Кіріспе

Көптеген семит алфавиттерінің оныншы әрпі Yodh (сонымен қатар jodh, yod немесе jod деп те жазылады) – семит абджадтарының оныншы әрпі, оның ішінде финикиялық yōd 𐤉, еврей yud י, арамейлік yod 𐡉, сириялық yōḏ ܝ және араб yāʾ ي. Оның дыбыс мәні барлық тілдерде қолданылады; көптеген тілдерде ол ұзын дауысты ретінде де қызмет етеді, яғни . Финикиялық әріп грек Iota (Ι), латын I және J, кириллица І, копт Ⲓ және готика әрпін тудырды. "Yod" термині көбінесе сөйлеу дыбысын – жіңішке жақын дауыстыны – білдіреді, тіпті семит абджадтарында жазылмаған тілдер туралы талқылауларда да қолданылады, мысалы, ағылшын тіліндегі "yod dropping" сияқты фонологиялық құбылыстарда.

Шығу тегі

Йод «қол» иероглифінен немесе *ядтан пайда болған.

Перс-араб е

Парсы алфавитінде бұл әріпті парсы тіліндегі дәстүр бойынша әдетте "йе" деп атайды. Соңғы түрінде әріпте нүктелер болмайды (ی), бұл араб тіліндегідей, немесе тікелей айтқанда, Мысыр, Судан және кейде Мағриб елдеріндегідей. Осы ерекшелікке байланысты, парсы-арабша "йе" әрпі стандартты араб әріптерінен өзгеше Unicode код нүктесінде орналасқан. Компьютерлерде парсы нұсқасы әрпі бастапқыда және ортасында автоматты түрде екі нүктемен көрсетіледі: (یـ ـیـ ـی). Кашмир тілінде нүктелердің орнына төменде сақина қолданылады (ؠ) (ؠ ؠـ ـؠـ ـؠ).

Қайтып оралған

Әр түрлі каллиграфиялық стильдерде, мысалы, Хиджази, Куфик және Насталик жазуларында, соңғы я әрпінің ерекше пішіні болуы мүмкін, онда төменгі сызығы оңға бұрылады, бұл "қайта оралған я" деп аталады, және ол екі нүктелі немесе нүктесіз болады. Урду тілінде бұл baṛī ye ("үлкен е") деп аталады, бірақ /ɛː, eː/ дыбыстарын білдіретін жеке әріп болып табылады және негізгі е-ден (choṭī ye, "кіші е") өзгеше. Осы себепті әрпі Юникодта жеке код нүктесіне ие. Дегенмен, оның басындағы және ортадағы пішіндері басқа е-ден ерекшеленбейді (іс жүзінде, бари е осы позицияларда қолданылмайды).

Айтуға

Библиялық және қазіргі еврей тілінде "Йод" – тілдің көмескі жақын дауысы ретінде келеді. Дауысты дыбыстың жазылу белгісі ретінде ол дауыстыны көрсетеді. Сөздердің соңында дауыстымен немесе ш'ва нач белгісімен белгіленгенде, ол дифтонгтың пайда болуын көрсетеді, мысалы, , , немесе .

Маңыздылығы

Гематрияда Йод он санын көрсетеді. Алдынан қойылғанда, ол болашақ шақта үшінші жақ жеке (немесе көпше, Vav қосымшасымен) есімдігін көрсетеді. Астынан қойылғанда, ол бірінші жақ жеке меншік жалғауын білдіреді; av (әке) avi (менің әкем) болады. "Йод" иврит тілінде йодты білдіреді. Йод араб тілінде де يود (yod) деп аталады.

Діндер

Екі "Йод" қатарынан Құдайдың аты – Адонайды көрсетеді, ал нүктеленген мәтіндерде Адонайдың дауыстыларымен жазылады, дәл осылай Тетраграмматонмен де жасалады. Йод – ең кішкентай әріп болғандықтан, оған зор каббалалық және мистикалық маңыз берілген. Матайдан келген Ілхабарда Иса, Заңның қарсы қоюы туралы айтқанда, оны атады: "Заңнан бір йод немесе бір тыныс жоғалмайынша, бәрі орындалғанша". Йод, немесе иота, – дәл осы "Йод" әрпін білдіреді; оның кішілігі мен "матер лекциони" ретіндегі орнына байланысты көбінесе жазушылар назарынан тыс қалатын. Қазіргі еврей тілінде "Йодтың ұшы" деген тіркес шағын және маңызсыз нәрсені білдіреді, ал "Йодтың ұшын ойлайтын" адам – ұсақ-түйектерге аса ұқыпты және талапкер. Оған сондай-ақ зор каббалалық және мистикалық маңыз берілген, себебі оның гематриялық құндысы онға тең, ал он – иудаизмде маңызды сан, сонымен қатар ол Құдай есіміндегі орнымен де байланысты.