practiced. In 1998, a news report stated that "Puerto Rico [was] no longer predominantly Catholic". Pollster Pablo Ramos wrote that the population was 38% Roman Catholic, 28% Pentecostal, and 18% were members of independent churches. However, an Associated Press article in March 2014 stated that "more than 70 percent of [Puerto Ricans] identify themselves as Catholic". The CIA World Factbook reports that 85% of the population of Puerto Rico identifies as Roman Catholic, while 15% identify as Protestant and Other.
Саяси және халықаралық мәртебесі
Пуэрто-Рико тұрғындары 1917 жылғы Джонс-Шафрот заңының қабылдануы нәтижесінде АҚШ азаматтары болды. Бұл заң Конгресс шешімімен қабылданғандықтан, АҚШ Конституциясына енгізілген түзету емес, сондықтан Пуэрто-Риконың қазіргі АҚШ азаматтығын Конгресс қайтарып алуға құқылы, себебі олар 14-ші түзету бойынша емес, заңмен берілген азаматтар. Джонс заңы бойынша 1899 жылға дейін туған пуэрто-рикандықтар Пуэрто-Риконың натурализацияланған азаматтары деп есептелді, ал 1898 жылдан кейін туғандар, егер пуэрто-рикандық испандық азаматтығында қалу ниетін білдірмесе, АҚШ азаматтары болды. 1948 жылдан бастап Конгресс АҚШ-та немесе Пуэрто-Рикода туған барлық пуэрто-рикандықтардың АҚШ азаматтары болып туғанын шешті. Пуэрто-Рикода тұратын пуэрто-рикандықтар мен АҚШ азаматтары президент сайлауында дауыс бере алмайды, өйткені бұл құқық АҚШ Конституциясы бойынша штаттар мен Колумбия округіне ғана берілген, сайлаушылар алқасы арқылы. Дегенмен, Демократиялық және Республикалық партиялар Пуэрто-Рикода мемлекеттік лауазымдарға үміткерлерді тікелей ұсынбаса да, президенттік номинациялар кезінде аралға штат деңгейіндегі делегациялар береді. Делегаттарды іріктеу процесінің нәтижесінде Пуэрто-Рикода президенттік праймериздер жиі өткізіледі. Пуэрто-Рикода тұратын АҚШ азаматтары АҚШ өкілдерін немесе сенаторларын сайламайды. Бірақ Пуэрто-Рико Өкілдер палатасында Резидент комиссар арқылы өкілдік етіледі, ол өкіл сияқты міндеттерді атқарады, бірақ палатадағы заңдардың соңғы бекітілуіне қатысты дауыс бере алмайды. Резидент комиссар пуэрто-рикандықтармен төрт жылдық мерзімге сайланады және конгресс комитеттерінде жұмыс істейді. АҚШ штаттарында тұратын пуэрто-рикандықтардың штаттарда тұратын басқа АҚШ азаматтарымен бірдей құқықтары мен мүмкіндіктері бар. Заңмен АҚШ азаматтары ретінде, Пуэрто-Рикода туған пуэрто-рикандықтар АҚШ армиясына қатысуға құқылы және міндетті әскери қызметке алынған кезде оған қатысты. Пуэрто-рикандықтар 1898 жылдан бері АҚШ-тың барлық соғыстары мен қақтығыстарына қатысты, соның ішінде Бірінші дүниежүзілік соғыс, Екінші дүниежүзілік соғыс, Корея соғысы, Вьетнам соғысы, Перс шығанағы соғысы, Ауғанстандағы соғыс және Ирак соғысы. 2007 жылдан бастап Пуэрто-Рико Мемлекеттік департаменті пуэрто-рикандықтарға Пуэрто-Рико азаматтығының куәліктерін беру бойынша регламент әзірледі. Осы куәлік алу үшін өтініш беруші Пуэрто-Рикода туған болуы керек; Пуэрто-Рикодан тыс жерде, Пуэрто-Рикода туған ата-анасынан туған болуы керек; немесе кем дегенде бір жыл Пуэрто-Рикода тұратын АҚШ азаматы болуы керек. Бұл азаматтық Испаниямен халықаралық деңгейде мойындалады, Испания Пуэрто-Риконы Иберо-Америкалық ел деп санайды. Сондықтан пуэрто-рикандық азаматтар Испанияда екі жыл тұрғаннан кейін ғана (қалыпты 10 жылдың орнына) Испания азаматтығына өтініш бере алады.
Колониядан шығару және референдумдар
1953 жылдан бері БҰҰ Пуэрто-Риконың саяси мәртебесін және оған «тәуелсіздікке» немесе «деколонизацияға» қол жеткізуде қалай көмектесу керектігін қарастырып келеді. 1978 жылы Арнайы комитет АҚШ пен Пуэрто-Рико арасында «колониялық қарым-қатынас» бар екенін анықтады. БҰҰ-ның Арнайы комитеті өз есептерінде Пуэрто-Риконы жиі ұлт ретінде атап көрсетеді, себебі халықаралық деңгейде Пуэрто-Рико халқы көбінесе өзінің ұлттық ерекшелігі бар Кариб теңізінің ұлты ретінде қарастырылады. Соңғы рет 2016 жылғы маусымдағы есепте Арнайы комитет АҚШ-ты Пуэрто-Рикода өзін-өзі анықтау процесін жеделдетуге шақырды. Бұл топ АҚШ-ты Пуэрто-Рико халқының өзін-өзі билеу және тәуелсіздік құқығын толық жүзеге асыруына мүмкіндік беретін процесті жеделдетуге шақырды, сондай-ақ Пуэрто-Рико халқына егеменді түрде шешімдер қабылдауға және жұмыссыздық, шеттетілу, төлемсіздік және кедейлік сияқты өзекті экономикалық және әлеуметтік қажеттіліктерін шешуге мүмкіндік беруге шақырды. Пуэрто-Рико территория ретінде мәртебесін сақтап қалу немесе штат ретінде мәртебесіне өту туралы шешім қабылдау үшін төрт референдум өткізді. Төртінші референдум, Пуэрто-Рико мәртебесі туралы референдум 2012 жылғы 6 қарашада өтті. Оның нәтижесінде дауыс бергендердің 54% аралдың территориялық саяси мәртебесін сақтап қалуға қарсы және жаңа мәртебеге қолдау көрсетті. Жаңа мәртебеге дауыс бергендердің 61,1% штаттық болуды таңдады. Бұл штаттық болуды жақтаушылар үшін ең табысты референдум болды. Алдыңғы барлық референдумдарда штаттық болу үшін берілген дауыстар американдық территория болып қалу үшін берілген дауыстармен шамалас болды, ал қалғаны тәуелсіздік үшін болды. АҚШ-тың штаттық болуын қолдау әрбір кезекті халықтық референдумда артып келеді. 2017 жылғы бесінші Пуэрто-Рико мәртебесі туралы референдум 2017 жылғы 11 маусымда өтті және үш нұсқа ұсынылды: «Штаттық», «Тәуелсіздік/Еркін қауымдастық» және «Қазіргі территориялық мәртебе». Тіркелген сайлаушылардың 23% дауыс берді, олардың 97% штаттық болуға дауыс берді. Штаттық болудың артықшылықтарына жылына 10 миллиард доллар көлемінде қосымша федералдық қаражат, президенттік сайлауда дауыс беру құқығы, Әлеуметтік қамсыздандыру және Medicare жәрдемақыларының жоғарылауы, сондай-ақ мемлекеттік органдар мен муниципалитеттердің банкроттыққа өтініш беру құқығы кіреді. Қазіргі уақытта бұл мүмкіндікке тыйым салынған. Пуэрто-Рико халқы штаттық болуға дауыс бергеніне қарамастан, АҚШ Конституциясының Территориялық бабына сәйкес Пуэрто-Риконың мәртебесіне өзгерістер енгізу үшін АҚШ Конгресінің қадамдары қажет болады.