Кіріспе

Ортаңғы құлақтағы қатты дыбысқа жауап ретіндегі кішкентай бұлшықет қысқыруы.

Акустикалық рефлекс (сонымен қатар стапедиялық рефлекс, стапедия бұлшықет рефлексі, есту рефлексі, ортаңғы құлақ бұлшықет рефлексі (MEM рефлексі, MEMR), әлсірету рефлексі, кохлеостапедиялық рефлекс немесе ішкі құлақ рефлексі деп те аталады) – стапедия бұлшықеті ортаңғы құлақтың стапес сүйегін (мошоқ) кохлеяның овалды терезесінен тартып, сүйек тізбегін қатайтады, ал тензор тимпани бұлшықеті есті барабанына жүктеме беріп, мошоқты (балта) ортаңғы құлаққа қарай тартып, сүйек тізбегін қатайтады. Бұл рефлекс тербеліс энергиясының кохлеяға берілуін азайтады, онда ол мимен өңделетін электр импульстеріне айналады.

Акустикалық рефлекс шегі

Акустикалық рефлекс шегі (ART) – белгілі бір жиіліктегі дыбыстық стимул акустикалық рефлексті тудыратын дыбыс қысымының деңгейі (SPL). АРТ дыбыс қысымының деңгейіне және жиілікке байланысты. Нормативті есту қабілетіне ие адамдарда акустикалық рефлекс шегі (ART) шамамен 70–100 дБ SPL құрайды. Өткізуші есту қабілетінің нашарлауы (яғни, ортаңғы құлақтағы дыбыс жеткізілімінің бұзылуы) бар адамдарда акустикалық рефлекс шегі жоғары болуы немесе тіпті болмауы мүмкін. Акустикалық рефлекс шегін бір мезгілде екінші тонды (фасилитатор) беру арқылы төмендетуге болады. Фасилитатор тоны екі құлаққа да берілуі мүмкін. Бұл жеңілдету әсері, фасилитатор тонының жиілігі, рефлексті тудыратын дыбыстың (эликтор) жиілігінен төмен болғанда күшейе түседі.

Өзгешеліктері мен әсерлері

Көптеген жануарлар үшін акустикалық рефлекс – ортаңғы құлақ бұлшық еттерінің жиырылуы: штепдиус және тензорлы тімпани бұлшық еттері. Дегенмен, адамдарда акустикалық рефлекс тек штепдиус бұлшық етінің жиырылуын ғана қамтиды, тензорлы тімпани бұлшық еті емес. Степдиус бұлшық етінің жиырылуы қалыпты естілуде екі жақты болады, қай құлақ қатты дыбысқа ұшырағанына қарамастан. 18-30 жастағы адамдарда екі жақты акустикалық рефлекстің кездесу жиілігі 85,3% (82,9%, 87,4%) – 95% сенімділік интервалы, N = 3280, ал барлық адамдарда 74,6% (73,2%, 75,9%) – N = 15,106. Акустикалық рефлекс көбінесе төмен жиілікті дыбыстардан қорғайды. Дыбыс рефлекс шегінен 20 дБ жоғары болғанда, стәпедиус рефлексі кохлеяға берілетін дыбыстың күшін шамамен 15 дБ-ға азайтады. Адам сөйлегенде де акустикалық рефлекс оянады. Адамдарда дауыс тудырған стәпедиус рефлексі ішкі құлаққа жететін дыбыс күшін шамамен 20 децибелге дейін төмендетеді. Рефлекс дауыс шығарудың басталуын күтіп оянады.

Гипотезалық функция

Акустикалық рефлекстің басты гипотезалық функциясы – Корти мүшесін тым күшті тітіркендіруден (әсіресе төмен жиіліктерден) қорғау. Бұл қорғаныс адамдар мен жануарлар арасында дәлелденген, бірақ оның әсері шектеулі. Осы кешігу себепті, акустикалық рефлекс кенеттен пайда болатын күшті дауыстардан қорғай алмайды. Сонымен қатар, қозғалтқыш бұлшық етінің толық кернеуін үнемі тітіркендіруге жауап ретінде сақтап тұру мүмкін емес. Шындығында, кернеу бірнеше секундтан кейін максималды мәнінің шамамен 50%-ына төмендейді.

Өлшем

Көбінесе, шегіндіргіш рефлексі тимпанометрия арқылы тексеріледі. Шегіндіргіш бұлшықетінің жиырылуы ортаңғы құлақты қаттырақ етеді, соның салдарынан ортаңғы құлақтың өткізгіштігі төмендейді; бұл тимпанометрия арқылы өлшенеді.