Кіріспе

"Табиғи түр" – заттарды интеллектуалды түрде топтастыру немесе жіктеу тәсілі, ол адам мүдделерінен гөрі нақты әлемді көрсетеді. Джон Дьюи шартсыз табиғи түрлерге сенудің қате екенін, ол ескірген ғылыми тәжірибелердің қалдығы деп санайды. Хилари Путнам семантикалық негіздемелермен табиғи түрлерге сипаттамалық көзқарасқа қарсы тұрады. Хасок Чанг пен Расмус Винтер табиғи түрлердің пайдалы және дамитын ғылыми фактілер екенін жаңадан қолдайды.

Джон Дьюи

1938 жылы Джон Дьюи «Логика: зерттеу теориясы» атты еңбегін жариялады. Ол қазіргі ғалымдардың индукция және дедукция арқылы түрлерді қалай құрайтынын және олардың табиғи түрлерді неге пайдаланбайтынын түсіндірді. Философиялық мәселе – адамдар белгілі бір түрдің байқалмаған мысалдарының, бірнеше байқалған мысалдармен бірдей қасиеттерге ие болатынына қалай сенімді түрде болжауға болады. Дәстүрлі жауап Аристотельдің адамдар білетін нәрселерді екі түрлі айғақпен сипаттайды деген пікірінен туындады. Экзистенциалдық түрлер – қасиеттерді байқау арқылы белгілі – «жалпы» айғақтарда айтылады. Концептуалды түрлер – қасиеттер тобын интуитивті тану арқылы белгілі – «әмбебап» айғақтарда айтылады. Оның кіріспе абзацы үш бөлімнен тұратын тәсілін баяндады. Біріншіден, ол индуктивті түрде ойлаудың логикалық және ғылыми заңдылығын сұраққа қойды: түрдің барлық мүшелеріне жатқызылған қасиеттерді көрсететін бірнеше мысалдарды санап беру: «Индукцияны растауға не себеп болады?». Куин үшін индукция көрінетін ұқсастықтарды қайталап байқау арқылы кепілдендірілген түрлерді ашады. Екіншіден, ол түстердің кейбір логикалық оқиғаларға қарамастан, табиғи түрлердің сипаттамалық белгісі бола алатынын болжады: қара емес, қарға емес және жасыл көк изумруд сияқты гипотетикалық түсті түрлер. Соңында, ол адамның психологиялық құрылымы индукцияның қисынсыз табысын түсіндіре алады деп болжады: «табиғи түрлерге деген туа біткен қабілетіміз». Ол логикалық гипотезадан бастады, егер барлық қарғалар қара болса – байқалатын табиғи түр, онда қара емес қарғалар да табиғи түр: «әр қара қарға барлық қарғалар қара екендігі туралы заңды растайды». Ортақ жалпы қасиеттерді байқау болашақ тәжірибеде бөлісуді растайтын индуктивті әмбебап болжамды талап етеді: «Әрбір ақылға қонымды [әмбебап] үміт [жалпы] жағдайлардың ұқсастығына байланысты, сонымен бірге ұқсас себептердің ұқсас әсерін күтуге деген бейімділігімізбен бірге». «Түрдің түсінігі мен ұқсастығының түсінігі бір [әмбебап] түсініктің нұсқалары немесе бейімделулері болып көрінеді. Ұқсастық бірден түрге байланысты анықталады; өйткені заттар бір түрдің екеуі болған кезде ұқсас болады». Путнам сипаттамалық және дәстүрлі тәсілдерді табиғи түрлерге семантикалық ойлау арқылы қабылдамауды түсіндіреді және табиғи түрлерді сипаттамалық процестер арқылы немесе қасиеттердің шексіз тізімдерін жасау арқылы ойлауға болмайды деп талап етеді. Путнамның «Егіз Жер» ой эксперименті «Егіз Жердегі» «судың» баламалы нұсқасымен кездескенде «су» сөзінің кеңейтілуін қарастыруды сұрайды. Бұл «су» химиялық XYZ құрамында, H2O-ға қарама-қарсы. Алайда, басқа сипаттауға болатын барлық аспектілерде ол Жердің «суымен» бірдей. Путнам «су» сияқты заттың сипаттамалары табиғи түрді анықтау үшін жеткіліксіз деп санайды. Кейбір факторлар, мысалы химиялық құрамы, сарапшылармен ақылдаспаса, түсініксіз болып қалуы мүмкін. Сарапшылардың берген ақпараты Путнамның пікірінше, табиғи түрлерді анықтайды. Табиғи жан терминінің мәні мен тиісті терминін жеткізу үшін негізгі фактілерді жеткізу процесі Путнамның лимон мен жолбарысты сипаттау мысалында көрсетілген. Лимонның әсерін, оның мағынасын, біреуге лимонды көрсету арқылы жеткізуге болады. Ал жолбарыстың жағдайында, оны біреуге көрсету әлдеқайда күрделі, бірақ баяндамашы оның негізгі деректерін жеткізу арқылы жолбарыстың не екенін оңай түсіндіре алады. Жолбарыстың негізгі ерекшеліктерін көрсету арқылы (мысалы, үлкен мысық, төрт аяқты, қызғылт сары, қара жолақ, т.б.), тыңдаушы «жолбарыс» сөзін дұрыс қолдана алады және оның ұзындығын дәл атай алады. Оның табиғи түрлеріне ғылыми пәндер жатады, олардың әрқайсысы өздерінің зерттеу әдістері мен сыныптамалары немесе таксономиялары бар. Чангтың үлесі Кендигтің «табиғи түрлендіру іс-әрекеті» немесе «практикалық бұрылыс» химияның жетілген пәніндегі сыныптамаларды хабарлау арқылы көрсетілді. Ол Куиннің табиғи түрлер – бұл нақты жалпы заттар деген негізгі болжамдарын ашық түрде қабылдамады. «Мен осы тарауда (табиғи) түр туралы айтсам, мен заттардың жиынтығын емес, [әмбебап] жіктелу концепциясын білдіремін». Оның түрлері адамзаттың ғылым мен философия деп аталатын білімді іздеу іс-әрекеттерінің үздіксіз нәтижесінде пайда болады. «Бұл ұғымдарды объектілер емес, түсініктер тұрғысынан қарастыра отырып, мен былай деп айтамын: егер біз өз зерттеулерімізде тұрақты және тиімді жіктелетін түсініктерді тапсақ, біз оларды бағалауымыз керек (оларды «табиғи түрлер» деп атау осының бір анық жолы болар еді), бірақ біз мәңгілік мәнді тапқанбыз деп есептемейміз». Ол сондай-ақ Берд пен Тобиннің жоғарыдағы үшінші цитатамыздағы ұстанымын қабылдамады. «Александр Берд пен Эмма Тобиннің табиғи түрлерді анықтауы осы жерде көмектеседі, себебі: «Түрдің табиғи екенін айту, ол адамға тәуелді емес топтауға немесе ретке келтіруге сәйкес келеді» дегенді білдіреді. Менің көзқарасым дәл керісінше, ғылыми зерттеулер адамға тәуелді». Чанг үшін индукция «эпистемикалық итерация» арқылы шартты кепілді түрлерді құрайды – тиісті қасиеттердің тұрақты қосылуын ашу үшін жіктемелерді дамыту арқылы жасайды: «негізгі жіктелу концепциялары табиғатпен тікелей ғылыми айналысу арқылы жақсарылады және түзетіледі. Мұндай айналысудың кез келген маңызды және ұзақ мерзімді [құралдық] табысы қолданылған жіктелу концепцияларына сенімділік тудырады және оларды «табиғи» деп санауға шақырады». Басқа мысалдардың қатарында Чанг химиягерлердің «элемент» түрін қайта анықтау процесін индуктивті итеративті процесс ретінде хабарлады. Бастапқы гипотеза от немесе қышқылдармен ыдырамайтын нәрсе – элемент. Кейбір химиялық реакциялардың қайтымды екенін білу реакциялар арқылы салмақтың тұрақты екенін ашуға әкелді. Содан кейін кейбір реакциялар нақты және өзгермейтін салмақ қатынастарын қамтиды, тұрақты қасиеттерді түсінуді жақсартады. «Салмақ реттелуін анықтау және түсіндіруге жасалған әрекеттер Джон Дальтон және басқалардың химиялық атомдық теориясын дамытуға әкелді. Химиялық элементтер кейінірек атомдық санмен (ядродағы протондар санымен) қайта анықталды». Чанг оның химиядағы жіктелу практикасының мысалдары дәстүрлі болжамның қате екенін растады, яғни табиғи түрлер санадан тәуелсіз шындық ретінде бар. Ол бұл сенімді әлемдегі табиғаттан тыс араласуды көзге елестетуге байланыстырды, қисынсыз индукцияға емес. Ол дәстүрлі индукцияның жұмыс істеуіне туа біткен психологиялық қабілеттердің көмектесетініне қатысты танымал сенімді қарастырмады. «Табиғи түр туралы көптеген әңгімелер объективті [жалпы] табиғат тәртібіне қатысты интуитивті метафизикалық эссенциализммен жетекшілікке алынды, оның [әмбебап] білімін тек табиғаттан тыс болған нәрсе ғана ала алады. Мұндай табиғи емес табиғи түрлер туралы ұғымнан бас тартайық. Екеріңіз, табиғи түрлерді ғылыми практика арқылы табуға және жақсартуға болатын нәрсе ретінде қарастыру керек». Размус Винтердің Табиғи түрлер мен ғылыми практикадағы жіктемеге үлесі Географиялық ақпарат ғылымының (GIS) жаңа дисциплинасында табиғи объектілер мен сапаларға жаңа мағына берді. Бұл «интердисциплина» мәліметтердегі үлгілерді табу және оның нәтижелерін бірегей табиғи түрлер ететін әдістерді қолдана отырып, кеңістіктік түрлерді көрсетумен айналысады. Бірақ ол құралдық қасиеттерді анықтау үшін индукцияны қолдана отырып түрлерді жасай береді. «Географиялық деректерді жинау және жинақтау, географиялық деректер базасын құру және кеңістіктік талдау, визуализация және карта жасау кеңістік, объектілер, қатынастар және процестерді ұйымдастыруды, типологиялық жіктеуді және жіктеуді қажет етеді. Мен табиғи...»